Աշխարհաքաղաքական Արցախն իրադարձությունների կիզակետում

 Ինչպես հայտնի է, Արցախում իրադարձությունների պակաս չկա, ավելին, ամենօրյա ռեժիմով հերթական զարգացումներն են տեղի ունենում, որոնք իրենց մեջ ոչ միայն քաղաքական, այլ արդեն տևական ժամանակ է՝ աշխարհաքաղաքական բաղադրիչներ են պարունակում։

Ըստ էության, անզեն աչքով էլ հասկանալի է, որ այսօր գեոպոլիտիկ շահերի բախման կենտրոնը տեղափոխվել է Արցախ, և Արևմուտք-Ռուսաստան այս պայքարը փաստացի իր արտացոլումն է գտնում Արցախում տեղի ունեցող գործընթացներում։ Գաղտնիք չէ, որ շուրջ երեք ամիս է, ինչ ամբողջովին մեկուսացած Արցախում ոչ մի սնունդ, դեղորայք, ինչպես նաև՝ առաջին անհրաժեշտության կենսական նշանակության պարագաներ չեն մտնում, և օրը ցերեկով ականատես ենք դառնում ցեղասպանության իրականացման գործընթացի։ Սա, որքան էլ դաժան է ու սահմռկեցուցիչ, իրականություն է, քանի որ այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Արցախում՝ ցեղասպանության բոլոր չափանիշներին համապատասխանում է, իսկ միջազգային հանրություն կոչվածը, ինչպես սովորաբար լինում է նման դեպքերում, լռում է կամ այնպես է իրեն պահում՝ ասես թեմայի մեջ է, բայց գործնական ու կիրառելի ոչ մի շարժ ու գործողություն չկա։ Դրա փոխարեն, սակայն, ամենօրյա ռեժիմով ամպագոռգոռ բառեր ու դիֆերամբային հայտարարություններ, կոչեր, հորդորներ, այ սրանց պակասն ընդհանրապես չունի արցախցին։ Այո՛, արցախցին այսօր հաց չունի, բայց ունի կոչա-հորդորային աջակցություն, որոնք հայ իրականության պատմության մեջ դեժավյու է առաջացնում։ Ցավոք, այս երևույթի հետ մենք առերեսվել ենք քանիցս, երբ կուրորեն հավատացել ենք, բայց ստացել արհամարհանք։

Հատկանշական է այն, որ ընդհանուր այս գեոպոլիտիկ «ռասկլադն» իր անմիջական արտացոլումն է գտնում նաև ներարցախյան գործընթացների վրա, քանի որ այն, ինչ կատարվում է՝ փոխկապակցված են։ Մինչև սեպտեմբերի 9-ը, երբ Սամվել Շահրամանյանն Արցախի ԱԺ կողմից ընտրվեց Արցախի հանրապետության 5-րդ նախագահի պաշտոնում, Արցախում գերլարված ու պայթյունավտանգ ներքաղաքական լարվածություն էր, քանի որ պղտոր ջրում ձուկ որսացողների ու արհեստական ինտրիգներ փնտրողների պակաս չկար։ Մասնավորապես, ՀՀ իշխանությունները, Արցախում ներդրված «սորսականները» փորձում էին հնարավորինս խորքային «կաշա» սարքել և ամեն ինչ տապալել։

Ի դեպ, այս գործընթացում չենք կարող չարձանագրել Արցախի ԱԽ նախկին քարտուղար Սամվել Բաբայանին, ով ագրեսիվ Բաքու՝ պաշարված և արնաքամ Ստեփանակերտ մեն-մենակ, ուղիղ խոսելու ջատագով է, դեմ չէ Աղդամի ճանապարհին: Ավելին, Արցախ տեղափոխված Արևմուտք-Ռուսաստան բախման մեջ ներկայացնում է Արևմուտքը, պարբերաբար հարցազրույցներ է տալիս Ազատություն ռադիոկայանին: Նշենք, որ դեռևս օգոստոսին իր հարցազրույցներից մեկի ժամանակ Բաբայանը նշել էր. «Ադրբեջանը ասում է՝ Աղդամից ճանապարհ, մենք ասում ենք՝ Աղդամից և Գորիսի կողմից պետք է ճանապարհները բաց լինեն, որ մարդիկ կարողանան շփվեն և կարողանան լուծել այն խնդիրները, որոնք կան»:

Դրանից բացի, Բաբայանը շարունակ պնդում է այն թեզը, թե թշնամու հետ երկխոսելու համար Արցախին երրորդ կողմ պետք չէ. «Երրորդ կողմին բերում ենք, որ իր հարցերը մեյդա՞ն բերի: Աղդամով չենք ասում ճանապարհ տրամադրվի, Աղդամի հետ սահման ունենք, մի շարք խնդիրները կլուծենք հենց սահմանի բերանին: Բաքուն ասում է՝ առևտուր արեք մեզ հետ, ես էլ ասում եմ՝ ստիպողական չի լինի, պետք է նստենք, խոսենք: Շահավետ չէ Արցախի համար, որ Ադրբեջանի հետ առևտուր իրականացվի, բայց ստեղծված իրավիճակում պետք է ելք գտնել: Ասկերանի շրջանի սահմանի բերանին մենք կկարգավորենք մեր հարցերը, պետք է բանակցենք՝ իրենք իրենց առաջարկն անեն, մենք՝ մերը, ամեն ինչ չեմ կարող բաց ասել»,- ասել էր նա:

Ընդգծենք, որ Բաբայանին դիմադրող պրոարցախյան ուժերը, որոնց ներկայացնում են ԱԺ նախագահ ընտրված Դավիթ Իշխանյանը և պետնախարար նշանակված և նորընտիր նախագահ Սամվել Շահրամանյանը, պնդում են, որ Բաքվի հետ ուղիղ երկխոսությունը և Աղդամի ճանապարհն ունեն երկու հստակ նպատակ՝ սկսել Արցախի Ադրբեջանի կազմում ինտեգրելու գործընթացը և ցույց տալ միջազգային հանրությանը, թե Արցախն Ադրբեջանի ներքին գործն է:

Վերջում հավելենք, որ այս օրերին Արցախ հումանիտար բեռների մուտքի հարցն ինտնեսիվ քննարկվում է հատկապես ռուսական կողմի հետ և չի բացառվում, որ այլընտրանքային հնարավոր տարբերակով այն հասնի Ստեփանակերտ։

 Արմեն Հովասափյան