Ինչո՞ւ էրդողանը «գցեց» Ղարիբաշվիլիին և Փաշինյանին
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
regnum.ru-ն գրում է, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը ՄԱԿ -ի Գլխավոր ասամբլեայի 76 -րդ նստաշրջանին մասնակցելու համար նախքան ԱՄՆ մեկնելը Աթաթուրքի օդանավակայանում կայացած մամուլի ասուլիսում լրագրողների հետ կիսվել է սենսացիոն նորությամբ: Պարզվում է, որ Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին նրան փոխանցել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպման առաջարկը: Էրդողանի խոսքով «եթե այդ հանդիպումը կայանա, ապա Թուրքիան դիվանագիտական հարաբերություններ կհաստատի Հայաստանի հետ»: Այնուամենայնիվ, Էրդողանը հանդիպման համար պայմանական է առաջադրել. Երևանը պետք է բացի Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև, այսպես կոչված, Զանգեզուրի միջանցքը:
Հայկական կողմը պաշտոնապես որևէ կերպ չի արձագանքել Էրդողանի խոսքերին: Երևանյան հրատարակությունները, մասնավորապես «Past» թերթը հաստատում է, որ վերջերս Փաշինյանը պաշտոնական այցով մեկնել է Վրաստան, որն ավարտվել է Բաթումի քաղաքում, և որ այնտեղ տեղի է ունեցել «ոչ պաշտոնական հանդիպում Վրաստանի վարչապետի հետ»: Եվ հետո` տեղեկատվություն դավադրության տեսությունների շարքից: «Ըստ մեր վրացական աղբյուրների, այդ օրը Բաթումում Փաշինյանը անսպասելիորեն «անհետացել» է մոտ 3-4 ժամ, և ո՛չ վրացական կողմը, ո՛չ վարչապետի արարողակարգի անձնակազմը չեն իմացել նրա գտնվելու վայրը»,-գրել է «Past»-ը ,- ո՞վ է նրան այդ ժամանակ ուղեկցել, կամ ընդհանրապես ուղեկցող եղե՞լ է՝ չի հաջողվել պարզել, հայտնի չէ նաև, թե որտե՞ղ էր Փաշինյանն այդ ընթացքում»: Սա հուշում է, որ Բաթումում վարչապետը կարող էր հանդիպել որոշակի թուրք էմիսարի հետ, որը կարող էր կազմակերպված լինել միմիայն Վրաստանի մասնակցությամբ և միջնորդությամբ: Բայց նույնիսկ դա սենսացիա չէ: Ավելի վաղ Թբիլիսին համաձայնվել էր հանդես գալ որպես միջնորդ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում, ինչը, ըստ Ղարիբաշվիլիի «կայունություն կապահովի ամբողջ տարածաշրջանում»:
Այստեղ ինտրիգը այլ բանի մեջ է: Փաստն այն է, որ Հայաստանում խորհրդարանական ընտրություններից հետո Փաշինյանն ասել է, որ Երևանը «Թուրքիայից ստացել է դրական ազդակներ տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու համար»: Նրա խոսքով «մենք կգնահատենք այդ ազդակները, դրական ազդակներին կպատասխանենք դրական ազդանշաններով»: Ավելին, Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման անհրաժեշտության մասին թեզը նախանշված է Հայաստանի նոր կառավարության ծրագրում: Այս քաղաքականությունը մեթոդականորեն բխում է 2020 թվականի նոյեմբերի 9 -ի հաշտության պայմանագրի այն դրույթներից, որոնք նախատեսում են տարածաշրջանում կապի միջանցքների ապաշրջափակում, իսկ դրան անհնար է հասնել առանց Երևանի, Անկարայի և Բաքվի հարաբերությունների նորմալացման: Իհարկե, միևնույն ժամանակ, գերադասելի կլիներ, որ հայկական դիվանագիտությունը չդասեր Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ իր հարաբերությունները մեկ փաթեթում: Ավելին, Էրդողանը, օտարերկրյա դեսպանների հետ զրույցում, հայտարարել է, որ «Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում երկարաժամկետ խաղաղության պայմաններ են ստեղծվել», և «այդ պայմանները ծագել են Լեռնային Ղարաբաղի օկուպացիայի ավարտից հետո»:
Նման իրավիճակում բաց կամ փակ դիվանագիտության միջոցով երրորդ կողմերի միջնորդությամբ «կամուրջներ կապելը» բնական գործընթաց է: Սակայն այս դեպքում հարց է ծագում այն պատճառների մասին, որոնք դրդել են այնպիսի փորձառու քաղաքական գործչի, ինչպիսին Էրդողանն է, հրապարակայնացնել Ղարիբաշվիլիի միջնորդության փաստը: Ենթադրաբար Թուրքիայի առաջնորդը փակ խորհրդակցություններ է անցկացրել իր ադրբեջանցի գործընկեր Իլհամ Ալիևի հետ, որն էլ, ըստ երևույթին, նախաձեռնել է Փաշինյանին Զանգեզուրի միջանցքը բացելու նախապայման դնելը, որպեսզի Երևանը չխաղարկի թուրքական խաղաքարտը: Բայց կա մեկ այլ պահ ևս, որը կապված է Երևանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու համար Անկարայի վրա Վաշինգտոնի ճնշման հետ, ինչը արդեն իսկ Թուրքիային հնարավորություն է տալիս «հայկական խաղաքարտը» խաղարկել ԱՄՆ -ի հետ իր հարաբերություններում: Ինչպես հաղորդում են թուրքական լրատվամիջոցները, Թուրքիայի նախագահի խոսնակ Իբրահիմ Քալինը գաղտնի բանակցություններ է վարել ԱՄՆ-ի նախագահի անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեք Սալիվանի հետ: Տեղեկություններ կան նաև Անկարայի և Երևանի միջև Փարիզի միջնորդության փորձերի մասին: Այսպիսով, Էրդողանի տեղեկատվական լցոնումը պատահական չէ և հուշում է, որ Վրաստանի միջնորդական առաքելության մեջ ինչ որ բան այն չի եղել, և իրադարձությունները սկսել են զարգանալ չպլանավորված սցենարի համաձայն: Եթե խոսենք տարածաշրջանում ընդհանուր իրավիճակի մասին, ապա, ըստ ամերիկյան «Eurasianet» հրատարակության «իրավիճակը փակուղային է»: Չկա ղարաբաղյան հակամարտությունը դադարեցնելու համար խոստացված համապարփակ խաղաղության պայմանագիրը, սահմանային խնդիրները լուծված չեն, իսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը լռում է, քանի որ Բաքուն և Երևանը հավատարիմ են Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ իրարարմերժ դիրքորոշումների:
Այժմ, ըստ ամենայնի, Ղարիբաշվիլիի միջնորդական առաքելությունը նույնպես տապալվել է: Բաքվի «ADA» համալսարանի պրոռեկտոր Ֆարիզա Իսմայիլզադեն կարծում է, որ «այս պահին Բաքվի համար նախընտրելի միջնորդը Ռուսաստանն է»: Իսկ Երևանի՞ համար:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
