Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … բիլիարդ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Բիլիարդը սիրված ու տարածված սեղանի խաղ է: Խաղի իմաստը բիլիարդի գնդիկները հատուկ սարքավորուման՝ կիի օգնությամբ սեղանի հատուկ գրպանները՝ անցքերը գցելն է, որոնք տեղակայված են անկյուններում և բիլիարդի սեղանի երկու ամենամեծ կողմերի մեջտեղերում: Դեռ հին ժամանակներից են երգեր, բանաստեղծություններ և պատմվածքներ գրվել բիլիարդի մասին: Այդ խաղը իր հետքն է թողել բազմաթիվ կինոնկարներում և գեղանկարներում: Իսկ ո՞րն է այդ խաղի գաղտնիքը: Ո՞րն է աշխարհում նրա այդքան ժողովրդականության պատմությունը:
Դեռևս համաձայնություն չկա այն հարցում, թե որտեղ է առաջացել բիլիարդը: Այնուամենայնիվ, շատ հետազոտողներ կարծում են, որ այն, ինչպես և շախմատը, ծագել է ասիական երկրներից մեկում: Տարբեր աղբյուրների համաձայն Հին Չինաստանը, Հնդկաստանը և Եգիպտոսը կարելի են հավակնել համարվել բիլիարդի ծննդավայր:
Բայց այն խաղը, որը աղոտ կերպով հիշեցնում է ժամանակակից բիլիարդը, ծագել է Ֆրանսիայում: Առաջին բիլիարդի սեղանը պատրաստվել է հատուկ ֆրանսիական թագավոր Լյուդովիկոս 11-րդի համար 1470 թվականին: Բիլիարդի հնագույն սեղանները, մեղմ ասած, հեռու են եղել կատարյալ լինելուց: Սեղանների կողերը չեն ունեցել անհրաժեշտ առաձգականություն, գնդակները նրանց հարվածելիս հետընթաց չեն կատարել: Կիերը շատ կոպիտ են եղել, և գրեթե անհնար է եղել դրանց օգնությամբ գնդակներին տալ կողային պտույտ: 16-րդ դարի ավարտին և 17-րդ դարի սկզբին բիլիարդի սեղանների բարելավում է եղել: Բիլիարդի գրպանները հագեցվել են ցանցերով գնդակները պահելու համար, սեղանները պատել են բրդյա հաստ կտորով, իսկ ավելի ուշ կաուչուկով, որը մակերեսին տվել է անհրաժեշտ առաձգականություն և էլաստիկություն: Այդ ժամանակ էլ հենց սեղանի կառուցվածքում հայտնվել է 6 գրպան: Փոխվել է նաև բիլիարդի սեղանի ձևը: Սկզբում սեղանները եղել են քառակուսի, ութանկյուն և նույնիսկ կլոր: Բայց, ի վերջո, ընտրվել է ժամանակակից և ծանոթ քառանկյուն ձևը: Երկարեցվել են կիերը, որոնք ի սկզբանե զգուշությամբ են ընդունել խաղասեղանի տերերը: Նրանց մտահոգությունները կապված են եղել այն փաստի հետ, որ խաղացողները կարող էին դրանցով քերել կամ ծակել սեղանի թանկարժեք կտորը: Բայց նման վախերն ապարդյուն են եղել:
Նորարարությունների և բարելավումների շնորհիվ բիլիարդի նկատմամբ հետաքրքրությունը սկսել է արագորեն աճել: Խաղի զարգացման հետ միասին սկսել են հայտնվել խաղացողներ, որոնց գործողություններին կողքից հետևելը և առավել ևս նույն սեղանի շուրջ խաղալը, անչափ հաճելի է դարձել: Բիլիարդի առաջին կանոնները հրապարակվել են 1674 թվականին Լուազոնի ջանքերի շնորհիվ, որը մատնանշել էր այդ խաղի օգտակարությունը խաղացողների ուղեղի և ֆիզիկական առողջության համար: Հետագայում այդ տեսությունը հաստատել է Յոհան Օյլերը:
Բիլիարդի աշխարհի առաջին առաջնությունը տեղի է ունեցել դեռ 1870 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում, իսկ արդեն 1906 թվականին Փարիզում անց է կացվել աշխարհի առաջին առաջնությունը 40 հազար ֆրանկ մրցանակային ֆոնդով:
Ռուսական կայսրությունում բիլիարդ խաղը հայտնվել է Պետրոս 1-ին կայսեր օրոք: Նա այն բերել է Հոլանդիա կատարած իր ուղևորությունից և շատ արագ սիրահարվել է այդ խաղին: Նոր խաղը լավ է ընդունվել կայսերական շրջապատի կողմից. այն խաղացել են կալվածքներում, պալատներում և տարբեր մասնավոր բնակավայրերում: Բիլիարդը հատուկ ժողովրդականություն է ձեռք բերել սպաների շրջանում:
18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի առաջին կեսին բիլիարդ խաղը հասանելի է դարձել բնակչության գրեթե բոլոր շերտերին: Մարդիկ սկսել են բիլիարդ խաղալ ոչ միայն զվարճանքի համար: Այնը սկսել է վերածվել սպորտի: Ռուսական կայսրության անկմամբ և Խորհրդային իշխանության գալուստով բիլիարդը գործնականում մոռացության է մատնվել: Բայց մեկ տասնամյակ անց այս խաղի նկատմամբ հետաքրքրությունը նոր թափով է բորբոքվել: Բիլիարդի պայծառ անցյալն ու խոստումնալից ապագան խոսում են որպես սպորտային և հուզիչ խաղ բիլիարդի հսկայական ներուժի մասին:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
