Բրյուսելը՝ Թեհրանի խոշորացույցի տակ

Ինչպես հայտնի է, այսօր Բրյուսելում սպասվում է Փաշինյան-դեր Լայեն-Բլինքեն հանդիպումը, որն ունի առանցքային նշանակություն ոչ միայն ՀՀ հետագա վարքագծի վրա, այլ իր ուղղակի ազդեցությունն ու դրսևորումները` հարավկովկասյան տարածաշրջանի վրա։

Թերևս դրանով է պայամանավորված, որ տարածաշրջանի շահագրգիռ երկրներից միայն Իրանն է, որը դեռ պաշտոնական ուղիղ անդրադարձ չի կատարել ՀՀ առաջիկա եռակողմ շփումներին։

Միայն Բաքվում օրերս ԻԻՀ դեսպան Սեյիդ Աբաս Մուսավին նշել էր, որ Արևմուտքի միջամտությունը կբարդացնի իրավիճակը Հարավային Կովկասում։ Բացի դրանից Ադրբեջանից վերջին մի քանի օրերին տարբեր մեկնաբանություններ ու հայտարարություններ են հնչում, որոնք վկայում են այն մասին, որ պաշտոնական Բաքուն անելու է ամեն ինչ իրավիճակը սրելու համար։

Մի շարք վերլուծությունների համաձայն` Ադրբեջանի այս տեղեկատվաքարոզչական արշավը պատահական չէ և միտված է ապրիլի 5-ին սպասվող բանակցություններում ադրբեջանական ճնշումը և հեռակա մասնակցությունն ապահովելուն։

Սա, ըստ գնահատականների, ձեռնտու է նաև արևմտյան ղեկավարներին, որոնք ունեն կայուն պատճառ` ՀՀ-ին լուրջ աջակցությունից խուսափելը փաթեթավորելու համար։

Ըստ էության, Փաշինյանի սերտ շփումներն արևմտյան առաջնորդների հետ և արևմտամետ որոշումներն Իրանին մտահոգում են շատ վաղուց, և իրանցի գործիչները պարբերաբար այդ մասին խոսում են։

Այդ պատճառով էլ, վստահաբար, բացառություն չէ նաև ապրիլի 5-ին սպասվող եռակողմ հանդիպումը, որը մեծ ուշադրություն է գրավել փորձագետների կողմից` հանդիպման ձևաչափի առանձնահատկության պատճառով։

Լինելով տարածաշրջանի առանցքային «դեմքերից» մեկը՝ Իրանը, բնավ, անտարբեր չէ և շատ մոտիկից հետևում է ողջ իրավիճակին, փորձում ազդել կայացվող որոշումների վրա։

Պետք է փաստենք, որ հայաստանյան իշխանությունները լավատեղյակ են, որ Արևմուտքի հետ նման շփումները սպառնալիք են Իրանի համար:

Ի դեպ, չնայած պաշտոնապես Իրանից կարծիք չհնչեց բրյուսելյան հանդիպման մասին, սակայն չի բացառվում, որ իրանական կողմը համապատասխան խողովակներով իրազեկված է, տեղեկացված է օրակարգին, այսինքն՝ նախապատրաստված է, ուստի` Իրանում հարկ չեն համարում հավելյալ լարվածություն մտցնել երկկողմ հարաբերություններում։

Այստեղ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ հայտարարվել է տնտեսական հարաբերությունները և հնարավորությունները վերանայելու ցանկության մասին. հանդիպման հիմնական շեշտը դրվել է տնտեսական հարաբերությունների վրա։

Հասկանալի է, որ տնտեսության հիմքում և հարաբերությունների կենտրոնում հենց քաղաքական երկխոսությունն է, սակայն տրամաբանական է, որ Իրանը ուղիղ տեքստով չէր քննադատի տնտեսական բովանդակություն ունեցող հանդիպումը:

Ավելի լայն կոնտեքստում` Իրանն անընդհատ հայտարարել է, որ տարածաշրջանում երրորդ ուժերի ռազմական ներկայություն չի ցանկանում։

Ավելին, Իրանում վաղուց հասկացել են, թե ինչ է տեղի ունենում՝ ՌԴ դիրքերի էական թուլացում, Արևմուտքի և Թուրքիայի դիրքերի ամրապնդում։ Վերջում հավելենք, որ ՀՀ-Արևմուտք «մտերմությունը» որոշ սառնություն և փոխըմբռնման պակաս է բերել Հայաստան-Իրան հարաբերություններում, քանի որ կողմերն ունեն լիովին տարբեր տեսակետ` Արևմուտքի հարավկովկասյան քաղաքականության և ընդհանրապես Արևմուտքի քաղաքականության վերաբերյալ, ամենուր։

Սա իր հերթին խոսում է այն մասին, որ արտաքին քաղաքականության հարցում նման ռադիկալ տարբերությունը, հատկապես այս օրերին, չի կարող իր անդրադարձը չունենալ, սակայն Հարավային Կովկասն ու Մերձավոր Արևելքն ամենաբարդ սեկտորներից են, որտեղ շատ այլ հանգամանքներ ևս կարևոր են, ինչպես նաև բավականին ուժեղ ռեգիոնալ համագործակցությունը, որոնք հենց վերջին երկու տարվա ընթացքում ամրապնդվում են։

Արմեն Հովասափյան