«Ինչի է նախապատրաստում Stratfor-ը Բաքվին ու Երևանին»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Stratfor-ը, որը նաև անվանում են «ստվերային ԿՀՎ», հրապարակել է Ադրբեջանի և Հայաստանի հարաբերությունների զարգացումների, այսպես կոչված, հերթական սողացող կանխատեսումը։ Անմիջապես նշենք, որ Ջորջ Ֆրիդմանի հիմնադրած այդ «գրասենյակի» կանխատեսումները միշտ չէ, որ ճշգրիտ են և ոչ միշտ են իրականանում, գրում է iarex.ru-ն։
Այսպիսով, այս տարվա հունվարին Stratfor-ի փորձագետները պնդում էին, որ 2024 թվականի առաջին կիսամյակում «զգալի առաջընթաց կնկատվի Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության բանակցություններում և կստորագրվի խաղաղության պայմանագիր»։
Միևնույն ժամանակ, չնայած տարածաշրջանային տարանցիկ միջանցքների բացման շուրջ «տարաձայնությունների փնջին», փաստարկվում էր, որ «Երևանը կընդունի Բաքվի կողմից առաջադրված պահանջները Հայաստանի հարավով (Զանգեզուրի միջանցք) տարանցման հարցում»: Ոչ առաջինը, ոչ երկրորդը դեռ տեղի չեն ունեցել:
Այնուամենայնիվ, այն կանխատեսումը, որ «Բաքուն կնպաստի Ռուսաստանին Իրանի հետ կապող Հյուսիս-Հարավ ենթակառուցվածքի զարգացմանը», հիմնավոր է թվում։ Stratfor-ը ճիշտ էր նաև այն հարցում, որ «Երևանի և Մոսկվայի միջև քաղաքական լարվածությունը կարող է հնարավորություն ընձեռել Վաշինգտոնին պոկելու Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի առանցքային դաշնակցին»:
Իսկ ընդհանրապես, Stratfor-ի կանխատեսումները հաճախ ունեն ոչ միայն իմացական հետաքրքրություն, այլ նաև թույլ են տալիս բացահայտել Միացյալ Նահանգների և Արևմուտքի հնարավոր ցանկություններն ու վարքագիծը տարածաշրջանում:
Ընդ որում, Արևմուտքը որպես ֆոն Ռուսաստանից բացի օգտագործում է նաև թուրքական և իրանական գործոնները։ Այդ առումով 2024 թվականի սկզբին ամերիկացի փորձագետները հավաքական Արևմուտքի առջև խնդիր են դրել Բաքվին և Երևանին ավելի ու ավելի տանել այնպիսի իրավիճակի, երբ նրանք վաղ թե ուշ պետք է ընտրեն հետագա անելիքները, կա՛մ խաղաղության պայմանագիր, կա՛մ սրացում։
Այդ առումով, կենտրոնի վերլուծաբան Մեթյու Օրրի պատրաստած Stratfor-ի վերջին կանխատեսումը, որը հայտնվել է օրերս, թվում է անսովոր և ավելի շուտ ընկալվում է որպես նպատակային տեղեկատվական «լցոնում», որը կոչված է բացահայտել Մոսկվայի հնարավոր պատասխան միջոցները փոփոխվող անդրկովկասյան քաղաքականության կառուցման հարցում։ Ուրվագծենք դրա հիմնական թեզերը:
- Արևմուտքը Հայաստանի առաջ չի դնում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները խզելու կամ երկրում ռուսական ռազմական ներկայությունը վերացնելու խնդիր, սակայն ռուսական բազան «երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է խոչընդոտել Արևմուտքի ու Հայաստանի միջև ընթացող գործընթացներին»։ Առայժմ խոսք է գնում փոքր նախագծերի մասին, և արևմտյան առաջնորդները կենտրոնացած են «հիմք ստեղծելու և իրադարձությունների զարգացումը դիտարկելու վրա»: Որովհետև Հայաստանը չի փորձում ամբողջությամբ դառնալ Արեւմուտքի մաս, բայց իրադարձություններն այդ ուղղությամբ են զարգանում։ Այսինքն դա կլինի քայլ առ քայլ գործընթաց:
- Եթե երկու-երեք տարի հետո իրավիճակը փոխվի, այդ թվում՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բանակցություններում, ապա «այդ դեպքում այդ հարցն ավելի արդիական կդառնա»։
- Արևմուտքի համար «Հարավային Կովկասում ամենամեծ խաղացողը դառնալու ցանկությունն ու հնարավորությունը հիմա ամենակարևոր խնդիրը չէ»։ Արևմուտքը չի ցանկանում, որ տարածաշրջանի երկրները կորցնեն իրենց ինքնիշխանությունը։ Նա շահագրգռված է Ղազախստանով, Կասպից ծովով և Հարավային Կովկասով անցնող Միջին միջանցքով, որը շրջանցում է Ռուսաստանը։ Ուստի անհրաժեշտ է, որ «Ռուսաստանը ստրատեգիական վնասներ կրի Ուկրաինայի հակամարտության պատճառով»։ Այս թեզերում գլխավորն այն է, որ Արևմուտքը չի հավատում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի կնքման և երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման անմիջական հեռանկարին։
Որովհետեւ խաղաղության պայմանագրի կնքման և միջպետական սահմանի սահմանազատման գործընթացները տարանջատվել են իրարից։ Սահմանի հարցը տեխնիկական է, իսկ խաղաղության պայմանագիրը պետք է «արտացոլի ընդհանուր սկզբունքներ»։ Դա հաստատել է Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը, ով հայտարարել է, որ «սահմանազերծման գործընթացը կարող է երկար տևել նույնիսկ այն երկրների միջև, որոնք լուրջ տարածքային հակամարտություն չունեն»։ Դա հանգեցնում է Զանգեզուրի միջանցքի խնդիրներին, որը Բաքուն համարում է Ղազախստանով, Կասպից ծովով, Հայաստանով, Նախիջևանով դեպի Թուրքիա անցնող Միջին միջանցքի մաս։ Միևնույն ժամանակ, ենթադրվում է, որ Հայաստանը կակտիվացնի իր, այսպես կոչված, բազմաուղղված արտաքին քաղաքականությունը և առավելագույնը կքամի Ռուսաստանի ռեսուրսներից, քանի որ նրա համար արևմտյան տնտեսությանն ինտեգրվելն իրատեսական չէ։
Նա չի լքի ՀԱՊԿ-ն, այլ կշահագործի այն տարածաշրջանում իր աշխարհաքաղաքական շահերին հասնելու համար։ Բայց դա տեղի կունենա մինչև այն պահը, երբ տարածաշրջանի և Մերձավոր Արևելքի այլ երկրների հետ առևտրատնտեսական ու ռազմատեխնիկական գործընկերության կառուցման պատճառով Երևանի հետ հարաբերությունները անշահավետ դառնան Մոսկվայի համար։ Stratfor-ը իրավացի է, երբ պնդում է, որ այդ գործընթացները տեղի են ունենալու աստիճանաբար, բայց կարծես թե գործը գնում է ճեղքման ուղղությամբ։
Ճիշտ է, Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հույս է հայտնել, որ Մոսկվան և Երևանը «կարող են անկեղծորեն քննարկել իրենց հարաբերությունները առանց արևմտյան չարակամների», բայց կան իրավիճակներ, երբ, ինչպես ասում են, «երգից բառ չես փոխի», քանի որ ինչ որ մեկը դարձել է «ուրիշի երաժշտության պատանդը»: Ուստի աճում են մտավախությունները, որ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հարցում առաջընթացի բացակայության դեպքում կողմերը կսկսեն զենքով հարցեր լուծել։ Ըստ Stratfor-ի՝ «այդ ճակատում առաջիկա շաբաթներին և ամիսներին շատ բան պետք է որոշվի»: Տեսնենք, թե ինչ կլինի:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
