The Wall Street Journal-ը տեղեկացել է, որ ԱՄՆ-ն Բաքվին և Երևանին խոստացել է Nvidia չիպեր խաղաղության դիմաց

ԱՄՆ-ն օգտագործել է Երևանին առաջադեմ Nvidia չիպեր տրամադրելու խոստումը որպես խթան Հայաստանի համար Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագիր ստորագրելու դիմաց, հաղորդել է Wall Street Journal-ը դա անվանելով «չիպային դիվանագիտություն», կողմերը համաձայնագիրը ստորագրել են ավելի քան մեկ տարի առաջ, գրում է rbc.ru–ն։

Դիվանագետների և փորձագետների կարծիքով, սա «չիպային դիվանագիտության» առաջին հայտնի դեպքերից մեկն է, որը օգտագործվել է խաղաղության համաձայնագիրը հեշտացնելու համար։ Այն ամրապնդել է Սպիտակ տան կապերը Nvidia-ի հետ, որի գործադիր տնօրեն Ջենսեն Հուանգը պարբերաբար խորհուրդներ է տալիս ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին արհեստական ​​ինտելեկտի քաղաքականության վերաբերյալ։ Անցյալ ամիս Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Nvidia-ի և Dell-ի ղեկավարների հետ միասին, բացել է Firebird հսկայական տվյալների կենտրոնը Հրազդանում, որը գտնվում է Ադրբեջանի հետ սահմանից 50 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Ավելի քան 5 միլիարդ դոլար արժողությամբ նախագիծը նախատեսում է մինչև հաջորդ տարվա վերջ տեղակայել Nvidia-ի 70,000 նորագույն արհեստական ​​ինտելեկտի սերվերներ։ Արարողության ժամանակ Փաշինյանը տվյալների կենտրոնը անվանել է «մեծ նվաճում» գնահատելով Թրամփի ներդրումը։

Ըստ Wall Street Journal-ի Firebird-ի դերի մասին հրապարակայնորեն քիչ բան է քննարկվել Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղության գործընթացում։ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի միջև բանակցությունները վտանգի տակ էին, և ամերիկյան թիմը եզրակացրել է, որ Հայաստանը կհամաձայնվի գործարքի, եթե առաջարկվի ավելի սերտ տնտեսական կապեր Միացյալ Նահանգների հետ, այդ թվում Nvidia-ի առաջադեմ չիպեր վաճառելու թույլտվություն տալով։

ՀՀ-ում ԱՄՆ նախկին դեսպան Քրիստինա Կվիենն ասել է, որ ամերիկացի դիվանագետները այս ամառ առևտրի նախարարությունից թույլտվություն են խնդրել Հայաստանին մատակարարել Nvidia-ի առաջատար չիպեր։ Նրա խոսքով «Nvidia բաղադրիչը շատ կարևոր է խորհրդանշական տեսակետից»։ Սենատոր Սթիվ Դեյնսն էլ չիպերի ձեռքբերումը անվանել է Փաշինյանի «մեծ քաղաքական հաղթանակ»։

Ըստ Wall Street Journal-ի 2025 թվականի հունիսին ԱՄՆ հատուկ դեսպան Սթիվ Վիտկոֆի թիմը մշակել է հուշագիր, որը նախատեսում է Firebird չիպերի արտահանման լիցենզիաներ որպես խաղաղության համաձայնագրի մաս։ ԱՄՆ-ը նաև առաջարկել է կառուցել Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ կապող միջանցք, որը կոչվում է «Trump Route for International Peace and Prosperity» (TRIPP):

Փետրվարին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ը հպարտ է բարձր արդյունավետությամբ Nvidia չիպերի վաճառքի լիցենզիաներ տրամադրելով դա անվանելով «նոր շուկաներ ամերիկյան բիզնեսի համար» և «բարգավաճում Հայաստանի ժողովրդի համար»։

Հայազգի Nvidia-ի ավագ գործադիր տնօրեն Ռև Լեբարեդյանը նշել է, որ Թրամփի վարչակազմի համար «չիպային դիվանագիտությունը ուշադրության կենտրոնում է», և որ Հայաստանում ներդրումները ստեղծում են խաղաղության պայմաններ։ Firebird-ի համահիմնադիր Ռազմիկ Հովագիմյանը հավելել է. «Խաղաղության պայմաններ էին անհրաժեշտ։ Տեխնոլոգիական համակարգը պետք է անվտանգ և պաշտպանված լինի միջազգային հաճախորդներ ներգրավելու համար»։

2025 թվականի օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Սպիտակ տանը բանակցություններ է վարել ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ։ Հանդիպումից հետո պետությունների ղեկավարները ստորագրել են եռակողմ հռչակագիր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության և միջպետական ​​հարաբերությունների հաստատման վերաբերյալ։ Բանակցություններից առաջ ԱՄՆ-ը և Հայաստանը ստորագրել են բացառիկ համաձայնագիր այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի վերաբերյալ, որի ստեղծման վրա պնդում էր Ադրբեջանը. այն 99 տարով կփոխանցվի ԱՄՆ-ին և կկոչվի «Թրամփի երթուղի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար»։ 2026 թվականի հունվարի կեսերին Ալիևը հայտարարել է, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները մտնում են համագործակցության փուլ։ Նա նշել է, որ Բաքուն վերացրել է բեռնափոխադրումների բոլոր սահմանափակումները և սկսել է կարևորագույն ապրանքներ մատակարարել իր հարևանին։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am