Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Դաջվածք
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Դաջվածքը (անգլերեն tattoo), մաշկի տակ ներկանյութերի ներարկմամբ պատկերների, նախշերի, խորհրդանշանների դրոշմումն է։ Ըստ Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի դաջվածք (տատու) բառն առաջացել է պոլինեզերեն tatau, կամ թաիթիերեն tatu բառերից: Առաջին անգամ տատու բառը մեջբերել է Ջոզեֆ Բենքսը իր լրագրում 1743 թվականին:
Դաջվածք անում էին դեռևս հին ժամանակներում, տարբեր մշակույթի ներկայացուցիչները։ Դաջվածքի կիրառումը հնում երկու հիմնական նպատակ էր հետապնդում։ Առաջին հերթին այն հանդիսանում էր որպես «այցեքարտ», երբ դաջվածքը պատմում էր մարդու մասին ամեն ինչ, նրա տոհմական պատկանելիությունը և նույնիսկ կենսագրությունը։ Եվ երկրորդ՝ դաջվածքը կիրառվում էր որպես դրոշմ, որով խարազանում էին հանցագործներին և ստրուկներին։ Ամեն դեպքում դաջվածքը որոշակի տեղեկատվություն էր հաղորդում մարդու կյանքում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին։
Դաջվածքը պատկանում է ամենահին ավանդույթների շարքին։ Չնայած բազմադարյան քննադատությանը այն հիմա էլ չի վերացել, այլ ժամանակի ընթացքում ենթարկվել է լուրջ փոփոխությունների և հարմարեցվել է հասարակության բոլոր շերտերի նախասիրություններին։ Եվ ինչպես փաստում են պատմական աղբյուրները այն մեծ տարածում ուներ աշխարհի բոլոր ժողովուրդների շրջանում։ Դաջվածք անելը շատ տարածված էր Հարավային Չինաստանի, Պոլինեզիայի, Աֆրիկայի, Ամերիկայի և անգամ Բրիտանիայի որոշ էթնիկ խմբերում։
Իր ստեղծման պահից դաջվածքը կրում էր կրոնական, տիեզերական, էրոտիկ, էսթետիկական և մոգական բնույթ, ինչը կիրառվում էր տարբեր ծեսերի ժամանակ, օրինակ դրա միջոցով երիտասարդը դառնում էր ցեղի իրավահավասար անդամ։
Դրա արդիականացումը Եվրոպայում եղել է 1700-ականներին Ջեյմս Կուկի կատարած ճանապարհորդությունից հետո։ Կուկի նավակազմի շատ անդամներ վերադարձան Անգլիա դաջվածքներով, և դա ավանդույթ դարձավ նավագնացների հետ։ Նման դաջվածքների հիմքում ընկած էին պոլինեզիական և ճապոնական դաջվածքները: Դաջվածքի առաջին փաստագրված մասնագետը Մարտին Հիլդեբրանդտն է ԱՄՆ-ից, ով ներգաղթել էր Բոստոն Գերմանիայից 1846 թվականին։ 1861-1865 թվականներին նա դաջվածքներ էր անում Ամերիկյան Քաղաքացիական Պատերազմին մասնակցող երկու կողմի զինվորներին։ Բրիտանիայում դաջվածքի առաջին պրոֆեսիոնալ մասնագետը հաստատվել է 1870-ականներին։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո դաջվածքի մշակույթը մեծ տարածում ստացավ ԱՄՆ-ում, որտեղ էլ ի հայտ եկան դաջվածքի համար նախատեսված էլեկտրական սարքերը։ Հենց այդ ժամանակից սկսած դաջվածքը դարձավ ոչ միայն արվեստի ուղղություն, այլ նաև բիզնեսի առաջատար ճյուղ։ Հետագայում դաջվածքի միտումները մի քանի անգամ անկում ամպրեցին։ 20-րդ դարի 60-ականներին դաջվածքները մեծ տարածում ունեին ռոք-երգիչների շրջանում, և շատ երիտասարդներ էին կրկնօրինակում էին իրենց կուռքերին։ Դաջվածքի առկայությունը խորհրդանշում էր նաև որոշակի շրջանակների պատկանելություն։ Օրինակ խորհրդային հանցագործ աշխարհը, ճապոնական Յակուձան և այլն:
Այսօր դաջվածքի մշակույթը գեղարվեստական նշանակություն ունի։ Նույնիսկ գոյություն ունեն մասնագիտացված թանգարաններ, ցուցադրություններ, որոնք նվիրված են դաջվածքի տարբեր ոճերին և ազգային առանձնահատկություներին։ Անընդհատ բացվում են նոր կենտրոններ, մշակվում են դաջվածքի նոր տեխնիկական ձևեր։ Դաջվածքի պատկերումը ստեղծագործական գործընթաց է, ինչը պահանջում է գեղարվեստական ճաշակի, հմտության և երևակայության առկայություն։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
