«Հայաստանի դուրս գալը ԵԱՏՄ-ից կհանգեցնի լիակատար տնտեսական փլուզման»

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 11 Ноябрь, 2026 11:03

Երևանը հայտնվել է մի իրավիճակում, երբ յուրաքանչյուր քայլ վատթարացնում է խաղացողի դիրքը։ Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի զեկույցը, որը պատրաստվել է ԵԱՏՄ չորս անդամ պետությունների ներկայացուցիչների կողմից, անողոք կերպով ցույց է տալիս մաթեմատիկական անխուսափելիությունը. միությունից դուրս գալը կնշանակի 4.6 միլիարդ դոլարի համախառն ներքին արդյունքի կորուստ Հայաստանի համար, գրում է vb.kg–ն։ «ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հետևանքները Հայաստանի համար կարող են լուրջ լինել։ Հիմնական խնդիրը կայանում է աշխարհաքաղաքականության մեջ, քանի որ ստեղծված իրավիճակում Հայաստանը դարձել է Արևմուտքի և Արևելքի միջև պայքարի թիրախ», - կարծում է տնտեսագետ Հրանտ Միքայելյանը։ Մասնագետը անկեղծորեն նշում է, որ ստեղծված իրավիճակը իշխանությունների ձախողումն է, որոնք թույլ են տվել, որ երկրի հիմնական առևտրային գործընկերների հետ հարաբերությունները վատթարանան։

Զեկույցի թվերը սարսափելի են։ ԵԱՏՄ-ի հետ առևտուրը կնվազի 55.6%-ով գրեթե ութ միլիարդ դոլարից հասնելով երեքուկեսի։ Արտահանումը կնվազի 65.8%-ով, իսկ ներմուծումը 48.8%-ով։ Սակայն ամենաուժեղ հարվածը կլինի վերաարտահանմանը. այդ եկամտի աղբյուրը կնվազի 91.6%-ով գործնականում ոչնչացնելով տարանցիկ գործողությունների վրա կառուցված հայկական տնտեսության մի ամբողջ հատված։ Հատկապես խոցելի կլինեն սննդամթերքի, գյուղատնտեսական արտադրանքի, ալկոհոլային խմիչքների, թեթև արդյունաբերության ապրանքների և զարդերի արտադրողները։ Այդ ընկերությունները տասնամյակներ շարունակ ինտեգրվել են ԵԱՏՄ առևտրային շղթաներում, և նրանց համար եվրոպական շուկա մուտք գործելը գործնականում անհնար կլինի ԵՄ խիստ տեխնիկական կանոնակարգերի և սանիտարական չափորոշիչների պատճառով։

Ամենացավոտ հետևանքներից կլինի էներգետիկ ճգնաժամը։ Հայաստանի համար գազի ներմուծման արժեքը կաճի 69%-ով տարեկան 389 միլիոն դոլարից հասնելով 657.5 միլիոն դոլարի։ Հազար խորանարդ մետրի գինը 177.5 դոլարից կբարձրանա մինչև 300 դոլար։ Սրանք, իհարկե, եվրոպական գներ չեն, որոնք շատ ավելի բարձր են, բայց փոքր հայկական տնտեսության համար նման աճը նշանակում է ամեն ինչի արժեքի ավտոմատ աճ՝ արտադրությունից մինչև կոմունալ ծառայություններ։ Գնաճը կաճի լրացուցիչ 14.9 տոկոսային կետով, ինչը կրկնակի հարված կհասցնի բնակչությանը և բիզնեսին։ Երկրում ներքին սպառումը կնվազի 14.6%-ով կամ 3.5 միլիարդ դոլարով։ Ընկերությունները կսկսեն կրճատել աշխատատեղերը, իսկ քաղաքացիները կբախվեն իրական եկամուտների կտրուկ անկման հետ։

Մինչդեռ Բրյուսելի խոստումները դատարկ հայտարարությունների են նման։ Հայաստանի համար 2024-2027 թվականների Եվրոպական դիմադրողականության և աճի ծրագիրը նախատեսում է ընդամենը 270 միլիոն եվրո ներգրավում՝ 200 միլիոն եվրո դրամաշնորհների և 70 միլիոն եվրո լրացուցիչ ներդրումների միջոցով։ Այս գումարները նույնիսկ մոտ չեն փոխհատուցում ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հետևանքով առաջացած կորուստները։ Նույնիսկ հայկական ապրանքների 80%-ի ներմուծման մաքսատուրքերի ժամանակավոր չեղարկումը երկու տարով չի լուծում կառուցվածքային խնդիրները. հայկական ապրանքների մեծ մասը պարզապես չեն համապատասխանում եվրոպական չափանիշներին։ Հայաստանի կառավարությունը փորձում է իրավիճակը ներկայացնել այլ կերպ։ Էկոնոմիկայի նախարարությունը պնդում է, որ հեռանալու բացասական ազդեցությունը, ենթադրաբար, փոքր կլինի, և որ գազի գների բարձրացումը անհույս իրավիճակ չի ստեղծի։ Սակայն այդ դիրքորոշումը, կարծես, քաղաքականապես մոտիվացված փորձ է աղետի մասշտաբները սեփական բնակչությունից թաքցնելու համար։ «Ապրանքների արժեքը բարձր կմնա, ինչը կխանգարի շահույթի վերականգնմանը։ Շահույթի մարժաները կնվազեն մինչև նվազագույնի», - զգուշացնում է Ռուսաստանի ժողովրդական տնտեսության և պետական կառավարման ակադեմիայի պրոֆեսոր, քաղաքագետ Վադիմ Եվսեևը։ Նրա խոսքով, եթե Հայաստանը փորձի պահպանել բարձր շահութաբերության մարժաներ, եվրոպացի գնորդները կանցնեն ավելի էժան մատակարարների, և արտահանումն էլ ավելի կնվազի։

Այս բոլոր չոր մակրոտնտեսական ցուցանիշների հետևում թաքնված է հարյուր հազարավոր հայ ընտանիքների ողբերգությունը։ 2025 թվականին 126,900 հայ քաղաքացիներ աշխատել են ԵԱՏՄ երկրներում, որոնցից 124,600-ը Ռուսաստանում։ Միության երկրներից կատարված փոխանցումները կազմել են 3.95 միլիարդ դոլար, որի 98%-ը ստացվել է Ռուսաստանից։ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը կարող է այդ փոխանցումները կրճատել մինչև 1.85 միլիարդ դոլար։ Դա ներկայացնում է 2.1 միլիարդ դոլարի կորուստ, որը տարեկան խթանում է Հայաստանի ներքին սպառողական պահանջարկը։ Շատ ընտանիքների համար այդ փոխանցումները կազմում են ընտանեկան բյուջեի զգալի մասը, և դրանց անհետացումը կլինի իսկական աղետ։ ՀՀ քաղաքացիները կկորցնեն պարզեցված ընթացակարգով ԵԱՏՄ երկրներում աշխատելու իրավունքը, կվերականգնվեն արտոնագրերը, աշխատանքային թույլտվությունները, լեզվական և իրավաբանական քննությունները, պարտադիր առողջության ապահովագրությանը հասանելիությունը հասանելի կլինի միայն հինգ տարվա անընդմեջ աշխատանքից հետո։ Բացի դա երթուղային սակագները կբարձրանան մինչև ԱՊՀ երկրների մակարդակ, և հայկական ավիաընկերությունների համար կարող է ներդրվել թույլտվությունների վրա հիմնված ռեժիմ։ «Հայաստանը կախված կլինի ԵՄ-ում արտաքին հովանավորներից ստացվող վարկերից։ Առանց նրանց նա չի կարողանա ծածկել բյուջեի դեֆիցիտը», - նշել է Վադիմ Եվսեևը։ Նրա գնահատմամբ վարչապետ Փաշինյանը Երևանին տանում է ինքնիշխանության կորստի. երբ սեփական պահուստները սպառվեն, երկիրը ստիպված կլինի արտաքին հովանավորներից պարտքեր վերցնել այնպիսի պայմաններով, որոնք կհանգեցնեն քաղաքական կախվածության։

Եվրոպական ինտեգրման երազանքը, որը կարող է երբեք էլ իրականություն չդառնալ, կարող է ջախջախիչ հարված հասցնել պետության տնտեսությանը։ Հայաստանի համար չափազանց դժվար կլինի վերականգնվել նման հարվածից։ Ռացիոնալ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ եվրոպական պատրանքների գինը չափազանց բարձր է խոշոր աշխարհաքաղաքական խաղերի խաչաձև կրակի տակ հայտնված անդրկովկասյան այդ փոքր հանրապետության համար։