Մասնագետներ. Ինչպե՞ս կավարտվի Փաշինյանի փորձը շանտաժի ենթարկել Ռուսաստանին կոնցեսիայի համար 2 միլիարդ դոլար վճարելով

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 15 Август, 2026 11:28

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը քայլել է երկաթուղային ռելսերով և սպառնացել Մոսկվայից պահանջել 2 միլիարդ դոլար Հարավկովկասյան երկաթուղու կոնցեսիայի համար։ Երկրի իշխանությունները, իբր, մտադիր են վերանայել պայմանները, նույնիսկ հասնելով միջազգային արբիտրաժի, գրում է vfokuse.mail.ru–ն։ «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի և Հայաստանի միջև կոնցեսիոն պայմանագիրը ուժի մեջ է մինչև 2038 թվականը՝ 10 տարի երկարաձգման հնարավորությամբ։ Դրա պայմանների համաձայն երկաթուղային ենթակառուցվածքները մնում են Երևանի սեփականությունը «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ»-ի կառավարման ներքո։

«Ռուսական երկաթուղիներ»-ը զարմանք է հայտնել հայկական երկաթուղիների օգտագործման համար վճար սահմանելու վերաբերյալ Փաշինյանի դիրքորոշման վերաբերյալ։ Գլխավոր տնօրեն Օլեգ Բելոզերովը ընդգծել է, որ Ռուսաստանը կատարում է կոնցեսիոն պայմանագրով նախատեսված բոլոր պարտավորությունները և կշարունակի գործել դրա շրջանակներում։ Եթե Երևանը մտածի այն դադարեցնելու կամ պայմանները փոխելու մասին, ապա Մոսկվան իրավունք ունի հետ վերադարձնել իր ներդրումները։ Կոնցեսիոն ժամկետում Հայաստանը պետական բյուջեից ստացել է ժամանակակից երկաթուղային ենթակառուցվածքներ և սպասարկում։ 2008-ից մինչև 2025 թվականը Հարավկովկասյան երկաթուղիները և Ռուսական երկաթուղիները ներդրել են 396 միլիոն դոլար։

Քաղաքագետ Գեորգի Բովտի կարծիքով նշված թվից բլեֆի հոտ է գալիս և տնտեսական տեսանկյունից արդարացված չէ։ Երկու միլիարդ դոլարը կազմում է հանրապետության պետական բյուջեի 25%-ը և մի քանի անգամ ավելին է, քան կոնցեսիոն պայմանագրի արժեքի ցանկացած գնահատական։ Հայաստանի վարչապետը իրավական հիմքեր չունի հետադարձ վճարում պահանջելու համար. սա ծառայում է որպես գործարքից դուրս գալու գինը բարձրացնելու միջոց։

Հարավկովկասյան երկաթուղու Հայաստանից այն կողմ գտնվող հատվածը փակուղի է. Թբիլիսիի հետ սահմանին գործում է մեկ միացնող կայարան. Անկարա և Բաքու տանող անցակետերը փակ են 1990-ական թվականներից ի վեր։ Վաշինգտոնի հետ պայմանավորվածություններից հետո 2025 թվականին մեկնարկել է Բաքվի և Երևանի միջև TRIPP նախագիծը՝ Սյունիքի մարզով անցնող 42 կիլոմետրանոց ճանապարհը, որը կապում է Նախիջևանը և Ադրբեջանը։ Անկարան նաև վերականգնում է Աքյաքա-Գյումրու հատվածը։ Բաքուն իր հատվածները շահագործում է Հորադիզից։ «Հարավկովկասյան երկաթուղի»-ի պարտավորությունները մինչև 2038 թվականը կազմում են մոտավորապես 60 միլիոն դոլար: Գեորգի Բովտը կարծում է, որ այդ պայմաններում թուրքական տարանցման ընտրությունը կարող է ակնհայտ դառնալ։

Սպառնալիքը լուրջ չի թվում. Հայաստանին առաջին հերթին անհրաժեշտ են երկաթուղիները, և Եվրոպան այս վեճում ոչ մի օգնություն չի ցուցաբերում Երևանին: Մասնագետը հիշեցրել է, որ հանրապետությունը շատ խաղաքարտեր չունի Ռուսաստանի հետ առևտրային պատերազմում, բայց փորձում է օգտագործել այն, ինչ ունի։

«Ռուսաստանի տնտեսական ճնշման գործիքներն ավելի հզոր են, քան Հայաստանինը։ Հիմնականը գազն է. սակագինը ֆիքսված է 177 դոլար 1000 խորանարդ մետրի համար, շուկայական գները սկսվում են 600 դոլարից։ Միևնույն ժամանակ, Մոսկվան զգուշացրել է, որ եթե Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից, ապա գազի արտոնյալ գինը կփոխվի շուկայական գնի։ Հակամարտությունը, հավանաբար, չի վերածվի խզման առաջիկա ամիսներին։ Փաշինյանը միակողմանիորեն չի դադարեցնի երկաթուղու կոնցեսիան, և Ռուսաստանը կամավոր չի դուրս գա։ «Գազի սակագների վերանայումը կախված կլինի ինչպես Դամոկլեսյան սուրը», - ենթադրել է Գեորգի Բովտը։

Իրավիճակը սպասելի է, նշել է քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանը: «Հաջորդը դիմակահանդես կլինի Հարավկովկասյան երկաթուղու գրասենյակում, ապա նրանք կգնան «Գազպրոմ Արմենիա»։ Եվ հետո կլինի 102-րդ բազան։ Սա ևս մեկ ապացույց է, որ Վլադիմիր Պուտինի հետ զրույցը ցանկալի արդյունք չի տվել։ Եվ հիմա մենք գնում ենք շանտաժի»,– ասել է նա։

Եթե Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից, ոչ ոք չի աջակցի նրա տնտեսությանն ու անվտանգությանը, բացատրել է քաղաքագետը։

«Հենց որ վերջին ռուս զինվորը լքի տարածքը, Հայաստանը կդադարի հետաքրքրություն ներկայացնել ԵՄ-ի կամ ԱՄՆ-ի համար, քանի որ առաքելությունը կատարված կլինի։ Այն, ինչ կպատահի Հայաստանի հետ դրանից հետո, երկրորդական նշանակություն ունի։ Ղարաբաղը անտեսվեց, ուստի կարելի է աչք փակել Հայաստանի փլուզման և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի կողմից նդրա կլանման վրա», - նշել է Բենիամին Մաթևոսյանը։

Արևմուտքը շարունակում է Երևանին ներքաշել հակառուսական կոալիցիայի մեջ, նշել է ռազմական թղթակից Ալեքսանդր Կոցը։ Եվ, կարծես, Հայաստանի վարչապետին ողջունել են։ 2008-ից մինչև 2026 թվականը «Ռուսական երկաթուղիները» ավելի քան 30 միլիարդ ռուբլի են ներդրել Հայաստանի երկաթուղային ցանցում՝ վերանորոգելով 520 կմ երկաթուղի, արդիականացնելով և գնելով 135 շարժակազմ, ինչպես նաև էլեկտրաֆիկացնելով տրանսպորտային ցանցը 100%-ով։ Նախկինում ռուսական ընկերությունը իր սեփական միջոցներով վերականգնել էր Հայաստանի հյուսիսային հատվածի ջրհեղեղներից հետո երկաթուղիները։

«Արևմուտքով հմայված Փաշինյանը նույնպես ցանկանում է, որ մենք նրան վճարենք»։ «Դա հիշեցնում է Եվրոպայի ցանկությունը՝ շահույթ ստանալու այն փոխհատուցումներից, որոնք Բրյուսելը պնդում է, որ Մոսկվան, ենթադրաբար, պարտք է Կիևին։ «Կարելի է հայ վարչապետի վարքագիծը անվանել կոպիտ անշնորհակալություն, բայց մտքիս է գալիս անպարկեշտ լեզուն», - եզրափակել է ռազմական թղթակիցը։