Էժան ծախվող Հայրենիք

Վերջին շրջանում հայրենիքի ու պետության արհեստական օրակարգը հանրային լայն տիրաժավորման մեջ դնելու մանիպուլյատիվ ժեստով՝ Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակ է բերում մի գաղափար, որն անհամադրելի է և ոչ մի կերպ չի կարող հակադրվել միմյանց։ Փաշինյանի համար Հայրենիքը դա պատմական միֆոլոգիա է, երազանք կամ ինչ-որ տեղ ցնդաբանություն, իսկ պետությունը, իր բառերով ասած, «29,800 քառակուսի կիլոմետր լեգիտիմ տարածք է» (չնայած փաստացի այդ 29,8 հազարը ևս խիստ պայմանական է ասված, քանի որ այսօր ՀՀ տարածքը փաստացի մոը 200 քառակուսի կիլոմտրով օկուպացված է Նիկոլի կառուցողական հայրենակցի կողմից)։ Ստացվում է, որ դարեր շարունակ Հայրենիք ունենալու ձգտումը, որով ապրել է հայ ազգը՝ Փաշինյանի աչքերում շարքային ցնդաբանություն ու երազանք է՝ չգիտակցելով, կամ միտումնավոր մանիպուլացնելով, որ, եթե չլիներ այդ երազանքի գաղափարը չէր լինի ո՛չ առաջին, ո՛չ երկրորդ, ո՛չ էլ երրորդ հանրապետությունները։

Ի դեպ, հայրենիքը, այո, լրիվ նույնական չի պետության հետ։ Երբ պետությունը կորցնում ես, հայրենիքը միանգամից չի վերանում, մնում է մարդկանց գիտակցության մեջ՝ որպես հիշողություն, իսկ հիշողությունն էլ ծնում է պետությունը վերականգնելու ցանկություն, որովհետև այն իրավիճակը, երբ հայրենիք ունես, իսկ պետություն չունես՝ նոնսենս է։ Նոնսենս է, քանի որ, եթե հայրենիք ունես, բայց պետություն չունես՝ նշանակում է քո հայրենիքը մեկ ուրիշի պետության մեջ է, ու, անգամ, եթե դու քո հայրենիքում ես, միևնույն է՝ ուրիշի պետության մեջ ես ապրում (Օսմանյան կայսրություն, ցարական Ռուսաստան)։

Ըստ էության, Նիկոլ Փաշինյանն իր գործողություններով ու անգործությամբ, թուլամորթությամբ ու արկածախնդրությամբ անվերադարձ ոտնահարել է հայրենիքի ամբողջականությունը, միևնույն ժամանակ՝ դրանից մնացած պետության տարածքային ամբողջականության պաշտպանությունը ներկայացնելով որպես հերոսականություն: Այս հերոսականության գաղափարը միֆ է, որի շուրջ  էլ շատ հստակ Փաշինյանը կառուցում է սեփական քայլերը։ Ավելին, Փաշինյանն իր պաշտոնավարման հինգ տարիների ընթացքում կարողացավ ոչ թե պետությունը նույնացնել երկու հայկական հանրապետություններն ընդգրկող հայրենիքի հետ, այլ հակառակը՝ Արցախը, որպես անբաժանելի մաս ունեցող հայրենիքը, փոքրացնել մինչև Հայաստանի աշխարհագրական տարածք, ընդ որում՝ ոչ ամբողջական: Եվ դա ոչ միայն զուտ աշխարհագրական, տարածքային կորուստ էր, այլ նաև սոցիալ-հոգեբանական, քաղաքական, քաղաքակրթական ու արժեքային:

Ցավով պետք է փաստենք, որ Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա թիմը չունեն հայրենիքի զգացում, այն պարզ պատճառով, որ, ի տարբերություն պետության, հայրենիքը վարչապետի, նախարարների ու այլ չինովնիկների պաշտոններ չի նախատեսում: Ավելին՝ հայրենիքը տուրք է պահանջում, իսկ պետությունը՝ հակառակը. ապահովում է թիկնազոր, թանկարժեք մեքենաներ ու ամառանոցներ, միլիոնավոր դոլարների պարգևավճարներ, բիզնեսներ, թանկարժեք վոյաժներ ու հազարավոր քծնողներ: Նիկոլը սիրում է ոչ թե պետությունը, ինչպես փորձում է ներկայացնել, այլ այն, ինչը նրա համար ապահովում է պետությունը: Դրա համար էլ ասում է՝ «հայրենիքը պետություն է, պետությունը՝ հայրենիք»: Այսինքն՝ հայրենիք կարող է համարվել միայն այն, ինչն իրեն ու իր քաղաքական թիմին ապահովում է իշխանություն, ինչը և անհրաժեշտ է պաշտպանել, զուտ թղթաբանությունը, մնացածն առաջ է գնում քաղաքական քիմքին հաճելի սոուսին համապատասխան։ Իհարկե, դաժան է, բայց այսօր Փաշինյանը սպանել է հայերի հայրենիքը և հիմա ամեն ինչ անում է դա «թղթերով» ամրագրելու համար:

Հ․գ․ Վերջում մի փոքր անկեղծանամ և ասեմ, որ այսօր աշխարհում քիչ ազգեր կան, որոնց գրականության մեջ պատմավեպն այդքան կենտրոնական ժանր լինի, ինչպես հայերիս մեջ, ու է՛լ ավելի քիչ ազգեր կան, որոնց պատմավեպերի կենտրոնական թեման լինի պետականաստեղծումն ինչպես մեր մոտ է։ Ասեմ ավելին, երբ այդ վեպերը գրվում էին, Հայաստանը չկար որպես պետություն, բայց կար՝ որպես հայրենիք, դրա համար էլ  ստեղծվում էին տվյալ վեպերը։ Դրանց սյուժեն պատմական էր, պատմությունն էր, բայց դրանց թեման անցյալը չէր, ապագան էր՝ ապագա հայկական պետությունը, որն այսօր մզվում է Նիկոլի ձեռամբ։

Արմեն Հովասափյան