«Ինչու՞ Ադրբեջանը պետք է դառնա ՆԱՏՕ-ի անդամ»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ամերիկյան geopoliticalmonitor.com հրատարակությունը գրում է, որ Պուտինի բոլոր ռազմավարական սխալներից ոչ մեկն այնքան օգուտ չի տվել ԱՄՆ-ի գլխավորած արևմտյան դաշինքին, որքան Ռուսաստանի աղետալի ներխուժումը Ուկրաինա: Ֆինլանդիայի ու Շվեդիայի ՆԱՏՕ-ին միանալուց հետո Վաշինգտոնը և Բրյուսելը կարող են էլ ավելի ուժեղացնել դաշինքը: 2023 թվականի սեպտեմբերին Բաքուն կազմաքանդեց միջազգային հանրության կողմից չճանաչված Արցախի Հանրապետությունը և վերականգնեց իր տարածքային ամբողջականությունը։
Հիմա Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրումից հետո Բաքուն ազատորեն կարող է դիմել ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու համար: Վաշինգտոնը և Բրյուսելը խելամիտ կլինեն, եթե հաշվի առնեն այդ հայտը: Բայց Բաքվի այդ հավակնոտ հայտի համար կա առնվազն երկու էական խոչընդոտ: Նախ, ի տարբերություն Ֆինլանդիայի և Շվեդիայի, Ադրբեջանը լիբերալ ժողովրդավարական երկիր չէ։ Սակայն ՆԱՏՕ-ին անդամակցության օգուտները կարող են խրախուսել Բաքվին ձեռնարկել ժողովրդավարական բարեփոխումներ, պայքարել կոռուպցիայի դեմ և բարելավել մարդու իրավունքների վիճակը: Բացի դա Դաշինքին անդամակցությունը մշտապես ծառայել է որպես անցաթուղթ այն պետությունների համար, որոնք ձգտում են միանալ ԵՄ-ին: Այդ խնդիրը կարելի է հաղթահարել ժամանակի և ջանքերի շնորհիվ։
Երկրորդ հերթին արևմտյան քաղաքական գործիչները հաշվետու են ընտրողների առաջ և լսում են հայկական սփյուռքի դոնորներին: Նրանք հետևողականորեն ցուցադրում են կատարողական համերաշխություն Ադրբեջանի դեմ բողոքներին սփյուռքի իրենց ընտրողներին բավարարելու համար, այսինքն գործում են Արևմտյան դաշինքը պահպանելու ու ամրապնդելու դեմ։ Օրինակ, Ֆրանսիան սաբոտաժ արեց Բաքվի և Երևանի միջև Գրանադայում խաղաղ բանակցությունները հայտարարելով, որ զենք է վաճառելու Հայաստանին: Փարիզի այդ որոշումը լավագույն դեպքում ռազմավարական առումով անհամապատասխան է, իսկ վատագույն դեպքում՝ մտավոր մակերեսային: Երևանը Մոսկվայի պայմանագրային դաշնակիցն է, Ադրբեջանը՝ Թուրքիայի, որը Դաշինքի անդամ է, և դա չնայած տարաձայնություններին և այլ մարտահրավերներին: Ռուսաստանը Դաշինքի անվտանգության ամենահրատապ մարտահրավերն է, գլոբալ կայունության համար ամենամեծ սպառնալիքը և Եվրասիայում խաղաղության հաստատման մշտական խոչընդոտը: Այսպիսով, ինչո՞ւ է Ֆրանսիան զենք վաճառում մի երկրի, որը Ռուսաստանի գլխավորած ռազմական դաշինքի մաս է կազմում:
Մոտավորապես յուրաքանչյուր 3 հայից 2-ն ապրում է Հայաստանից դուրս։ Սփյուռքը Հայաստանի ամենաուժեղ հենարանն է։ Հայաստանն ինքն աղքատ է, թույլ ու անապահով վտանգավոր Կովկասում։ Ինչո՞ւ։ Քանի որ այդ երկիրը երեք տասնամյակ շրջափակման մեջ է գտնվում արևմուտքում Թուրքիայի, իսկ արևելքում Ադրբեջանի կողմից։ Հայաստանը հստակ հասկացրել է դա, ու ցանկանում է վերանայել հարաբերությունները Ադրբեջանի, Թուրքիայի, Ռուսաստանի և Արևմուտքի հետ։ Ինքը՝ Երևանը, այդ ռեստրատի կարիքն ավելի շատ ունի, քան մյուս բոլոր «շահագրգիռ» կողմերը, այդ թվում սփյուռքի հարուստ և հզոր հայերը: 2020 թվականի նոյեմբերին հրադադարից հետո անցած յուրաքանչյուր օրվա հետ Ադրբեջանի դիրքերը բարելավվել են, իսկ Հայաստանինը վատթարացել։
Ադրբեջանը միշտ էլ եղել է անփոխարինելի ռազմավարական գործընկեր Արևմուտքի համար: Բաքուն նավթ ու գազ է արտահանում ԵՄ երկրներ: Բրյուսելի համար դժվար կլինի հրաժարվել ռուսական հանածո վառելիքից և էներգետիկ անկախության հասնել առանց Բաքվի: ԵՄ-ն նաև հանդիսանում է Ադրբեջանի խոշորագույն առևտրային գործընկերը։ Բաքուն անվտանգության ոլորտում կարևոր գործընկերություն է պահպանում Երուսաղեմի հետ, որը վերջերս փոխարինել է Ռուսաստանին որպես զենքի թիվ մեկ մատակարար: Թուրքիան և Ադրբեջանն այնքան մտերիմ են, որ իրենց համարում են «մեկ ժողովուրդ երկու պետություններով»: Անկարայից բացի, Բաքուն Հարավային Կովկասում միակ ուկրաինամետ կառավարությունն է։ Ավելին, Իրանի հետ Ադրբեջանի վեճերը նրան դարձնում են Արևմուտքի բնական դաշնակիցը։ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելը նաև իմաստ ունի այն պատճառով, որ Բաքուն արդեն մի ոտքով ՆԱՏՕ-ի դռան մոտ է: Ադրբեջանը Թուրքիայի պայմանագրային դաշնակիցն է, Իսրայելի ռազմավարական գործընկերը և ուկրաինամետ է։ Թուրքիայի զինված ուժերը նախապատրաստում են ադրբեջանցի զինվորականներին ՆԱՏՕ-ի համակարգին համապատասխան։
Աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից Ադրբեջանը ռազմավարականորեն տեղակայված է Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի հանգույցում։ Այն նաև երեք տարածաշրջանային տերությունների՝ ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի և հակաարևմտյան Ռուսաստանի ու Իրանի խաչման կետն է: Ի տարբերություն Հայաստանի և Կենտրոնական Ասիայի այլ երկրների, Ադրբեջանը միակ հետխորհրդային պետությունն է, որը հաջողությամբ դիմակայել է Կրեմլի եվրասիական ինտեգրացիոն նախաձեռնություններին։ Բացի այդ, Ադրբեջանի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին կցեմենտի Դաշինքը Ռուսաստանի և Իրանի ետնաբակերում: Վերջապես, ՆԱՏՕ-ի ներկայությունը կարող է պոտենցիալ հավաստիացում ծառայել Ղարաբաղի հայ փոքրամասնության համար մեղմացնելով հաշվեհարդարի վախը, եթե նրանք որոշեն վերադառնալ: ՆԱՏՕ-ին Ադրբեջանի միանալը կարող է նույնիսկ Հայաստանին մղել ազատվել իր վզին դրված ռուսական օղակից, արագացնել ամուսնալուծության գործընթացն իր պատմական, բայց ոչ վստահելի պայմանագրային դաշնակցի հետ և ազդարարել ՆԱՏՕ-ին և ԵՄ-ին անդամակցելու իր մտադրության մասին: Ի վերջո, Դաշինքը ստեղծվել է նաև որպես անդամ երկրների միջև խաղաղության հաստատման միջոց։ Հավանաբար Ադրբեջանն ու Հայաստանը կմիանան այն պատմական հակառակորդների երկար ցուցակին, որոնցից են օրինակ Գերմանիան և Ֆրանսիան, ինչպես նաև Հունաստանն ու Թուրքիան:
Թուրքիայի մեծագույն առաքելությունը թուրքական Կենտրոնական Ասիայում ՆԱՏՕ-ի և Չինաստանի միջև բուֆերային գոտու ստեղծումն է, և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ավարտը վերջապես դա հնարավոր է դարձրել, իսկ Բաքվի հավակնոտ և բարդ մուտքը Դաշինք այդ ռազմավարության անբաժանելի բաղադրիչն է, և Վաշինգտոնը և Բրյուսելը ճիշտ կանեն դիտարկել այդ հնարավորությունը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
