Ինչպե՞ս կազդի Իրանում պատերազմը Հայաստանի վրա

Թեհրանում և Իրանի այլ քաղաքներում թիրախներ հարվածելով՝ ԱՄՆ-ը և Իսրայելը պաշտոնապես հայտարարել են Իրանի ղեկավարության փոփոխություն կատարելու մտադրության մասին։ Քննարկենք հարևան Հայաստանի համար Իրանում հակամարտության սրման հնարավոր հետևանքները, գրում է vestikavkaza.ru–ն։

Միգրացիոն ճգնաժամ

Իրանում հայ համայնքը կազմում է ավելի քան 100,000 մարդ։ Իրանում ճգնաժամը կարող է հանգեցնել փախստականների անվերահսկելի հոսքի։ Երկարատև հակամարտության դեպքում Հայաստանը, իր փակ սահմանների և էթնիկ կապերի պատճառով, կարող է բախվել իրանահայերի, ինչպես նաև այլ էթնիկ խմբերի ներկայացուցիչների հոսքի։ 2025 թվականի ամռան իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ 12 օրվա ռմբակոծությունները բավարար էին Իրանի քաղաքացիների կողմից Իրանին հարևան պետությունների սահմանները հատելու փորձերի ստիպելու համար։ Հայաստանը չի կարող հրաժարվել փախստականներին ընդունելուց, հակառակ դեպքում կառաջանա Երևանի պարտավորությունների հարցը իր հայրենակիցների նկատմամբ։

Առևտրային ճգնաժամ

Իրան արտահանումը Հայաստանից կազմում է արտահանվող ապրանքների ընդհանուր ծավալի ոչ ավելի, քան 8%-ը, ինչը զգալիորեն ցածր է ԱՄԷ, Ռուսաստան և Չինաստան արտահանումից։ Հայաստանը Իրանից ավելի շատ է գնում, քան վաճառում։ Սակայն, թե՛ արտահանումը, թե՛ ներմուծումը կախված են Իրանով Հայաստան անցնող բեռնափոխադրումներից: Սա հիմնականում վերաբերում է Չինաստանից և Հնդկաստանից ապրանքներին, որոնց դեպքում Իրանն է օգտագործվում որպես տարանցիկ ուղի: Հետևաբար, իրանական ճգնաժամի անմիջական ազդեցությունը Հայաստանի տնտեսության վրա բավականին զգալի կլինի։

Տրանսպորտային ճգնաժամ

Արևմտյան պատժամիջոցների պայմաններում Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային երթուղին դեպի Հնդկական օվկիանոս, Իրանի մասնակցությամբ, դառնում է կարևոր երթուղի ոչ միայն Հարավային Կովկասի, այլ նաև Ռուսաստանի համար: Հայաստանի համար, որը նոր է սկսել կապեր հաստատել իր հարևանների հետ և դեռևս չի վերացրել Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջոցով իր տարածաշրջանային երթուղիների շրջափակումը, Իրանն է մնում «պատուհան դեպի աշխարհ»: Իրանում քաոսը և անկայունությունը կարող են Հայաստանը տրանսպորտային շրջափակման մեջ գցել, եթե խափանվի Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ խաղաղության գործընթացը: Ավելին, աճող անկայունությունը կարող է առաջացնել կողմնակի ազդեցություններ, որոնք կխոչընդոտեն Հարավային Կովկասի երկրների տարածաշրջանը Արևելք-Արևմուտք և Հյուսիս-Հարավ միջանցքների միջև կարևոր հանգույցի վերածելու ջանքերին։

Էներգետիկ ճգնաժամ

2004 թվականից ի վեր Հայաստանն ու Իրանը էներգետիկ համաձայնագիր ունեն, որի համաձայն Իրանից 1 խորանարդ մետր գազը փոխանակվում է Հայաստանից 3 կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիայի հետ: Գազի մատակարարումները իրականացվում են Իրան-Հայաստան գազատարով, իսկ Հայաստանից էլեկտրաէներգիան Իրան է ուղարկվում երկու էլեկտրահաղորդման գծերով։ Իրանական գազը դժվար թե կարելի է համարել Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության երաշխավոր, քանի որ այն չի կարող լիովին փոխարինել Ռուսաստանից մատակարարումները։ Այնուամենայնիվ, այն կարևոր դեր է խաղում հարավային Հայաստանի վառելիքաէներգետիկ հաշվեկշռի պահպանման գործում, որը դժվար հասանելի է երկրի հյուսիսում գտնվող հիմնական գազային տերմինալներից։ 2022 թվականի նոյեմբերին Հայաստանն ու Իրանը երկարաձգեցին էներգետիկ համաձայնագիրը մինչև 2030 թվականը դրանով իսկ ընդգծելով դրա ռազմավարական բնույթը։ Մինչև Հայաստանը չգտնի գործընկեր և էներգետիկ անվտանգության երաշխավոր Ադրբեջանում, Իրանում պատերազմը կարող է ստեղծել մի իրավիճակ, որի դեպքում Սյունիքի հայկական գազալցակայանները կդառնան անօգուտ։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am