Չորացած լոլիկներ. Ի՞նչ կլինի Հայաստանում ֆերմերների բողոքի ցույցերի հետ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 26 Июль, 2026 10:27

Հայաստանում տեղի են ունեցել իրենց արտադրանքի արտահանման խնդիրներից դժգոհ ֆերմերների մի շարք բողոքի ցույցեր։ Վարունգ և լոլիկ արտադրողները փակել էին Իրան տանող միջազգային մայրուղին, իսկ ձկնաբուծարանները հավաքվել էին կառավարության շենքի դիմաց։ Նրանք բոլորը ասում են, որ վարչապետի խոստումներին հակառակ, եվրոպական շուկա մուտքը փակ է իրենց համար, գրում է iz.ru–ն։ Այսպիսով հուլիսի 20-ին Հայաստանի հարավ-արևմուտքում գտնվող Արարատի շրջանի մի խումբ ֆերմերներ փակեցին դեպի Իրանի սահման տանող Երևան-Երասխ միջազգային մայրուղին։ Հրապարակված կադրերից դատելով ֆերմերները կայանել էին իրենց մեքենաները ճանապարհի վրա և հրաժարվել էին հեռացնել դրանք, երբ ոստիկանությունը հրահանգել էր դա անել։ Ցուցարարները լրագրողներին բացատրել էին, որ բողոքում են իրենց արտադրանքի իրացման հետ կապված խնդիրների պատճառով։ Տեղական գործարանները դադարեցրել են իրենց վարունգի և լոլիկի ընդունումը Ռուսաստան արտահանման դժվարությունների և ներքին շուկայի գերհագեցման պատճառով։

Ցուցարարներից մեկը Արտակ Հարությունյանը, ասել է, որ իր դաշտերում ունի 60 տոննա լոլիկ, և այն պահելու տեղ չկա։ «Դրանք նախատեսված են գործարանների համար, բայց դրանք չեն գնվում, քանի որ չեն կարող արտահանել: Ես չգիտեմ ինչ անեմ», - բողոքել էր նա հավելելով, որ հավաքվածները պահանջում են, որ կառավարությունը օգնի վաճառել իրենց ապրանքները կամ վարկի հետաձգում տրամադրի: Եթե դա տեղի չունենա, ավելի խիստ բողոքի ցույցեր կանցկացվեն։ Հուլիսի 21-ի առավոտյան էլ Երևանում կառավարության շենքի մոտ է տեղի ունեցել նմանատիպ բողոքի ցույց, որին մասնակցել են հայ ձկնաբույծները: Նրանք հայտնել են, որ իրավիճակը չափազանց դժվարացել է ռուսական շուկայի փակվելուց հետո: Նրանց խոսքով 15,000 տոննա մթերք է կուտակվում ջրավազաններում և սառնարաններում, վաճառելու տեղ չկա, իսկ դրանք պահելը շատ թանկ է: Բողոքի ակցիայի մասնակիցները նաև քննադատել են պաշտոնյաների հայտարարությունները եվրոպական շուկան ձկնաբույծների համար բացելու մասին: «ԵՄ-ն չգիտի հայկական արտադրանքը և չի հասկանում, թե ինչու պետք է գումար ծախսի դրա վրա: Այնտեղ ձկան կերը զգալիորեն ավելի էժան է, քան մեր մոտ: Ի՞նչ հնարք պետք է կիրառենք գնային տարբերությունը հաղթահարելու, եվրոպացի սպառողներին գրավելու և լոգիստիկայի ու վիզայի հետ կապված հարցերը լուծելու համար», - ասել է բողոքի ակցիայի մասնակիցներից մեկը։ Մեկ այլ մասնակից էլ նշել է, որ Եվրոպան ունի խիստ տեխնիկական կանոնակարգեր, որոնք կարգավորում են ջուրը, կերը, ձկան պահպանման պայմանները և շատ ավելին, ուստի ներկայումս ռուսական շուկային փոխարինող չկա: «Մենք կարող ենք բողոքել, ինչպես նրանք անում են Եվրոպայում: Մենք կբերենք փրկարար բաճկոններ, կխփենք վրաններ և կփակենք փողոցները բեռնատարներով: Իրավիճակը չափազանց ծանր է. անկումը շարունակվում է արդեն երեք ամիս», - ասել է նա։

Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները մի քանի տարի շարունակ անընդհատ վատթարանում են: Սկզբում Երևանը մտահոգություններ հայտնեց ՀԱՊԿ-ի և Ղարաբաղում տեղակայված ռուս խաղաղապահների վերաբերյալ: Հետագայում կասկածներ առաջացան նաև Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) վերաբերյալ, որը թույլ է տալիս երկրներին առևտուր անել առանց մաքսատուրքի:

Այս տարվա մայիսին, Հայաստանում նախընտրական քարոզարշավի ֆոնին, Եվրամիությանը (ԵՄ) միանալու մասին խոսակցությունները նոր թափ ստացան: Երևանում նույնիսկ տեղի ունեցավ Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) գագաթնաժողովը, որին մասնակցեցին ոչ միայն ԵՄ բարձրաստիճան պաշտոնյաները, այլ նաև Վլադիմիր Զելենսկին։

Ռուսական կողմը, սակայն, ընդգծեց, որ Հայաստանը չի կարող միաժամանակ լինել ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի անդամ։ «Սա պետք է ակնհայտ լինի, պետք է անկեղծորեն ասվի, ինչպես ասում են, որ Եվրամիության և ԵԱՏՄ-ի հետ մաքսային միության մեջ լինելը անհնար է», - ընդգծել էր Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ։

Արդյունքում, մայիսի վերջից ի վեր Ռուսաստանը բազմաթիվ սահմանափակումներ է սահմանել հայկական բանջարեղենի, մրգերի, չորացրած մրգերի, ձկան, Ջերմուկ հանքային ջրի, որոշակի գինիների, կոնյակների և ծաղիկների ներմուծման վրա։ Պաշտոնյաները ընդգծել են, որ խնդիրը քաղաքական չէ, այլ հայ արտադրողների կողմից բուսասանիտարական չափորոշիչների խախտում է։ «Հայաստանի խնդիրը հիմնականում արտադրության կազմակերպման և վերահսկողության մեջ է», - ասել է «Ռոսսելխոզնադզորի» ղեկավար Սերգեյ Դանկվերտը։

Մասնագետները նաև ընդգծել են, որ Ռուսաստանը կարող է հեշտությամբ փոխարինել հայ մատակարարներին, մինչդեռ Երևանը լուրջ դժվարությունների կհանդիպի։ Նշվել է, որ անցյալ տարի Հայաստանի բանջարեղենի և արմատային մշակաբույսերի արտահանման 98%-ը բաժին է ընկել Ռուսաստան, ինչպես նաև մրգերի և ընկույզների 90%-ը։ Ռուսաստանում հիմնական գյուղատնտեսական արտադրանքի ներմուծումը կազմել է ընդհանուրի 1-7%-ը։ Արդյունքում, այս տարվա հունվար-մայիս ամիսներին երկու երկրների միջև առևտուրը նվազել է 21.5%-ով նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ։ Ակնհայտ է, որ այդ ցուցանիշը ամռանը ավելի կնվազի։ Այս ֆոնին Երևանում սկսվել են խոսակցություններ այն մասին, որ Եվրոպան դառնում է ռուսական շուկայի այլընտրանք։ Հունիսին Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ հանրապետության գյուղատնտեսական արտադրանքը կազատվի մաքսատուրքերից ԵՄ ներմուծվելիս։

Հուլիսի կեսերին Երևանը հայտարարել է, որ ԵՄ-ից թույլտվություն է ստացել առանց մաքսատուրքի ձուկ ներմուծելու, որը առաջին նմանատիպ ապրանքն է։ Սակայն դա չի ուրախացրել տեղական արտադրողներին։ Տնտեսագետ Հարություն Մնացականյանը հայտարարել է, որ հայկական արտադրանքը ցածր որակի է և ավելի թանկ, քան նորվեգականը։ Ավելին, ԵՄ ապրանքներ տեղափոխելն ավելի դժվար է, քան Ռուսաստան տեղափոխելը։ Հետևաբար, դեռևս խոսք չկա առևտրաշրջանառության ավելացման մասին։

Քաղաքագետ և ՀՀ խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Արման Աբովյանը կարծում է, որ գործող իշխանությունները երկրի տնտեսությունը հասցրել են փլուզման եզրին։

— Իշխանությունները առավոտից մինչև երեկո ստում են։ Նրանք առաջ են մղում հայկական արտադրանքը եվրոպական շուկա մուտք գործելու գաղափարը, բայց իրականում դա խաբեություն է։ ԵՄ-ն ապրանքների որակի համար տարբեր պահանջներ ունի։ Ավելին, Բրյուսելը վարում է խիստ պրոտեկցիոնիստական քաղաքականություն, այսինքն աշխատում է իր սեփական արտադրողների, այլ ոչ թե օտարերկրյա արտադրողների օգտին, իրենց սեփականը միշտ առավելություն ունի։ Արդյունքում, մեր հազարավոր ֆերմերներ այժմ սնանկության եզրին են, և այս գործընթացը միայն թափ է հավաքում, - բացատրել է նա։

Քաղաքագետ Տիգրան Քոչարյանն էլ ասել է, որ լուծում չկա։

–Նիկոլ Փաշինյանը ակնհայտորեն կարծում էր, որ կարող է հեշտությամբ թուլացնել Ռուսաստանի հետ լարվածությունը, որը բռնկվել էր մեր երկրի հունիսին կայացած խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Սակայն դա տեղի չի ունենում։ Վլադիմիր Պուտինը նրան չի շնորհավորել հաղթանակի կապակցությամբ, և քաղաքական գործիչները անձամբ չեն հանդիպել ընտրություններից հետո։ Սահմանափակումները չեն վերացվում, դրանք միայն խստացվում են։ Մենք նաև լսում ենք հետադարձ տարանցումը կանխելու միջոցառումների մասին, երբ հայկական ապրանքները Ռուսաստան են ներմուծվում օտարերկրյա դրոշի ներքո։ Ֆերմերներն ու բիզնեսները սպառել են իրենց պահուստներն ու խնայողությունները, ուստի դուրս են գալիս փողոց։ Եթե իրավիճակը չբարելավվի, և կառավարությունը լուրջ միջոցներ չձեռնարկի, մեր գյուղատնտեսությունը կբախվի խորը ճգնաժամի հետ, - ընդգծել է նա։