Ժամանակն է, որ Ալիևը ընդառաջ գնա Հայաստանին
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Vybor-naroda.org-ը գրում է, որ քաղաքագետ, «Քաղաքական փորձագիտական» խմբի ղեկավար Կոնստանտին Կալաչևը խոսել է Անդրկովկասում անվտանգության խնդիրների լուծման «3+3» համագործակցության ձևաչափի մասին:
«Օրերս ինձ մոտեցավ Ադրբեջանից մի լրագրող և խնդրեց մեկնաբանել տարածաշրջանի երկրների՝ Ադրբեջանի, Վրաստանի, Հայաստանի, ինչպես նաև Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի միջև համագործակցության «3+3» ձևաչափը։
Հարավային Կովկասի երեք պետությունների հետ Թուրքիայի, Ռուսաստանի և Իրանի միջև համագործակցության նման ձևաչափ ստեղծելու գաղափարն առաջին անգամ հնչել է Անկարայի կողմից դեռևս 2000-ականների սկզբին։ Սակայն, այն ժամանակ դրա իրագործումը գործնականում անհնար էր։ Նախաձեռնությունը կրկնվել է Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի կողմից 2020 թվականի դեկտեմբերին։ Գաղափարը պաշտպանել է Ադրբեջանի ղեկավար Իլհամ Ալիևը, ով «3+3» հարթակն անվանել է Հարավային Կովկասի անվտանգության երաշխավոր։ Ձևաչափը հավանության է արժանացել նաև Ռուսաստանի և Իրանի ղեկավարության կողմից, որոնք այն դիտարկել են որպես տարածաշրջանային համագործակցության և անվտանգության ամրապնդման հարթակ։ Վրաստանի եւ Հայաստանի մասնակցությամբ խնդիրներ են առաջացել. այդ երկրներից յուրաքանչյուրն ունի իր բացատրությունները այդ ձևաչափով համագործակցությունից հրաժարվելու համար։ Վրաստանի ղեկավարությունը հրաժարվել է համագործակցել ցանկացած ձևաչափով, որտեղ ներկա է Ռուսաստանը` դա հիմնավորելով Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հետ կապված իրավիճակով։ Թբիլիսին առաջարկել է այլընտրանքային տարբերակ, որը ներառում է միայն Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի մասնակցությունը։ Հայաստանը, չնայած քննարկումներին մասնակցելուն, մեծ զգուշությամբ է վերաբերվում ձևաչափին։ Դա կարելի է բացատրել նրանով, որ գաղափարի նախաձեռնողները եղել են Թուրքիայի և Ադրբեջանի ղեկավարները, որոնց հետ Հայաստանը շատ «սրված» հարաբերություններ ունի։
Թուրքիան և Ադրբեջանը, իրենց հերթին, անհրաժեշտ են համարում ապահովել տարածաշրջանում հաղորդակցությունների բացումը, որը կնպաստի փոխադարձ առևտրին, ինչը, նրանց խոսքերով, կնպաստի կայուն խաղաղության և կայունության հաստատմանը։
Հայաստանը դեմ չէ, բայց կան նրբերանգներ։ Խոսքը, ի միջի այլոց, Ադրբեջանից մինչև Ադրբեջանի Նախիջևանի ինքնավարություն տխրահռչակ «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին է։ Հայաստանը պնդում է, որ Հայաստանի բոլոր տրանսպորտային երթուղիները պետք է լինեն Հայաստանի վերահսկողության ներքո, այլ ոչ թե որևէ ուրիշ կողմի, և դեռևս չի հաջողվել հասնել այդ գաղափարի առաջմղմանը։
Բաքվից լրագրողը հարցրել էր իմ կարծիքը, թե իրականում որքանո՞վ է խոստումնալից համագործակցության նման հարթակը բոլոր մասնակիցների միջև խաղաղ հարաբերություններ ստեղծելու և տարածաշրջանի զարգացման համար:
Հակիրճ պատասխանեմ. «Նախ խաղաղության համաձայնագիր՝ տարածքային բոլոր վիճելի հարցերի վերջնական լուծումով, և միայն նոր համագործակցության հարթակ։ Ելնելով այն ըմբռնումից, որ երկու երկրների միջև խաղաղ հարաբերություններ ստեղծելու համար Ադրբեջանը նախ պետք է ընդունի, որ Հայաստանի տարածքը կազմում է 29 հազար 800 քառակուսի կիլոմետր, ինչպես նաև լուծի Վրաստանի հետ տարածքային վեճերը՝ կապված եկեղեցու հետ, որը Թբիլիսիից 65 կիլոմետր դեպի արևելք գտնվող երկու երկրների սահմանային գծում է: Ես զերծ կմնամ մեկնաբանություններից, բայց ես կտեղադրեմ իմ կարծիքը այստեղ, կարծում եմ, որ Ալիևը պետք է արդեն ընդառաջ գնա Հայաստանին, ճանաչի այն խորհրդային վերջին քարտեզների սահմաններում և հայտարարի տարածաշրջանում խաղաղության նոր դարաշրջանի սկսման մասին»»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
