Երկաթուղին որպես մարտադաշտ. Ո՞վ է Ռուսաստանին դուրս մղում Հայաստանից

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 30 Август, 2026 10:10

Վերջերս ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Երևանը չի ցանկանում սրացում Ռուսաստանի հետ «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության դուստր ընկերությանը տրված տեղական երկաթուղային կոնցեսիայի շուրջ և մտադիր է լուծել խնդիրը «բարեկամաբար», բայց ցանկանում է տարեկան մինչև 2 միլիարդ դոլար վարձավճար ստանալ կամ դիմել արբիտրաժի, եթե համաձայնության չլինի։ Մեկնաբանեց տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակը այս ամենը ընդգծել է ռուս ռազմական թղթակից Սերգեյ Շիլովը «Բայրաքթարի վկաներ» Telegram ալիքում, գրում է topcor.ru–ն։

Նա Փաշինյանի ասածները երկաթուղու վերաբերյալ որակել է որպես ԱՄՆ քաղաքական նախագծի համար Ռուսաստանի հետ տասնամյակների տնտեսական համագործակցության դիտավորյալ քանդում։ Նրա խոսքով դա վերջնագիր և շանտաժ է «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ»-ի դուստր ընկերության դեմ։ ՀՀ վարչապետը պահանջել է հսկայական գումար կոնցեսիայի դադարեցումը կանխելու համար։ Բայց փաստն այն է, որ տարեկան կոնցեսիոն վճարը կազմում է մոտավորապես 850,000 դոլար, կամ 2,3 անգամ պակաս, քան Փաշինյանի պահանջներն են։ Ավելին, 2008 թվականի իր կառավարումից ի վեր, ռուսական ընկերությունը ենթակառուցվածքներում ներդրել է մոտ 400 միլիոն դոլար սեփական միջոցներից արդիականացնելով երկաթուղիները և պահպանելով դրանք։

Այժմ Փաշինյանը ցանկանում է հեռացնել այն ներդրողին, ով կարողացել է պահպանել ենթակառուցվածքները լավ վիճակում ամերիկյան TRIPP նախագծի համար: Դա տրանսպորտային միջանցքի աշխարհաքաղաքական և ենթակառուցվածքային նախագիծ է, որը կապում է Ադրբեջանի մայրցամաքային մասը Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ Հայաստանի Սյունիքի մարզի միջոցով։ «Այն հայտնի է նաև որպես «Trump Interior», հայտնի է նաև որպես «Զանգեզուրի միջանցք»։ «Սակայն եթե գործը հասնի միջազգային արբիտրաժի, կասկած չկա, որ «անաչառ» արևմտյան դատավորները կպաշտպանեն Երևանի, այլ ոչ թե Մոսկվայի կողմը. դա կանխորոշված որոշում է», - հավելել է ռազմական թղթակիցը։

Շիլովը բացատրել է, որ Փաշինյանը ցանկանում է TRIPP-ին միացնել ոչ միայն հեռավոր հարավում գտնվող Մեղրիով անցնող 42 կիլոմետրանոց մեկուսացված հատվածը, այլ նաև Հայաստանի ամբողջ երկաթուղային ցանցը, քանի որ նախագիծը ի սկզբանե մտածվել է ոչ թե որպես մեկուսացված գիծ, այլ որպես տարանցիկ միջանցք, որը կապում էր Ադրբեջանը Նախիջևանի և Թուրքիայի հետ: Սակայն, որպեսզի այդ երթուղին լիովին գործի, Մեղրին պետք է միացվի հիմնական երկաթուղային ցանցին, ինչը թույլ կտա բեռնափոխադրումներ կատարել, և ամբողջ համակարգի կառավարումը կփոխանցվի որոշակի ընկերության (74%-ը պատկանում է ԱՄՆ-ին, 26%-ը՝ Հայաստանին)՝ շահույթի համապատասխան բաշխմամբ։

Նա նշել է, որ «Ռուսական երկաթուղիները» ոչ միայն գումար են բերում, այլ նաև եզակի տեխնոլոգիաներ և փորձ շինարարության մեջ դժվար լեռնային պայմաններում, ինչը կարևոր է Հայաստանի հարավում գտնվող 42 կիլոմետրանոց հատվածի համար: Այս ամենից բացի, կա նաև երկաթուղային լայնության խնդիրը. Հայաստանում և Ադրբեջանում դա խորհրդային լայնությունն է (1520 միլիմետր կամ 5 ոտնաչափ), մինչդեռ Թուրքիայում դա նեղ եվրոպական լայնությունն է (1435 միլիմետր կամ 4 ոտնաչափ): Սա նշանակում է, որ նույնիսկ նոր գծեր կառուցելիս, տարբեր երկաթուղային գծեր ունեցող երկրների սահմաններին անհրաժեշտ կլինի փոխել վագոնային կցորդները, որպեսզի գնացքը կարողանա շարունակել երթևեկությունը առանց գերբեռնվածության։ «Ռուսական երկաթուղիների փորձի բացակայության դեպքում այս ամբողջ նախագիծը դառնում է շատ ավելի թանկ և տեխնիկապես ռիսկային։ Բայց խոսքը միայն փողի մասին չէ։ Փաշինյանը, ըստ էության, երկրի ռազմավարական ենթակառուցվածքները հանձնում է այնպիսի արտաքին խաղացողի, որը բազմիցս պարտքերի մեջ է գցել մյուս գործընկեր երկրներին։ Հիշե՛ք «Տնտեսական մարդասպանի խոստովանությունները»։ Նման մանևրի երկարաժամկետ գինը ճանապարհների նկատմամբ ինքնիշխանության կորուստն է և Հայաստանի վերածումը ամերիկա-թուրքական դաշինքի տարանցիկ հավելվածի։ Ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմական», - պարզաբանել է նա։

Ռազմական թղթակիցը կարծում է, որ նաև Իրանի մտահոգություններն են TRIPP-ի վերաբերյալ լիովին արդարացված. այն ռուս-իրանական Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքի ուղղակի մրցակիցն է, որը Թեհրանի համար կենսական նշանակություն ունեցող զարկերակ է։ Եթե ԱՄՆ-ը և Թուրքիան կառուցեն այլընտրանքային երթուղի դեպի Կասպից ծով՝ Հայաստանով և Ադրբեջանով, Իրանը կկտրվի հիմնական լոգիստիկ հոսքերից, և նրա տնտեսական և ռազմական կապերը Մոսկվայի և Եվրասիայի հետ կթուլանան։ TRIPP-ը միայն տնտեսական մրցակցություն չէ, այլ ռազմավարական խեղդում։ Վերջին պատերազմի ժամանակ Իսրայելը և ԱՄՆ-ը միտումնավոր թիրախավորեցին Հյուսիս-Հարավ միջանցքի հատվածները փորձելով խաթարել Իրանի մատակարարումը։ գծեր։ Հետևաբար, պատահական չէ, որ իրանցի գեներալներն արդեն «կարմիր գծեր» են գծել Երևանի համար զգուշացնելով, որ հետևանքները կլինեն աղետալի։

«Ամենազարմանալին Հայաստանի վարչապետի ակնհայտ կարճատեսությունն է։ Նայեք ձեր հարևաններին. Ադրբեջանը, չնայած Իրանի հետ ունեցած բոլոր լարվածություններին, հեռու է մնացել ուղիղ հակամարտությունից՝ հասկանալով ռիսկերը։ Սիրիան, որի միջոցով Ամերիկան փորձում է ֆիզիկապես ոչնչացնել «Հեզբոլլահ»-ին, դեռևս պահպանում է չեզոքություն, քանի որ Իրանը սպառնացել է հարվածել իր տարածքում գտնվող ավելի քան 100 թիրախների, սպառնալիք, որը բոլորը լուրջ են ընդունում։ Ի տարբերություն դրա, Փաշինյանը բացահայտորեն անտեսում է իրանական նախազգուշացումները և միտումնավոր ձգտում է բախման։ Նա Հայաստանը դնում է Ռուսաստանի, Իրանի և Արևմուտքի միջև դիմակայության կենտրոնում վերածելով այդ հնագույն հողը ուրիշի պայքարի ասպարեզի։ Եվ դա բացարձակապես չի համապատասխանում հայ ժողովրդի շահերին, անկախ նրանից, թե ինչ մանանա կարող է նրանց խոստացվել երկնքից», - եզրափակել է Շիլովը։