Այն, ինչ մենք տեսնում ենք Բաքվում, դատավարություն չէ, իմիտացիա է․ Արա Ղազարյան
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Այսօր «Մեդիա Կենտրոնը» կազմակերպել էր քննարկում «Հայ ռազմագերիների վերադարձը՝ նրանց մեղադրանք առաջադրելուց հետո․ ի՞նչ հնարավորություններ կան» թեմայով։
Քննարկման ժամանակ միջազգային իրավունքի մասնագետ Արա Ղազարյանը անդրադարնալով հայ գերիների դատավարությանը ասաց, որ այն, ինչ տեսնում ենք Բաքվի դատարանում, դատավարության իմիտացիա է ընդամենը։
«Այն, ինչ մենք տեսնում ենք Բաքվում, դատավարություն չէ, իմիտացիա է, քանի որ մենք չենք տեսնում պրիմիտիվ պայմանների ապահովում։ Մենք չգիտենք, թե նրանք օգտվել են հակընդդեմ հարցման իրավունքից։ Դա չափազանց կարևոր իրավունք է, նրանք իրավունք ունեն հարցաքննելու ցուցմունք տված վկաներին։ Մի խոսքով, գոյություն ունի մեղադրանքից պաշտպանվելու առնվազն հիմնարար իրավունք, որոնցից յուրաքանչյուրի խախտումը դատավարությունը դարձնում է ոչ իրավաչափ։ Հասարակությունը չի կարող ոչ իր, ոչ միջազգային հանրությանը, էլ չեմ ասում Եվրոպական դատարանին ապացուցել, որ այս իրավունքները տրամադրվել են։ Չի էլ կարող տրամադրել, քանի որ հենց այդ իրավունքները տրամադրվեն, գործը փլվելու է, պարզվելու է այն սին է, լեգենդ է, առոչինչ փաստերի վրա կառուցած ինչ-որ պատմություն է»,-ասաց միջազգային իրավունքի մասնագետը։
Նա մանրամասնեց, որ այս պահին աշխատում է Կարեն Ղազարյանի գործի վրա, տեսնում է, թե Ադրբեջանն ինչ լուրջ խնդիրների առջև է կանգնած՝ ՄԻԵԴ-ին` համոզելու, որ դատավարությունն արդար է եղել․ «Նման դատավարությունները չեն կարող լեգիտիմացվել։ Հիմա ես աշխատում եմ Կարեն Ղազարյանի գործի վրա և տեսնում եմ, թե Բաքուն ինչ լուրջ խնդիրների առաջ է կանգնած՝ Եվրոպական դատարանին` համոզելու, որ դատավարությունը արդար է եղել։ Նախ և առաջ այդ դատավարություններին չեն մասնակցում նրանց հարազատները։ Դա արդեն իսկ բավարար է, որպեսզի ուղղակիորեն ասենք, որ հրապարակային դատավարության իրավունքը խախտվում է։ Սարիբեկյանի գործով Եվրոպական դատարանն ասել է, որ Ադրբեջանը պարտավոր է, թեև դիվանագիտական հարաբերություններ չունի Հայաստանի հետ, բայց պարտավոր է համագործակցել ՀՀ իշխանությունների հետ քրեական գործի շրջանակներում։
Երկրորդ, Ադրբեջանը պարտավոր էր ապահովել կապի միջոցներ, որպեսզի մեղադրյալները շփվեն իրենց հարազատների հետ։ Պարզ է, որ այս գործերով ևս Եվրոպական դատարանը չի շեղվելու իր նախադեպային իրավունքից և արձանագրելու է խախտում»,- ասաց Արա Ղազարյանը։
Արա Ղազարյանի խոսքով՝ կան մեղադրանքից պաշտպանվելու առնվազն 6 իրավունքներ, որոնք ֆունդամենտալ իրավունքներ են, որոնցից յուրաքանչյուրի խախտումն ամբողջ դատավարությունը դարձնում է անիրավաչափ։
«Ադրբեջանը չի կարողանալու ոչ իր հասարակությանը, ոչ էլ միջազգային հանրությանն ապացուցել, որ այս իրավունքները տրամադրվել են։ Եվ չի էլ կարող տրամադրել, ինչո՞ւ, որովհետև հենց այս իրավունքները տրամադրեց, գործը փլվելու է, պարզվելու է, որ գործն իրականում սին է, առոչինչ փաստերի վրա կառուցված ինչ-որ պատմություն է։ Դա է պատճառը, որ Ադրբեջանը կանգնած է այս դիլեմայի առաջ, մի կողմից հասկանում է, որ պետք է այս իրավունքներն ապահովի, բայց մյուս կողմից էլ հասկանում է՝ հենց այս իրավունքներն ապահովեց, ամբողջ միջազգային հանրությունը հասկանալու են, որ դրանք կեղծ մեղադրանքներ են։ Այս պայմաններում Ադրբեջանը պետք է շարունակի այս դատավարությունները, արագացնի, որ Հայաստանը չհասցնի քայլեր անել։ Ադրբեջանը պետք է շտապի այս դատավարություններ ավարտին հասցնել, որքան ձգձգի, այնքան իրավիճակն իր դեմ է աշխատելու։ Այս դիլեման Ադրբեջանը չի կարող լուծել, ապագայում մենք ունենալու ենք վճիռներ Ադրբեջանի դեմ։ Այդ վճիռները գուցե լինեն այն ճնշող մեխանիզմը, որ որոշեն ի վերջո այս մարդկանց արտահանձնել Հայաստան։ Բայց դրանով էլ այս պատմությունը չի ավարտվի, հետո բացվելու են խնդիրներ՝ այս դատավարության ֆարսի հետ կապված։ Իրավական այս պրոցեսն ավարտվելու է փոխհատուցմամբ, դատական ակտով, որտեղ արձանագրվելու է խախտում, նաև պարտավորություն, որ գործերը բացեն, մեղավորներին պատժեն։ Էս ամբողջից Հայաստանը, վստահ եմ՝ ապագայում օգտվելու է»,- հավելեց Արա Ղազարյանը։
Սոնա Գիշյան
