Հայաստանը կարող է դառնալ ԵԱՏՄ տնտեսական կենտրոնը Իրանի հետ սահմանին. ի՞նչն է խանգարում դրան
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Telegra.ph-ն գրում է, որ Հայաստանը լինելով Իրանին սահմանակից երկիր, ունի բոլոր հնարավորությունները դառնալու տնտեսական կենտրոն ԵԱՏՄ անդամ երկրների համար։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նման տեսակետ է հայտնել տնտեսագիտության դոկտոր, Եվրասիական փորձագիտական ակումբի անդամ, պրոֆեսոր Թաթուլ Մանասերյանը։
Ավելին, զրուցակիցը հիշեցրել է, որ Հայաստանը ոչ միայն նման ներուժ ունի, այլ նաև իր նման մտադրությունները ձևակերպել է դեռ տարիներ առաջ Իրանի հետ սահմանին ազատ տնտեսական գոտի բացելով։ «Կարծես, թե բոլոր նախադրյալները կան, բայց մենք անընդհատ անտեսում ենք այն հսկայական հնարավորությունները, որ ունի մեր 90 միլիոնանոց հարևանը»,- ասել է Մանասերյանը։ Ամենամեծ խնդիրը, ըստ տնտեսագետի, իրազեկվածության պակասն է: Հայաստանում, բացի առանձին իրանագետներից, ովքեր ուսումնասիրում են իրանական մշակույթը, կրոնը, քաղաքականությունը, չկան իրանական տնտեսությամբ զբաղվող մասնագետներ։ «Օրինակ, հայ մասնագետներից շատերը տեղյակ չեն, որ Իրանն այսօր արդեն գտնվում է տնտեսական բարեփոխումների երրորդ փուլում և հաջողությունների է հասել տնտեսական հետազոտությունների և բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտներում, որոնցից հեռու են նույնիսկ արևմտյան երկրները: Արևմտյան որոշ երկրներ համագործակցում են Իրանի հետ շատ սերտ, իսկ Հայաստանը պետք է ավելի լավ ճանաչի իր հարևանին»,- ասել է Մանասերյանը։ Նա կարծում է, որ Հայաստանում քչերն են տեղյակ Իրանի ազատ տնտեսական գոտիների մասին։ Նրա խոսքով, նույնիսկ այնպիսի փակ երկրում, ինչպիսին Իրանն է, կան միանգամից մի քանի ազատ տնտեսական գոտիներ, որտեղ տեղակայված են ոչ միայն արտադրական օբյեկտներ, այլ նաև համալսարաններ, որոնց շրջանավարտները ստանում են արևմտյան ստանդարտի դիպլոմներ։
Մասնագետը նշել է, որ հայ գործարարներին առանձնապես չեն հետաքրքրում Իրանի տնտեսական հնարավորությունները: Ըստ նրա դա ուղղակի սահմանափակ մտածողության հետևանք է։ Ապագայի մասին մտածելու, նոր հորիզոններ փնտրելու փոխարեն հայ գործարարները գերադասում են «արագ» եկամուտ բերող բիզնեսով զբաղվել՝ շինարարություն, մեքենաների ներմուծում, վերաարտահանում և այլն։ Նրա կարծիքով այստեղ անհրաժեշտ է 3 կողմերի մասնակցությունն ու համագործակցությունը՝ պետության, մասնավոր հատվածի և փորձագիտական հանրության, որը տեղեկատվություն ունի շուկաների և տնտեսական իրավիճակի մասին։ Մասնավոր հատվածի մասնակցությամբ կառավարությունը պետք է մշակի երկրի մակրոտնտեսական քաղաքականության հեռանկարային ուղղությունները և որոշի դրա իրականացման համար անհրաժեշտ քայլերը։ Դրա համար կազմակերպչական ու ֆինանսական մեծ ռեսուրսներ չեն պահանջվի, վստահ է նա։ «Պարզապես պետք է գործարարներին տեղեկացնել տարածաշրջանային շուկաներում տիրող իրավիճակի մասին, թե ինչ ապրանքներ կարող է ներկայացնել Հայաստանը, խոսքն ազգային ապրանքանիշների ձևավորման և առաջմղման մասին է»,- ասել է Մանասերյանը։
Նշենք, որ Հայաստանը ԵԱՏՄ անդամ միակ երկիրն է, որը սահմանակից է Իրանին։ Իրանի և ԵԱՏՄ-ի միջև ազատ առևտրի գոտու ստեղծման մասին ժամանակավոր համաձայնագիրը ստորագրվել է 2018 թվականի մայիսի 17-ին և ուժի մեջ է մտել 2019 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ 2020 թվականին թարմացված եռամսյա համաձայնագրի համաձայն Իրան-ԵԱՏՄ փոխադարձ ազատ առևտրի ցանկում կա 360 ապրանք, որից ավելի քան 520 ապրանք ԵԱՏՄ-ից Իրան արտահանման։ 2023 թվականի վերջին նախատեսվում է Իրանի և ԵԱՏՄ-ի միջև ազատ առևտրի գոտու մասին նոր համաձայնագիր ստորագրել։
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա 2023 թվականի առաջին կիսամյակի պաշտոնական տվյալներով Հայաստանից Իրան արտահանման անկում է նկատվում։ Այս տարվա հունվար-հունիսին Հայաստանից Իրան է արտահանվել մոտ 53,5 մլն դոլարի ապրանք, ինչը 7,5 տոկոսով ցածր է 2022 թվականի նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշից։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
