Փորձագետ. Ինչպես ԵԱՏՄ–ն կսառեցնեի Հայաստանի աանդամակցությունը

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 24 Октябрь, 2026 13:38

Հետևելով մայիսին Աստանայի գագաթնաժողովում չորս երկրների ղեկավարների կողմից տրված հանձնարարականներին Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի անդամները պատրաստել են զեկույց ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության կասեցման հետևանքների վերաբերյալ, գրում է vfokuse.mail.ru–ն։

Փաստաթուղթը հրապարակվել է Ռուսաստանի կառավարության կայքում և հոկտեմբերի 20-ին ուղարկվել Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողով հինգ երկրների ղեկավարներին տրամադրելու համար։

Փաստաթղթի հեղինակները նշել են, որ Հայաստանը չի տեղեկացնում Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովին և դրա անդամ պետություններին իր օրենսդրությունը ԵՄ օրենսդրությանը համապատասխանեցնելու իր ջանքերի մասին, չնայած այն հանգամանքին, որ ԵՄ-ին անդամակցելու պահանջների կատարումը անխուսափելիորեն ենթադրում է ԵԱՏՄ-ի նկատմամբ իր պարտավորությունների խախտում: Օրինակ, Հայաստանի անցումը եվրոպական չափանիշներին կարող է խաթարել միության միասնական մաքսային տարածքի ամբողջականությունը:

ԵԱՏՄ համաձայնագիրը թույլ չի տալիս մեկ երկրի մասնակցությունը միությանը պարզապես կասեցնելը: Հետևաբար, Ռուսաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը և Ղրղզստանը հիմնվում են 1969 թվականի Վիեննայի կոնվենցիայի՝ նման իրավիճակները կարգավորող միջազգային փաստաթղթի վրա: Դրան հղում անելով չորս երկրները կարող են համատեղ որոշել ժամանակավորապես կասեցնել ԵԱՏՄ պայմանագիրը Հայաստանի համար մինչև երկրի կողմից միության կազմում մնալու կամ ԵՄ-ին միանալու վերաբերյալ հանրաքվե անցկացնելը: Զեկույցի հեղինակների կարծիքովՀայաստանի անդամակցության կասեցումը կհանգեցնի ՀՆԱ-ի 15.6%-ով անկման, գնաճի 14.9%-ով աճի և սպառման 14.6%-ով կրճատման: Հայաստանի համար գազի ներմուծումը կարող է թանկանալ 69%-ով հազար խորանարդ մետրի համար 177.5 դոլարից մինչև 300 դոլար: Զեկույցում հատուկ նշվում է, որ դա ինդիկատիվ գին է, և իրական պայմանագրային գինը, հաշվի առնելով շուկայական պայմանները, կարող է ավելի բարձր լինել:

VFokus Mail-ին տված հարցազրույցում Եվրասիական վերլուծական ակումբի ղեկավար Նիկիտա Մենդկովիչը հայտարարել է, որ Հայաստանում հանրաքվե անցկացնելու Մոսկվայի նախաձեռնությունը նպատակ ունի թույլ տալ Երևանին պաշտոնապես և օրինական կերպով որոշել իր ուղղությունը։

«Կամ Արևմուտք, կամ Արևելք։ Երկու աթոռին նստելն այլևս հնարավոր չէ», - բացատրել է փորձագետը։ Նա կարծում է, որ եթե Երևանը հրաժարվի քաղաքացիներին ներգրավել այս հարցի լուծման գործում և ընդունի միայն Նիկոլ Փաշինյանի «ավտորիտար թագավորական որոշումը», ապա Ռուսաստանի գործողությունները կլինեն սիմետրիկ։ «Մենք հաշվի կառնենք այն, որ Երևանը վարում է անօրինական քաղաքականություն, որը կարող է չարտացոլել հայ ժողովրդի դիրքորոշումը», - ընդգծել է Մենդկովիչը։

Նա չի բացառել, որ Փաշինյանը կանի ամեն ինչ սահմանադրական հանրաքվե անցկացնելուց խուսափելու համար, քանի որ վարչապետը հասկանում է, որ արդյունքները կարող են տհաճ և նույնիսկ քաղաքականապես վնասակար լինել իր համար։ Քանի որ նա իր կուսակցությունը ընտրություններում ստացել է ձայների կեսից պակաս, իսկ ընդդիմությունը տարածքային զիջումները դավաճանություն է անվանում, սահմանադրական փոփոխությունները ժողովրդական քվեարկության դնելը կվտանգի նրա սեփական քաղաքական ապագան։ Հետևաբար, փորձագետի կարծիքով, Փաշինյանը կշարունակի փնտրել ցանկացած պատճառաբանություն հանրաքվեն ուշացման համար։

Եթե Երևանը խուսափի հանրաքվեից և գրչի մեկ հարվածով փոխի երկրի կողմնորոշումը, միությունը բավարար հիմքեր կունենա սառեցնելու Հայաստանի մասնակցությունը կամ հեռացնելու նրան կազմակերպությունից, հավելել է Մենդկովիչը։

Քաղաքագետը սա անվանել է «բավականաչափ ուժեղ բանակցային դիրքորոշում», քանի որ, ըստ Մենդկովիչի, հենց սա է միության տրամաբանությունը։ «Հակառակ դեպքում, Մաքսային միության ցանկացած երկիր կարող է հայտարարել. «Ես ձեզ հետ եմ, բայց ես բացում եմ ևս մեկ պատուհան դեպի մեկ այլ առևտրային տարածք և, ըստ էության, կապրեմ մաքսանենգության սխեմաներով տեղափոխելով անմաքս ապրանքներ մեկ մաքսային բլոկից մյուսը», - բացատրել է նա։

Մասնագետը նշել է, որ եթե նման «պատուհան» գոյություն ունենար, միությունը կկորցներ իր ողջ իմաստը, և ոչ մի անդամ պետություն, բացի ենթադրյալ խախտողից, չէր հետաքրքրվի դրանով։ «Եթե Երևանը վարի այս քաղաքականությունը, ապա մեր ընդհանուր շահերից կբխի նրան կազմակերպությունից հեռացնելը կամ առնվազն նրա մասնակցությունը սառեցնելը և ցանկացած անմաքս առևտրային ռեժիմի դադարեցումը», - եզրափակել է Մենդկովիչը։