Մասնագետը կանխատեսել է, թե երբ է Ռուսաստանը բարձրացնելու գազի գինը Հայաստանի համար

ՀՀ վարչապետ Փաշինյանը Եկատերինբուրգում չկարողացավ հալեցնել ռուս-հայական հարաբերությունների սառույցը։ Հուլիսի 8-ին Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը մեղադրել է Երևանին նացիզմը արդարացնելու մեջ. այդպես է մեկնաբանել մամուլի խոսնակ Մարիա Զախարովան Հիտլերի երկրպագու Արծուն Հովհաննիսյանի նշանակումը Հայկական պաշտպանության համալսարանի ղեկավարի պաշտոնում։ Ժամանակին այդ պաշտոնյան պնդում էր, որ Գերմանիայի պարտությունը, իբր, խանգարել է Հիտլերին ստեղծել «անկախ պատմական Հայաստան», գրում է mk.ru–ն։ Փաշինյանի կառավարության կողմից ընտրված ուղու լույսի ներքո նման նշանակումը զարմանալի չէ. այն բավականին համապատասխանում է ժամանակակից Եվրոպայի ներկայիս միտումներին, որը ոչ միայն զբաղված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատմությունը վերաշարադրելով, այլ նաև փորձում է իրականացնել Drang nach Osten  նացիստական ​​դոկտրինը։ Այնուամենայնիվ, անշուշտ պատահական չէ, որ նման կոշտ հայտարարություն արվեց Փաշինյանի Ռուսաստան այցից անմիջապես հետո։ Պարզվում է, որ Ռուսաստանի վարչապետ Միխայիլ Միշուստինի հետ բանակցությունները չեն արդարացրել հայկական կողմի սպասումները։ Արդյո՞ք դա այդպես է։ mk.ru–ն հարցը քննարկեցինլ է քաղաքագետ և հետխորհրդային երկրների մասնագետ Անդրեյ Սուզդալցևի հետ։ 

- ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը իր կուսակցության վերընտրությունից հետո առաջինը այցելել է Ռուսաստան. նա մասնակցել է Եկատերինբուրգում կայացած INNOPROM-2026 միջազգային արդյունաբերական ցուցահանդեսին: Ինչպե՞ս եք գնահատում նրա այցի արդյունքները։

- Դրանք կարելի է գնահատել այն փաստով, որ հայկական պատվիրակության կողմից Եկատերինբուրգ բերված ծիրանի տասը արկղերից ութը պետք է հետ տեղափոխվեին Երևան: Ղազախստանի վարչապետը վերցրել է երկու արկղ: Ոչ ոք չէր ուզում դրանք, այդ թվում Ռուսաստանի վարչապետ Միշուստինը: Ի դեպ, ես միշտ էլ հայկական ծիրանի երկրպագու եմ եղել: Այնտեղ կա մի տեսակ, որը կոչվում է շալախ, որը, իմ կարծիքով, շատ համեղ է: Անդրկովկասում կան երեք տեսակի մթերքներ, որոնք համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին: Դրանցից են ադրբեջանական նուռերը, որոնք լավագույնն են մոլորակի վրա: Եվ, տարօրինակ կերպով, Հայաստանն ունի երկու նման բան՝ հայկական դեղձը և ծիրանը: Երբ առաջացավ արգելող մաքսատուրքեր մտցնելու և Հայաստանից Ռուսաստան գյուղատնտեսական արտահանման ընդհանուր արգելքի հարցը, այն դարձավ այսպես կոչված «ծիրանի հարց»: Այսպիսով, ռուսական կողմին համոզելու համար, որ չփակեն ռուսական շուկան հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի համար, Փաշինյանը Միշուստինի համար Եկատերինբուրգ մեկնելու ժամանակ իր հետ տարել է 10 արկղ ծիրան։ Սակայն նա հրաժարվել է։ Հայերն ինձ ասում են. «Անդրեյ Իվանովիչ, հանգստացիր։ Արևմուտքը մեզանից ամեն ինչ խլում է»։ Բայց դա սուտ է։ Հայկական ծիրանի մատակարարումները դեռևս կատարվում են։

- Գնում են Ռուսաստա՞ն։

- Իհարկե։ Նրանք ձեռներեց ժողովուրդ են։ Նրանք անցնում են այլ երկրներով։ Իհարկե, այնտեղ դրանք տարբեր կերպ են վերամշակվում, բայց Մոսկվայում հայկական ծիրան և դեղձ գնելը բացարձակ խնդիր չէ։ Այս պահին ես հագնվում եմ և գնում եմ իմ տան մոտ գտնվող խանութ։ Շալախը վաճառվում է. դրա առանձնահատկությունն այն է, որ այն կարող է անվտանգ տեղափոխվել, քանի որ  հասունանում է ճանապարհին։

- Բայց դրանք տեղափոխվում են որպես ադրբեջանական, թե՞ վրացական։

- Իհարկե վարցական։ Ադրբեջանն այդպիսի ծիրանի մատակարարում չունի։ 

- Այսինքն, եթե Ռուսաստանը իսկապես ցանկանում է արգելափակել Հայաստանից ապրանքների հոսքը, ապա նա նաև պետք է վերահսկի այլ երկրներից եկող այդ ապրանքները և չընդունի դրանք։

- Ես միշտ մեծ հարգանք եմ տածել Ռոսսելխոզնադզորի նկատմամբ։ Մարդիկ ինձ պատմում են իսկապես զարմանալի պատմություններ նրա աշխատակիցների մասին։ Նրանք բացում են տարաներ, և ներսում միս կա։ Կար մի իրավիճակ, երբ Բելառուսի սահմանը նման թեժ կետ էր, երբ ուկրաինական միս էր տեղափոխվում, և փաստաթղթերը ներկայացվում էին որպես բելառուսական։ Կարո՞ղ եք պատկերացնել, այդ մասնագետները նայում են այս մսին ​​և ասում. «Սա բելառուսական չէ։ Սա ուկրաինական է»։ Նրանք պարզապես ասում են հիմնվելով դրա տեսքի վրա։ Այդ մարդիկ այդ ոլորտի մասնագետներ են։ Իրականում, Ռոսսելխոզնադզորը բազմաթիվ բողոքներ ունի բոլոր տեսակի ապրանքների վերաբերյալ։ Դրանք պարզապես չեն օգտագործվում քաղաքական պատճառներով։ Որովհետև շատ աղմուկ և գոռոց կա։ Մի անգամ ես գնացի մոտակա առևտրի կենտրոն, և այնտեղ հայկական խանութ կար։ Այնտեղ աշխատում էին միայն հայեր՝ կանայք։ Ես սկսեցի խոսել նրանց հետ, և նրանք վրդովված էին. «Ինչպե՞ս կարող է դա լինել։ Մարդիկ աճեցնում են մրգերը հույս ունենալով, որ կհասնեն Ռուսաստան։ Ինչո՞ւ պատժել նրանց։ Դա նրանց մեղքը չէ»։ Բայցինչպե՞ս կարող են նրանք մեղավոր չլինել։ Նրանք քվեարկել են Փաշինյանի օգտին գիտակցելով, որ նա դավաճան է։ Հասկանո՞ւմ եք։

- Ես չեմ կարծում, որ նրանք ամեն ինչ գիտեն։ Դա չի հասնում այդ հեռավոր գյուղերին։ Հատկապես, որ այնտեղ շատ մարդիկ նույնիսկ տարրական ռուսերեն չեն խոսում։ Ես ինքս եղել եմ այդ գյուղերում։

- Ոչ, ոչ, համաձայն չեմ, նրանք շատ քաղաքականացված են։ Դուք չեք կարող պատկերացնել, թե որքան քաղաքականացված են հայերը իրենց գյուղերում. բոլորը ամեն ինչ գիտեն։ Ահա թե ինչու է այդպիսի երկվություն. փողը պետք է գա Ռուսաստանից, բայց մենք կընտրենք այնպիսի մարդու, ով կգնա Արևմուտք։

- Բայց վերադառնանք Փաշինյանի այցին Ռուսաստան։ Ձեր կարծիքով, նա ինչ-որ բանի հասա՞վ, թե՞ ոչ։

- Ես վայելում եմ այդ ամենը։ Որովհետև դա նման հետագծի, նման մոդելի վարպետորեն ստեղծումն է. «ինչպես լքել Ռուսաստանը և միևնույն ժամանակ մնալ Ռուսաստանում»։ Հիմա հետխորհրդային տարածքի այլ երկրներ նույնպես հետևում են Փաշինյանի գործողություններին։ Այդ ամենը պարզապես պատահեց, որովհետև մենք խրված ենք ուկրաինական հարցում։ Այսպիսով, բացվել է հնարավորությունների պատուհան, որտեղ նրանք կարող են մեզ պայմաններ պարտադրել, որտեղ նրանք կարող են մեզ շանտաժի ենթարկել։ Բնականաբար, մենք հետաքրքրված ենք ցույց տալ, որ միայնակ չենք. մենք պայքարում ենք Արևմուտքի, ՆԱՏՕ-ի դեմ, որի գործիքն է Ուկրաինան։ Ի վերջո, մենք դաշնակիցներ ունենք։ Իհարկե, մենք դաշնակիցներ չունենք։ Վերջին իրադարձությունները ցույց տվեցին դա։ Եվ Փաշինյանը որոշեց օգտվել այդ ամենից։ Նրանք, իհարկե, ունեն իրենց սեփական խնդիրները Ռուսաստանի հետ։ Նրանք խորը թշնամանք ունեն Ռուսաստանի նկատմամբ, քանի որ կարծում են, որ Ռուսաստանը պետք է պաշտպաներ Լեռնային Ղարաբաղի հայերին։ Բայց հիմա նրանք ուզում են անել այն, ինչ Ուկրաինան չկարողացավ անել։ Ուկրաինան, եթե հիշում եք, միանում էր Եվրամիությանը, Ասոցացման համաձայնագրին, բայց միևնույն ժամանակ նրանք ցանկանում էին, որ ուժի մեջ մնան Ուկրաինայի և Ռուսաստանի միջև բարեկամության մեծ պայմանագրի շրջանակներում ստորագրված բոլոր համաձայնագրերը։ Այսինքն մուտք ունենալ ինչպես ռուսական, այնպես էլ արևմտաեվրոպական շուկաներ։ Փաշինյանը ցանկանում է նույնը անել, բայց շատ խորամանկորեն։ Ապրիլի սկզբին նա գնաց Մոսկվա։ Նա շատ սուր զրույց ունեցավ Պուտինի հետ։ Վլադիմիր Վլադիմիրովիչը նրան ասաց. արի՛, բարեկամս, որոշում կայացրու։ Ինչպես մեր ղեկավարությունն է ասում, մենք ընդունում ենք Հայաստանի կայացրած ցանկացած որոշում։ Անկախ նրանից, թե դու ուզում ես միանալ Եվրոպային, նույնիսկ ՆԱՏՕ-ին, դա քո ժողովրդի գործն է։ Կայացրու՛ քո որոշումները։ Բայց նրանք ինչ-որ կերպ դժկամությամբ են որոշումներ կայացնում։ Նրանք սառեցրել են Հայաստանի հարաբերությունները ՀԱՊԿ-ի հետ։ Ուրեմն ի՞նչ պետք է անեն մեր 102-րդ բազայի հետ, որը գտնվում է Հայաստանի տարածքում։ Զարմանալի է. նրանք կցանկանային, որ բազան մնա։ Որովհետև դա սարսափելի է. մի կողմից Ադրբեջանն է, մյուս կողմից Թուրքիան։ Բայց այդ դեպքում մեր զորքերը այնտեղ կհայտնվեն որպես պատանդներ։ Նրանք պետք է պահպանեն նրանք, իսկ նրանք կգոռան, որ դրանք ռուս օկուպանտներ են։

- Նրանց հենց այնպես թույլ չեն տա, որ բազան մնա։ Արևմուտքը կպահանջի դրա դուրսբերումը։

- Իսկ նրանք ցանկանում են պահպանել երկուսն էլ։ Այստեղ մենք պետք է նաև հաշվի առնենք Հայաստանի քաղաքական դասի առանձնահատկությունները և նրանց ավանդույթները։ Այդ դիրքորոշումը՝ փորձել նստել երկու կամ նույնիսկ երեք աթոռի վրա, համարվում է լիովին բնական։ Երբ ես ասում եմ. «Գիտեք, բարեկամներ, այդպես չեն աշխատում, դուք նստած եք երկու աթոռի վրա, կամ գոնե փորձում եք», նրանք չեն հասկանում, թե ինչն է դրա մեջ այդքան վատ։ «Մենք փոքր երկիր ենք, փոքր ազգ, ամեն ինչ լավ է»։ Այնպես որ, նրանք շատ դժկամությամբ են ընդունում այն ​​հեռանկարը, որ ստիպված կլինեն մնալ երեք անգամ ավելի թանկ գազի հետ: Այժմ նրանք գազը ստանում են 177.50 դոլարով՝ 1000 խորանարդ մետրի համար։ Դա երեք անգամ ավելի էժան է, քան համաշխարհային շուկայում է։ Ես ասում եմ. «Դե, բարեկամներ, դուք գիտակցում եք, որ մայիսի սկզբին Զելենսկին գալիս է ձեզ մոտ, գրկում է Փաշինյանին և գործնականում Փաշինյանի գրկում սպառնում է ռմբակոծել Մոսկվան, ռմբակոծել Կարմիր հրապարակը և այլն»։ Ինչպե՞ս է դա ընդհանրապես հնարավոր։ Արդյո՞ք ամեն ինչ նորմալ է։ Փաշինյանը չի կարող կրկին գնալ Պուտինի մոտ։ Ապրիլին զրույցը շատ դժվար էր, անկեղծ ասած։ Դա նման էր նրան, որ երբ ընտանիքը քանդվում է, կինը մեկնում է նոր ընտանիքի մոտ, բայց պահանջում է պահել տան բանալին և սառնարանի հասանելիությունը։ Անհասկանալի է, թե ի՞նչ հիմքերով։ Բայց նա դա պահանջում է։ Նույնն է նաև այստեղ։ Նրանք համոզված են, որ ճիշտ են, որ Ռուսաստանը պարտական ​​է իրենց։ Ահա թե ինչով էր Փաշինյանը թռչում Եկատերինբուրգ։ Բայց իմ տեղեկություններով այնտեղ ոչ մի նոր բան չի ասվել։ Այլ կերպ ասած մեր նախագահի դիրքորոշումը վերահաստատվել է. Հայաստանը պետք է որոշի. մեզ հետ է, թե՞ ուզում է ԵՄ-ի հետ լինել։ Այս ամենը հասկանալով պարզ է, որ ԵՄ-ն գործնականում պատերազմ է հրամայում Ռուսաստանի դեմ։ Մինչև Հայաստանը չլուծի այդ հարցը, հետագա քննարկումն անիմաստ է։ Եթե Հայաստանը մեզ հետ է, մենք կշարունակենք օգնել նրան, համագործակցել, լուծել նոր ատոմակայանի հարցերը և այլն։ Եթե նա Եվրոպայում է, դա բոլորովին այլ պատմություն է։ Այդ դեպքում դա մեզանից կախված չէ։ Միշուստինը, իհարկե, մեծ դիվանագետ է։ Նա այդ ամենը շատ ուշադիր ներկայացրեց՝ մեծ հարգանքով ժողովրդի, հանրապետության նկատմամբ։ Բայց նա, ըստ էության, կրկնեց մեր նախագահի դիրքորոշումը և այն, որ մենք կընդունենք հայ ժողովրդի կողմից կայացվող ցանկացած որոշում։ Բայց իրականում ես կցանկանայի խոսել հանրաքվեի մասին։ Փաշինյանին չազատեցին, նրան չվռնդեցին, նրան դուռը ցույց չտվեցին։ Նրանք ասացին. «Նիկոլ, դու պետք է որոշես։ Ժամանակը սպառվում է, ձմեռը գալիս է»։ Ի դեպ, նրանք այս հարցերին շատ մասնագիտորեն են մոտեցել։ Գազի մատակարարման վերաբերյալ համաձայնություններ կան. իհարկե, մատակարարումները ընդհատելը, գները բարձրացնելը և այլն սխալ է։ Բայց սա անհաղթահարելի ուժի իրավիճակ է։ Ռուսաստանը իրականում պատերազմի մեջ է։ Այսպիսով, խնդիրները չեն լուծվել։ Որևէ առաջընթաց չի եղել։

- Այսինքն ռուսական շուկան փա՞կ կմնա։

- Այո, շուկան փակ է, բացարձակապես ճիշտ է։ Մենք մաքսանենգ ծիրան ենք ուտելու։ Գազի հարցը մի քանի ամսվա ընթացքում կլուծվի։ Գինը կբարձրանա։

- Ձեր կարծիքով, որքա՞ն ժամանակ ունի Հայաստանը որոշելու համար։ Ե՞րբ կբարձրացվի գինը։

- Մի քանի ամիս՝ օգոստոս-սեպտեմբեր, և մինչև հոկտեմբեր գազի գինը կարող է արդեն բարձրացվել։ Ըստ երևույթին, Փաշինյանը կցանկանար ձգձգել դա, քանի որ այն, ինչ նա անում է, կոչվում է աշխարհաքաղաքական շրջադարձ։ Նա այլ աշխարհաքաղաքական ընտանիքից դեպի Եվրոպա է գնում։ Մենք արդեն ցույց ենք տվել, որ չենք ֆինանսավորելու այդ անցումը։ Փաշինյանը կցանկանար միանալ Արևմուտքին, բայց Ռուսաստանի հաշվին։ Սակայն մենք նրան հիշեցրել ենք, որ պետական ​​ինքնիշխանությունն ու անկախությունը նշանակում են էներգակիրների ներմուծում համաշխարհային գներով։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am