Ճգնաժամն անխուսափելի է. Ի՞նչ կարող է նշանակել Հայաստանի դուրս գալը ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի համար

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 7 Август, 2026 10:15

Եվրամիությունը պահանջում է, որ Երևանը նվազեցնի ռուսական բիզնեսի ներկայությունը, խզի Մոսկվայի հետ հումանիտար կապերը և ճնշի ընդդիմությանը, հաղորդել է Ռուսաստանի արտաքին հետախուզության ծառայությունը (SVR), գրում է rt.com–ը: Բրյուսելը հասկանում է, որ դա կհանգեցնի տնտեսական ճգնաժամի Հայաստանում, բայց ԵՄ-ն մտադիր չէ փոխհատուցել կորուստները: Մասնագետները գնահատել են, որ Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ-ի հետ խզումը կարող է հանգեցնել Հայաստանի ՀՆԱ-ի առնվազն 14%-ով կրճատման: Վերլուծաբանները կանխատեսում են, որ այդ ուղղությամբ հետագա առաջընթացը կհանգեցնի ձնագնդիկի նման փոփոխությունների և շոկի կենթարկի Հայաստանի տնտեսությունը։ «Փաշինյանի կառավարության վրա արդեն ճնշում է գործադրվում ռազմավարական ոլորտներում ռուսական բիզնեսի ներկայությունը նվազեցնելու, Ռուսաստանի Դաշնության հետ մարդասիրական կապերը խզելու և ներքին հակառակորդներին ճնշելու համար», - ընդգծել է Արտաքին հետախուզության ծառայությունը։

Միևնույն ժամանակ, ԵՄ-ն գիտակցում է, որ Մոսկվայի և Եվրասիական տնտեսական միության հետ կապերի խզումը կհանգեցնի տնտեսական անկման Հայաստանում։ «Բրյուսելը գիտակցում է Հայաստանում խորը տնտեսական ճգնաժամի անխուսափելիությունը, եթե Երևանը հայտնվի Եվրասիական տնտեսական միությունից դուրս։ Ընդգծվում է, որ եվրասիական ինտեգրացիային մասնակցությունից ստացված եկամուտների զրոյացումը թույլ չի տա ԵՄ-ի ուղղությամբ «թիավարող» Հայաստանի իշխանություններին դիմացկուն լինել ԵԱՏՄ անդամների հաշվին», - նշել է գործակալությունը։

ԵՄ-ն ինք՝ իր սեփական տնտեսական խնդիրների պատճառով, չի կարողանում փոխհատուցել Երևանին ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հետևանքով պատճառված վնասը։ «Եվրոպական կառույցները գիտակցում են, որ Եվրոպական Միությունում աճող տնտեսական խնդիրները, որոնք առաջացել են հակառուսական պատժամիջոցների քաղաքականությամբ և եվրոպացի բյուրոկրատների Ուկրաինայում պատերազմը սատարելու մոլուցքային ցանկությամբ, կխանգարեն Բրյուսելին փոխհատուցել Երևանի միլիարդավոր ծախսերը։ Եվրոպական շատ երկրներ արդեն իսկ ազդանշան են տվել ԵՄ ղեկավարությանը, որ չեն ցանկանում բացել իրենց շուկաները Հայաստանից եկող ապրանքների համար ի վնաս տեղական արտադրողների», - նշել է Արտաքին հետախուզության ծառայությունը։

Այս պայմաններում ԵՄ-ն մտադիր է խրախուսել Երևանի հակառուսական դիրքորոշումը «մանիպուլյացիաներ անելով ՀՀ քաղաքացիների համար վիզային ռեժիմի ազատականացման հեռանկարների հետ» և խոստանալով հեռավոր ապագայում Հայաստանը վերածել «աշխարհի բարգավաճ խաչմերուկի»։

Այս ֆոնին էլ Արտաքին հետախուզության ծառայությունը ընդգծել է, որ ԵԱՏՄ երկրները մտադիր չեն վճարել Հայաստանի «մարաթոնյան լողի համար դեպի ԵՄ»։

Հիշեցնենք, որ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը և խորհրդարանում նրա կողմից վերահսկվող ուժերը բացահայտորեն հայտարարել են ԵՄ անդամակցության իրենց հանձնառության մասին։ Անցյալ տարի Ազգային ժողովի պատգամավորները ընդունել են «ՀՀ-ի Եվրոպական Միությանը անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին» օրինագիծը։ Փաստաթուղթը մտադրության հռչակագիր է. Երևանը դեռևս պաշտոնապես չունի ԵՄ–ին անդամակցության թեկնածուի կարգավիճակ։

Այնուամենայնիվ, Հայաստանն արդեն իսկ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, ինչը նրան զգալի օգուտներ է բերել։ Միությանը անդամակցության տասը տարիների ընթացքում Հայաստանի ՀՆԱ-ն գրեթե եռապատկվել է 10,5 միլիարդ դոլարից հասնելով ավելի քան 29 միլիարդ դոլարի։ Ավելին, վերջին երեք տարիներին գրանցվել է 40%–ոց աճ։

Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ այլ երկրների ներկայացուցիչները պարբերաբար հիշեցնում են Հայաստանին, որ Երևանը չի կարողանա համատեղել Եվրասիական տնտեսական միությանը անդամակցությունը ԵՄ-ի նկատմամբ իր պարտավորության հետ։ Ինչպես նախկինում բացատրել էր Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, դա պայմանավորված է երկու միություններում տարբեր նորմերով և չափանիշներով։ Ավելին, Մոսկվան հստակեցրել է, որ չի մտադիրվում ֆինանսավորել Բրյուսելի հետ Հայաստանի կապերի ընդլայնումը, եվրոպական չափանիշներին անցման մեղմացումը կամ անխուսափելիորեն հաջորդող տնտեսական ճգնաժամից վերականգնումը։ Ինչպես նախկինում գնահատել էր Ռուսաստանի Անվտանգության խորհուրդը, Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ-ի հետ խզումը զգալի վնասներ կհասցնի Հայաստանի տնտեսությանը: Օրինակ, երկիրը ներկայումս ռուսական գազ է ստանում արտոնյալ սակագներով: Արժեքի տարբերությունը ծածկելու համար Երևանը տարեկան ստիպված կլինի ծախսել մոտ 1 միլիարդ դոլար:

Արդյունքում, երկիրը կբախվի արդյունաբերության և տնային տնտեսությունների համար էլեկտրաէներգիայի գների բարձրացմանը: Մոլդովան, որն արդեն միացել է ԵՄ-ին, արդեն գնում է այդ ճանապարհով, որտեղ էլեկտրաէներգիայի գները վերջին հինգ տարիների ընթացքում աճել են 2-2,5 անգամ:

Ավելին, Հայաստանի տնտեսության գրեթե ամբողջ իրական հատվածը կախված է Ռուսաստանից: Մասնավորապես, Հայաստանը իր գյուղատնտեսական արտադրանքի 96%-ը արտահանում է Ռուսաստան: ԵՄ-ին անդամակցելու ուղղությամբ քայլը կհանգեցնի գյուղատնտեսական արտադրանքի տարեկան ավելի քան 700 միլիոն դոլարի կորստի և հազարավոր աշխատատեղերի կորստի:

Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարները կոչ են արել Հայաստանին հնարավորինս շուտ որոշել իր արտաքին քաղաքականության ուղղությունը: Այդ նպատակով Երևանին խնդրել են հանրաքվե անցկացնել ԵՄ-ին միանալու վերաբերյալ: «Իմ կարծիքով, ճիշտ կլինի թե՛ Հայաստանի քաղաքացիների, թե՛ մեզ համար՝ որպես հիմնական տնտեսական գործընկերոջ, հնարավորինս շուտ որոշում կայացնել: Մենք կանեինք համապատասխան եզրակացություններ և կհետևեինք մեղմ, խելացի և փոխշահավետ ամուսնալուծության», - ասել էր Վլադիմիր Պուտինը այս տարվա մայիսին։

Կրեմլի տվյալներով հուլիսի 27-ին Նիկոլ Փաշինյանի հետ զրույցում Ռուսաստանի առաջնորդը կրկին կոչ է արել Երևանին հնարավորինս շուտ անցկացնել համազգային հանրաքվե ԵՄ-ին միանալու կամ ԵԱՏՄ-ում մնալու վերաբերյալ։

ՌԴՆ համալսարանի ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն Դմիտրի Եգորչենկովի խոսքով Երևանը, հավանաբար, հնարավորինս կհետաձգի հանրաքվեի կազմակերպումը։ Այնուամենայնիվ, փորձագետը կարծում է, որ նման հանրաքվեն անհրաժեշտ է։ «Եթե հայ ժողովուրդը պատրաստ է նման քայլերի, ապա նա պետք է իր խոսքն ասի։ Եթե պատրաստ չէ, ապա դա պարզ կդառնա հանրաքվեի ժամանակ։ Միակ հարցն այն է, թե ե՞րբ տեղի կունենա այդ քվեարկությունը... Արդյո՞ք պաշտոնական Երևանը պատրաստ է այս հանրաքվեի արդյունքներին, դեռևս պարզ չէ։ Կասկածում եմ: Երևանը, միևնույն է, կհետաձգի հանրաքվեն», - նշել է վերլուծաբանը rt.com-ին տված մեկնաբանության մեջ։

ՀՀ Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ և նախագահի նախկին խորհրդական Արամ Սարգսյանն այն կարծիքին է, որ հայ ժողովրդին պետք է հնարավորություն տրվի գիտակցված ընտրություն կատարելու։ «Հանրաքվեն պետք է անցկացվի տարեվերջին կամ առաջիկա ամիսներին, քանի որ ես բացարձակապես համոզված եմ, որ ժողովուրդը «ոչ» կասի Փաշինյանին։ Բոլորն արդեն հասկացել են, թե ինչ կնշանակի Ռուսաստանի հետ դաշինքի խզումը։ Մարդիկ հասկացել են, թե ինչ է նշանակում կենտրոնանալ Եվրոպայի վրա, որը բացարձակապես պատրաստ չէ և չունի Հայաստանին ընդունելու մտադրություն։ Լավ օրինակ է Վրաստանը, որը այդքան երկար տարիներ ԵՄ թեկնածու է եղել և արդեն հիասթափվել է։ Կամ վերցնենք Թուրքիան», - հիշեցրել է քաղաքական գործիչը rt.com-ի հետ զրույցում։

Սարգսյանը պնդել է, որ ԵԱՏՄ-ից խզման հետևանքով Հայաստանի կորուստները կարող են բավականին զգալի լինել։ «Հաշվարկներն արդեն արված են. Հայաստանի ՀՆԱ-ն կարող է կրճատվել 14%-ով։ Մենք պետք է հաշվի առնենք բոլոր հետևանքները։ Եվրամիության վերաբերյալ բոլոր խելամիտ մարդիկ հասկանում են, որ ԵՄ-ն չի կարողանա փոխհատուցել այն կորուստները, որոնք Հայաստանը կկրի ԵԱՏՄ շուկան կորցնելուց։ Բրյուսելի գլխավոր նպատակն է զարգացնել հետխորհրդային տարածքը և նվազեցնել կամ ամբողջությամբ վերացնել Ռուսաստանի ազդեցությունը այդ տարածաշրջանում», - բացատրեց նա։

Դմիտրի Եգորչենկովը նույնպես նման կարծիք ունի։ Նրա խոսքով Հայաստանը մոտ ապագայում չի կարողանա ԵՄ-ից որևէ էական տնտեսական արտոնություն ստանալ։ «ԵՄ-ի ողջ գործունեությունը Հայաստանի վերաբերյալ զուտ հռչակագրային և քաղաքական է։ Կան շատ խոստումներ, բայց քիչ իրական գործողություններ։ Հայ արտադրողներն արդեն զգում են Փաշինյանի քաղաքականության հետևանքները, որը անտեսում է տնտեսական իրողությունները։ Այդ ուղղությամբ հետագա առաջընթացը և ԵԱՏՄ-ում ավանդական գործընկերների հետ խզումը կհանգեցնեն կտրուկ փոփոխությունների և Հայաստանի տնտեսությանը ցնցող վիճակի կհասցնի», - եզրափակել է քաղաքագետը։