Վելայաթին կոչ է արել Ռուսաստանին սխալներ չանել Անդրկովկասում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը հանդիպել է ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանի հետ։ Հանդիպմանը քննարկվել է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագիրը։ Այդ մասին տեղեկություն են հրապարակել հայկական լրատվամիջոցները։ Բացի այդ, Գրիգորյանն ԱՄՆ Ազգային հետախուզության տնօրեն Ավրիլ Հեյնսի հետ քննարկել է տարածաշրջանում անվտանգության իրավիճակը։ Այդ մասին հայտնել է ԱԽ մամուլի ծառայությունը։ Նշվել է, որ հանդիպմանը կողմերը մտքեր են փոխանակել տարածաշրջանային անվտանգության և Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև երկկողմ համագործակցության վերաբերյալ։ Ավելին, Գրիգորյանի այդ այցն իրականացվել է բառացիորեն հուլիսի 15-ին Բրյուսելում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպման նախօրեին։ Նախկինում նման հանդիպում նախատեսված էր հուլիսի 21-ին։
Ինչո՞վ է պայմանավորված Արևմուտքի և ԱՄՆ-ի նման շտապողականությունը, որտեղ վերջերս տեղի ունեցավ արտգործնախարարների մակարդակով բանակցությունների հերթական փուլը։ Վարկածներից մեկի համաձայն Ալիևն ու Փաշինյանը ձգտում են համախմբել «առաջընթացն ԱՄՆ-ում խաղաղության համաձայնագրի շուրջ բանակցություններում», ինչը նշանակում է Բաքվի և Երևանի հարաբերությունների խնդիրը տանել արևմտյան միասնական բանակցային հարթակ։ Բրյուսելը դառնում է Վաշինգտոնի շարունակությունը: Իսկ թե կոնկրետ ինչ և ինչ ուղղությամբ է «առաջընթաց» գրանցվել ԱՄՆ-ում կայացած բանակցություններում, չի հաղորդվում։
Մեկ այլ վարկած, որն ակտիվորեն քարոզում են որոշ հայ փորձագետներ, Բաքվի և Երևանի շտապողականությունը բացատրվում է նրանով, որ նրանք պետք է օգտվեն Ռուսաստանի ուկրաինական ճգնաժամին «կապված լինելու» բացառիկ հնարավորությունից, դեն նետեն Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի աշխարհաքաղաքական բալաստը, զրոյացնեն այնտեղ ռուս խաղաղապահների ներկայության քաղաքական և հումանիտար նշանակությունը։ Որովհետև և՛ Արևմուտքում, և՛ որոշները Հայաստանում հայ-ռուսական համագործակցության մեջ որոշիչ են համարում ղարաբաղյան գործոնը։ Ավելին, Փաշինյանն ինքը և իր շրջապատը հասկանում են, որ իրադարձությունների նման ընթացքով, Արևմուտքի քողի տակ, կարող են պահպանել քաղաքական իշխանությունն երկրում։ Հակառակ դեպքում «ղարաբաղյան վառոդի տակառը» այսպես թե այնպես, վաղ թե ուշ, կարող է պայթել, եթե, իհարկե, այն Ադրբեջանի իշխանության տակ չլինի։
Բայց այստեղ խնդիրը միայն Ռուսաստանում չէ։ Ադրբեջանի և Հայաստանի համար մի տեսակ անակնկալ է Իրանի աճող աշխարհաքաղաքական դերը և Ռուսաստանի հետ սերտ դաշինքի ձևավորումը։ Պատահական չէ, որ միջազգային հարցերով Իրանի գերագույն առաջնորդի խորհրդական, Իրանի արտգործնախարարության նախկին ղեկավար Ալի Աքբար Վելայաթին Tasnim-ի համար գրված բացառիկ հոդվածում ասել է, որ «չնչին անփութությունը Կովկասը կվերածի Իրանի և Ռուսաստանի շահերի վրա կողմնակալ կողմերի հարձակման վայր»: Միաժամանակ նա կարևոր փոփոխություններ է ֆիքսել տարածաշրջանի երկրների, մասնավորապես Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության մեջ։ Նրա խոսքով, «Անկարան, որը ներկայացվում էր որպես Մոսկվային մոտ, սկսել է շեղվել դեպի Արեւմուտք»։ Դրանից հետո Թեհրանը սկսել է նույն դիրքորոշումը տեսնել Բաքվի քաղաքականության մեջ։
«Քանի որ դիրքորոշումները փոխվում են, անցյալ ամիս բարձրացվեց նաև Զանգեզուրի միջանցքով Ադրբեջանի Հանրապետության հետ Թուրքիայի կապի հարցը,- գրել է Վելայաթին,- դրա հետևում առաջին հերթին Հայաստանն երկու մասի բաժանելու, երկրորդն Իրանը Հայաստանից կտրելու մտադրությունն է։ Երրորդ հերթին դա կսահմանափակի Իրանի շփումն արտաքին աշխարհի հետ, և երկիրը 15-ի փոխարեն կդառնա 14 երկրի հարևան, կխզվի Իրանի Իսլամական Հանրապետության ազատ հաղորդակցությունը Հյուսիսային Կովկասի, Ռուսաստանի և եվրոպական մայրցամաքի հետ։ Տարածաշրջանային սահմանների ցանկացած փոփոխություն երկարաժամկետ լարվածություն կառաջացնի: Եվ ամենից շատ վտանգ կառաջացնի օտար երկրների ներկայությունը տարածաշրջանում։ Առևտրի և համագործակցության զարգացման փոխարեն Նախիջևան ճանապարհի բացումը կարող է հանգեցնել նրան, որ ՆԱՏՕ-ն և նրա որոշ անդամներ դերակատարություն կունենան այս հակամարտությունում, ինչը ճանապարհ է հարթում հյուսիսային Իրանի և Ռուսաստանի հարավային բոլոր շրջաններում ավելի լուրջ և ակտիվ ներկայության համար», - գրել է նա:
Եվ ևս մեկ զգուշացում Վելայաթիից. «Մեր ռուս ընկերները պետք է զգույշ լինեն և իմանան, որ ամերիկացիներն ու նրանց գործակալները, ովքեր չեն կարողացել որևէ էական բան անել Ուկրաինայում, կուժեղացնեն այն գործողությունները, որոնք լարվածություն են ստեղծում Հարավային Կովկասի շատ զգայուն տարածաշրջանում և խաթարում են ամբողջ տարածաշրջանի անվտանգությունը»։
Առայժմ «չոր նստվածքում» տեսնում ենք հետևյալը: Ռուս հայտնի փորձագետ Սերգեյ Մարկեդոնովի կարծիքով «Ռուսաստանը կորցնում է իր քաղաքական բացառիկությունը հայ-ադրբեջանական կարգավորման հարցում ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի այդ ուղղությամբ ակտիվացման ֆոնին»։ Սա առաջին հերթին։ Երկրորդ հերթին բոլոր նշաններով, Արևմուտքի միջնորդությամբ ադրբեջանա-հայկական երկխոսությունն՝ երկխոսություն չէ Լեռնային Ղարաբաղի հայերի անվտանգության համար, այլ ենթադրում է տարածաշրջանում անվտանգության նոր համակարգի ձևավորում առանց Ռուսաստանի մասնակցության։ Ճիշտ է, Արևմուտքն ոչ պատրաստ է, ոչ էլ ի վիճակի է փոխարինել Ռուսաստանին այն ծավալներով ու ձևաչափերով, որոնցով նա ներկա է տարածաշրջանում։ Բայց Արևմուտքն ի վիճակի է ապակայունացնել Անդրկովկասն օգտագործելով Ադրբեջանին և անուղղակիորեն Հայաստանին Իրանի դեմ պատերազմում: Այս քաղաքականության շրջանակներում նման «խաղի» համար անհրաժեշտ է «փակել» Ղարաբաղի հարցը, հողին հավասարեցնել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան եռակողմ խաղաղության պայմանագիրը և այն փոխարինել որևէ այլ փաստաթղթով։
«ԱՄՆ-ը կարծում է, որ եթե Ղարաբաղը դուրս բերվի այս շղթայից, ապա Հայաստանի կախվածությունը Ռուսաստանից նվազագույնի կհասցվի, և հնարավորություն կստեղծվի փոխել անվտանգության ճարտարապետությունը տարածաշրջանում», - գրել է հայ փորձագետներից մեկը։ Դա էլ ներկայումս, ըստ ամենայնի, Ալիևն ու Փաշինյանն անում են Արևմուտքի միջնորդությամբ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
