Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Ձմեռային լող

Ձմեռային լողը՝ ռուսերեն зимнее плавание, անգլերեն winter swimming կամ ice swimming, սառը կամ սառցակալած ջրում լողալն է։ Այն կարող է իրականացվել ծովում, լճում, գետում կամ հատուկ բացված «սառցե փոսում»։ Սովորաբար դա ոչ միայն սպորտային զբաղմունք է, այլ նաև ձմեռային ավանդույթ, ֆիզիկական դիմացկունության փորձություն, իսկ որոշ երկրներում նաև կազմակերպված մրցակցային մարզաձև։ Սառցե լողի ժամանակ ջրի ջերմաստիճանը կարող է լինել ընդամենը մի քանի աստիճան Ցելսիուսից բարձր կամ նույնիսկ մոտենալ 0°C-ին։

Ձմեռային լողը չունի մեկ կոնկրետ «գյուտարար» կամ ստեղծման տարեթիվ։ Սառը ջրում լողալու սովորույթը տարբեր ժողովուրդների մոտ ձևավորվել է անկախ միմյանցից և շատ ավելի հին է, քան ժամանակակից սպորտային մրցումները։

Հին ժամանակներից մինչև XIX դարը սառը ջրով լողանալու և սառը ջրում ընկղմվելու սովորույթները գոյություն են ունեցել Եվրոպայի և Ասիայի տարբեր մշակույթներում։ Դրանք հաճախ կապված են եղել առողջարարական լոգանքների, ավանդույթների և կրոնական արարողությունների հետ։ Հատկապես Հյուսիսային Եվրոպայում ձմռանը ջրային պրոցեդուրաները աստիճանաբար դարձել են տեղական մշակույթի մաս։ Ֆինլանդիայում, օրինակ, սառցե ջրում կարճատև ընկղմումը հետագայում սերտորեն կապվել է սաունայի մշակույթի հետ։ XIX դարից սառը ջուրը դարձել է բուժական պրակտիկայի մաս: Եվրոպայում տարածվել է հիդրոթերապիան՝ ջրի տարբեր ջերմաստիճանների օգտագործումը առողջարարական նպատակներով։ Սառը ջուրը սկսել են կիրառել լոգանքների և կարճատև ջրային պրոցեդուրաների ժամանակ։

Այդ շրջանում սառը ջրում լողալը դեռ հիմնականում առանձին անհատների կամ տեղական համայնքների զբաղմունք էր, այլ ոչ թե միջազգային սպորտ։ XX դարում  ձմեռային լողը դարձել է զանգվածային ավանդույթ հատկապես Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Էստոնիայում և Ռուսաստանի որոշ շրջաններում և  սկսել է ավելի լայն տարածում ստանալ։ Ֆինլանդիայում ձևավորվել է avantouinti ավանդույթը․ սառցակալած ջրում հատուկ բացված անցքը՝ avanto-ն է օգտագործվել սաունայից հետո սառը ջուր մտնելու համար։ Միաժամանակ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում տարածվել է «մորժ» (моржевание) կոչվող մշակույթը, որի ներկայացուցիչները կանոնավոր կերպով սառը ջուր էին մտնում նույնիսկ ձմռանը։

XX դարի վերջին և XXI դարում ձմեռային լողը սկսել է զարգանալ նաև որպես միջազգային սպորտ։ Ստեղծվել են ակումբներ, ազգային ֆեդերացիաներ և անցկացվել են միջազգային մրցումներ։ Մրցումներում մասնակիցները կարող են լողալ տարբեր տարածություններ՝ կախված մրցաձևից և ջրի ջերմաստիճանից։ Կան նաև հատուկ կանոններ՝ կապված անվտանգության, ջրի ջերմաստիճանի և մասնակիցների պատրաստվածության հետ։ Ժամանակակից մրցակցային ձմեռային լողը տարբերվում է պարզապես «մորժվելուց»․ մրցումների ժամանակ սահմանվում են հստակ տարածություններ, կանոններ և անվտանգության պահանջներ։ Ներկայումս կազմակերպվում են միջազգային ice swimming մրցումներ, որտեղ մասնակիցները մրցում են կարճ և միջին տարածություններում։ Մի կարևոր տարբերություն էլ կա․ ձմեռային լողը և ձմեռային ջրային պրոցեդուրաները նույնը չեն։ Սառը ջրում մի քանի վայրկյան կամ կարճ ժամանակ գտնվելը կարող է լինել առանձին առողջարարական կամ ավանդական պրակտիկա, մինչդեռ ice swimming-ի մրցումներում մարդիկ իրականում լողում են սահմանված տարածություններ։

Հայաստանում ձմեռային լողը ավանդական կամ լայնորեն տարածված մարզաձև չէ, սակայն առանձին մարդկանց շրջանում կա սառը ջրում լողալու հետաքրքրություն։

Հայաստանի աշխարհագրությունը, հատկապես լեռնային ռելիեֆը և բազմաթիվ բարձրադիր լճերն ու ջրամբարները, հնարավորություն է տալիս ձմռանը հանդիպել շատ ցածր ջերմաստիճանի ջրերի։ Ամենահայտնի բնական ջրային տարածքներից է Սևանա լիճը, սակայն դրա ձմեռային ջրերը չափազանց սառն են, և սառցե լողի կազմակերպումը պահանջում է մասնագիտացված անվտանգության միջոցներ։

Հայաստանում ձմեռային լողը կարելի է դիտարկել հիմնականում որպես էքստրեմալ ժամանցային կամ սիրողական գործունեություն, այլ ոչ թե լայնորեն զարգացած մրցակցային մարզաձև։