«Մետաքսի ճանապարհը» կապվել է հարավկովկասյան հանգույցում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ng.ru-ն գրում է, որ Թբիլիսիի «Մետաքսի ճանապարհ» չորրորդ համաժողովին մասնակցել են Հայաստանի, Ադրբեջանի և Չեռնոգորիայի կառավարությունների ղեկավարները, ինչպես նաև եվրոպական և ասիական երկրների բարձրաստիճան ներկայացուցիչներ։ Ըստ կազմակերպիչների միջոցառմանը մասնակցում են 60 երկրներից, հյուրերի ընդհանուր թիվը եղել է մոտ 2 հազար մարդ։ Մոդերատորներն են եղել արևմտյան առաջատար լրատվամիջոցները, այդ թվում BBC-ն և Bloomberg-ը:
Բացելով միջոցառումը Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին ասել է, որ Թբիլիսին բնական կամուրջ է Եվրոպայի և Ասիայի միջև։ Միաժամանակ նա համաժողովի նպատակն է անվանել «Միջին միջանցքի» զարգացումը, որը չինական «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության մաս է կազմում։
«Մենք արդեն դառնում ենք Արևելք-Արևմուտք տրանսպորտային երթուղու ամենահուսալի տարբերակներից մեկը, ինչպես նաև սերտորեն համագործակցում ենք մեր ադրբեջանցի և ղազախ գործընկերների հետ վերացնելու խոչընդոտները և ամրապնդելու ենթակառուցվածքային հնարավորությունները, պարզեցնելու ընթացակարգերը և կիրառելու միասնական սակագնային քաղաքականություն», - ասել է Ղարիբաշվիլին։ Նա նաև ողջունել է Հայաստանի և Ադրբեջանի իր գործընկերներին՝ Նիկոլ Փաշինյանին և Ալի Ասադովին։ Վրաստանի ղեկավարն ընդգծել է, որ իր կառավարությունը պատրաստ է աշխատել իր հարևան ու բարեկամ երկրների հետ Հարավային Կովկասում խաղաղության հասնելու համար։
Իր հերթին Փաշինյանն ընդգծել է, որ «Մետաքսի ճանապարհը» պատմականորեն կապված է խաղաղության և բարգավաճման հետ։ Միևնույն ժամանակ նա նշել է, որ Հայաստանի ճանապարհներն արդեն բաց են չորս հարևաններից երկուսի (Վրաստանի և Իրանի) համար։ «Ակնհայտ է, որ մեր տարածաշրջանը խաղաղության կարիք ունի։ Ի՞նչ է խաղաղությունը: Դա այն վիճակն է, երբ երկրներն ապրում են բաց սահմաններով, կապված են ակտիվ տնտեսական, քաղաքական, մշակութային և մարդկային կապերով, բոլոր հարցերը դիվանագիտական ճանապարհով և երկխոսությամբ լուծելու փորձ և ավանդույթներ ունեն։ Դա է իրական աշխարհը, և ինչպես տեսնում եք այդ ամենը, այսինքն բաց սահմաններ, տնտեսական, քաղաքական, մշակութային կապեր, անհնար է առանց ճանապարհների»,- ասել է Փաշինյանը։ Այդ կապակցությամբ նա ներկայացրել է ՀՀ կառավարության «Աշխարհի խաչմերուկ» նախագիծը։ Խոսքը վերաբերում է Հայաստանի, Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Իրանի միջև հաղորդակցությունների զարգացմանը։ Փաշինյանը հիշեցրել է, որ վերջին 30 տարիներին հայկական երկաթուղիներն ու ճանապարհները չեն կապում Արևելքն ու Արևմուտքը, Կասպից և Միջերկրական ծովերը, Սև ծովն ու Պարսից ծոցը, սակայն դա շտկման կարիք ունի։
Դրան հասնելու համար Հայաստանի վարչապետն առաջարկել է հենվել չորս սկզբունքների վրա: Նախ, բոլոր ենթակառուցվածքները պետք է գործեն այն երկրների ինքնիշխանության և իրավասության ներքո, որոնցով դրանք անցնում են: Երկրորդ հերթին յուրաքանչյուր երկիր իր տարածքում իրականացնում է սահմանային և մաքսային հսկողություն իր պետական մարմինների միջոցով, ինչպես նաև ապահովում է ենթակառուցվածքների, այդ թվում ապրանքների, տրանսպորտային միջոցների և մարդկանց անվտանգությունը։ Երրորդ հերթին ենթակառուցվածքը, ճանապարհները, խողովակները և էլեկտրահաղորդման գծերը կարող են օգտագործվել ինչպես միջազգային, այնպես էլ ներքին կարիքների համար: Չորրորդ հերթին բոլոր երկրները պետք է կարողանան օգտվել միմյանց ենթակառուցվածքներից՝ հավասարության և փոխադարձության հիման վրա։ Վերջինս, ի թիվս այլ բաների, նշանակում է, որ կողմերը կարող են պայմանավորվել պարզեցնել սահմանային և մաքսային հսկողության ընթացակարգերը։
Բացի այդ, Փաշինյանը նշել է, որ հույս ունի մոտակա ամիսներին խաղաղության պայմանագիր կնքել Ադրբեջանի հետ։ Նա ընդգծել է, որ Երևանն ու Բաքուն արդեն պայմանավորվել են ճանաչել միմյանց տարածքային ամբողջականությունը։ Վարչապետը նաև հույս ունի, որ հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատումից և սահմանագծումից հետո այն կհամապատասխանի այն ժամանակվա խորհրդային հանրապետությունների միջև 1991 թվականի ժամանակվա վարչական գծին։
Ադրբեջանի կառավարության ղեկավար Ալի Ասադովը նշել է, որ վերջին 30 տարիների ընթացքում իր երկիրը եղել է տարածաշրջանի համար մի քանի կարևոր նախագծերի նախաձեռնող, այդ թվում Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը, Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղին, Հարավային գազային միջանցքը և այլն: «Ադրբեջանն ու Վրաստանը, - ասել է Ասադովը,- առաջին երկրներն էին, որոնք պաշտպանեցին Մեծ Մետաքսի ճանապարհի վերականգնման գաղափարը»։ Միևնույն ժամանակ, Ասադովը հայտարարել է, որ Ղարաբաղի շուրջ երկրորդ պատերազմից հետո Բաքուն «հայտնել է իր դիրքորոշումը խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման վերաբերյալ»։ Ադրբեջանի իշխանությունները պատրաստ են աշխատել նաև տրանսպորտային հաղորդակցությունների բացման ուղղությամբ։ Եվ եթե Երևանը պատրաստ լինի դրան, նրանք կկարողանան համաձայնության գալ, բայց եթե դա տեղի չունենա, Ադրբեջանն ուրիշ շատ հնարավորություններ ունի։
Մինչդեռ ng.ru-ի հետ զրուցած փորձագետները Փաշինյանի ելույթից հետո լավատեսությամբ չեն լցվել։ «Ադրբեջանն անընդհատ նոր պահանջներով է հանդես գալիս, ուստի նույնիսկ Լեռնային Ղարաբաղի անկումից հետո արագ ելք սպասել պետք չէ։ Բաքուն ցանկանում է ամրապնդել իր լիդերությունը Հարավային Կովկասում և արդեն շատ առավելություններ ունի տարածաշրջանում։ Նա պարտավոր չէ Երևանի հետ որևէ փոխզիջման գնալ»,- ասում է Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Հայկ Խալաթյանը։
Նաև, ըստ փորձագետի, հարցեր է առաջացնում այն փոքր արագությունը, որով Հայաստանի իշխանությունները կառուցում են Հյուսիս-Հարավ ճանապարհը, որը նախատեսված է Իրանին և Վրաստանին կապելու համար։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Երևանն այդ երկրների հետ խնդիրներ չունի, երթուղու որոշ հատվածներում աշխատանքները դեռ չեն էլ սկսվել։
«Տեխնիկապես, մինչև տարեվերջ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հետ կապված խնդիրներ չպետք է լինեն,- ասել է ադրբեջանցի քաղաքագետ Իլգար Վելիզադեն,– բոլոր հիմնական հարցերն արդեն լուծված կամ օրակարգից հանված են։ Բայց կան բազմաթիվ նրբերանգներ նույնիսկ չեզոք ձեւակերպումներում, որոնք դեռ պետք է քննարկվեն»։
Միևնույն ժամանակ, Վելիզադեն կարծում է, որ Հայաստանի իշխանությունները ոչ թե պետք է գեղեցիկ խոսեն մակրոտնտեսական նախագծերի մասին, այլ կոնկրետ քայլեր ձեռնարկեն, ինչպես դա անում է Բաքուն իր հարևանների հետ հարաբերություններում։ «Ադրբեջանն ընդլայնում է անցակետերը Ռուսաստանի և Իրանի հետ, կառուցում է նոր ճանապարհներ, կառուցում է պահեստներ... Իր հերթին, Հայաստանի իշխանությունները վերջին երկու տարվա ընթացքում միայն կարողացել են քարտեզ գծել։ Ժամանակն է դադարել անհանգստանալ այսպես կոչված միջանցքային տրամաբանությունից և տեսնել, թե ինչպես է Բաքուն կառուցում մուլտիմոդալ տրանսպորտային միջանցքներ, օրինակ Մոսկվայի հետ»,- եզրափակել է քաղաքագետը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
