Տարածաշրջանի ճակատագիրը որոշող փուլի նրբերանգները 

Օրերս Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն անդրադարձել է Արցախում ռուս խաղաղապահների տեղակայման հարցին։ ԱԳՆ մամուլի ծառայության ղեկավար Այխան Հաջիզադեն հիշեցրել էր, որ Փաշինյանի, Ալիևի ու Պուտինի 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության համաձայն՝ Արցախում ՌԴ խաղաղապահ զորախմբի գտնվելու ժամկետը մինչև 2025 թվականն է։ Իր խոսքում նա նաև ասել է, որ Ադրբեջանի կողմից իրականացված սեպտեմբերյան միջոցառումներից հետո խաղաղապահ զորախմբի ամենօրյա գործունեության և նրանց տարբեր կարիքների վերաբերյալ պարբերաբար հանդիպումներ և քննարկումներ կազմակերպելու անհրաժեշտություն է առաջացել։ 

Միևնույն ժամանակ նա մեղադրել է, որ վերջին 3 տարիների ընթացքում հայկական զինված ուժերը, իբրև թե խաղաղապահների տեղակայման գոտիներում լայնածավալ ականապատում են իրականացրել, ասելով, որ անհրաժեշտություն կա, իբրև թե այդ սպառնալիքների վերացմանն ուղղված համատեղ ջանքերի վերաբերյալ խորհրդակցություններ անցկացնել։
Ակնհայտ է, որ Մոսկվան ու Բաքուն հավանաբար կքննարկեն կամ արդեն իսկ որոշակիացրել են, թե ստեղծված այս նոր միջավայրում ինչով պետք է զբաղվեն ռուս խաղաղապահները։ Ավելին, կարծես ադրբեջանական կողմն արդեն պատկերացում ունի, թե մինչև 2025 թվականը ինչպես կփաթեթավորվի խաղաղապահ կոնտինգենտի ներկայությունը Արցախում։
Ըստ էության, Ադրբեջանի համար կարևոր է այս հարցի ճիշտ փաթեթավորումը, քանի որ 2020 թվականի պատերազմից և նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթի ստորագրումից, խաղաղապահների տեղակայումից կարճ ժամանակ անց ադրբեջանական քարոզչությունն ուղղված է եղել խաղաղապահների դեմ, որպեսզի կոնտինգենտն օր առաջ լքի Արցախի տարածքը։ Սակայն, այս երեք տարիների ընթացքում ակտիվ ու բուռն աշխարհաքաղաքական իրադարձություններ տեղի ունեցան հակամարտության շուրջ։ Փաստորեն ստեղծվել է մի այնպիսի իրավիճակ, երբ Ադրբեջանը կարող է բարձրացնել խաղաղապահների՝ ռեգիոնը լքելու թեման ու հասնել իր վերջնական նպատակին, սակայն դա չի անում գոնե մինչև 2025 թվականը։
Իր հերթին նման վարքագծի դրսևորումը նշանակում է, որ Ադրբեջանը մտավախություններ ունի և չի շտապում Արցախից դուրս բերել խաղաղապահներին։ Ակնհայտ է, որ Ադրբեջանը սեպտեմբերի ագրեսիայից ու Արցախը հայաթափելուց հետո տիրապետում է Արցախին՝ ողջ ծավալով, սակայն հենց այստեղ մտահոգություններ կան Ադրբեջանի իշխանությունների մոտ։
Ռուսական տիրույթից հնչող խոսակցություններից պարզ է դառնում, որ Ռուսաստանն իր հերթին արցախահայության համար է փորձում հնարավորություն ստեղծել։ Միանշանակ է, որ սա աշխարհաքաղաքական բարդ ու տուրբուլենտ ժամանակահատված է և պետք է իրականցնել նուրբ հաշվարկներ, որպեսզի ստեղծված իրավիճակում քայլերի հաջորդականությունն ունենա տրամաբանություն՝ միաժամանակ հաշվի առնելով սեփական գեոպոլիտիկ շահերը։ Սա կարելի է ասել, որ ողջ տարածաշրջանի ճակատագիրն ու ապագան կանխազգացող քայլեր են, և դասավորվելն ունի էական ու առացքային նշանակություն։ 
Արմեն Հովասափյան