Երևանին մտորելու ժամանակ է տրվել, իսկ հայերին որոշելու, թե ո՞ւմ են ավելի շատ սիրում՝ Մոսկվային, թե՞ Բրյուսելին

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 24 Май, 2026 10:01

Երևանը կարող է կորցնել Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում բոլոր արտոնությունները, հայտարարել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը, գրում է svpressa.ru–ն։ Նա նաև նշել է, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերությունները կքննարկվեն մայիսի վերջին Ղազախստանում կայանալիք Եվրասիական տնտեսական միության գագաթնաժողովում։ Սակայն դեռևս պարզ չէ, թե ո՞ւմ հետ, քանի որ ավելի վաղ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ չի կարողանա մասնակցել գագաթնաժողովին իր նախընտրական քարոզարշավի պատճառով։

Այլ կերպ ասած Հայաստանը կխուսափի հրապարակային նկատողությունից։ Բայց խնդիրը չի վերանա։ Ակնհայտ է, որ ռուսական իշխանությունները չեն պարտադրի այդ հարցը մինչև հունիսյան ընտրությունները, որից հետո, հավանաբար, գործ կունենա ավելի համարժեք հայկական ղեկավարության հետ։

Բայց ի՞նչ կլինի, եթե Փաշինյանը պահպանի իշխանությունը և շարունակի այս ուղին։ Ինչպե՞ս է Մոսկվան պատժելու Երևանին։ Ի՞նչ արտոնությունների մասին է խոսել Լավրովը, և կարո՞ղ են նրա խոսքերը մեկնաբանվել որպես «վերջին չինական»։

«Նախևառաջ, մենք խոսում ենք այն տնտեսական արտոնությունների մասին, որոնք Հայաստանը վայելում է որպես մեր ընդհանուր տնտեսական միության անդամ, - ասել է Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանը կից Ֆինանսական համալսարանի դոցենտ Վլադիմիր Բլինովը,– և եթե Հայաստանը բաց է Եվրոպայի հետ տնտեսական համագործակցության համար, ապա, իհարկե, Ռուսաստանը չի կարողանա բացել իր սահմանները ի վնաս մեր տարածք մտնող ապրանքների։ Սա, ըստ էության, կրկնում է 2014 թվականին Ուկրաինայի հետ տեղի ունեցած իրավիճակը։

Որովհետև Ուկրաինան ցանկանում էր միաժամանակ ունենալ բաց սահմաններ Ռուսաստանի հետ, մատակարարել ապրանքներ այստեղ և առևտուր անել Եվրոպայի հետ, ինչը, իհարկե, Ռուսաստանը չէր կարող թույլ տալ»։

Իրավիճակը սրվում է նաև այն փաստով, որ Հայաստանը հարաբերություններ է կառուցում մեր թշնամիների, մեր ռազմական հակառակորդների հետ։ Հետևաբար, իհարկե, սա ոչ միայն տնտեսագիտության, այլ նաև սկզբունքների հարց է։ Ռուսաստանը չի կարողանա շարունակել բարիդրացիական հարաբերություններ պահպանել Հայաստանի հետ։ Եվ այս առումով, Հայաստանը, անշուշտ, կհայտնվի դժվարին իրավիճակում։ Ընդհանուր առմամբ, պարզապես չեն լինի դաշնակիցներ, որոնք պատրաստ կլինեն օգնության հասնել։ Հայաստանը կորցնում է Ռուսաստանը և ռիսկի է դիմում կորցնելու Իրանը, քանի որ Իրանը տեսնում է, որ հայերը համագործակցում են ՆԱՏՕ-ի երկրների հետ։ Նրանք կարող են դադարեցնել Ադրբեջանին զսպել ռազմական ճանապարհով հակամարտությունը շարունակելուց, ինչը կազդի հայկական տարածքների վրա։ «Դատելով Սերգեյ Լավրովի մեկնաբանության համատեքստից, երբ նա խոսել է Հայաստանի «արտոնությունների կորստի» մասին, նա նկատի է ունեցել ապագա իրավիճակ, երբ Երևանը կմիանա ԵՄ-ին կամ կկապվի Բրյուսելի հետ որոշ այլ պարտավորություններով, որոնք խստորեն հակասում են ԵԱՏՄ նորմերին, - նշել է քաղաքագետ Միխայիլ Նեյժմակովը,– Վլադիմիր Պուտինը նախկինում էլ է նմանատիպ ոգով խոսել։ Այսպիսով, սա նոր նախազգուշացում չէ, այլ պարզապես նախկինի կրկնություն»։

svpressa.ru.– Ի՞նչ է իրականում խախտում Հայաստանը ԵԱՏՄ-ում։ Նրա արտոնությունները խստորեն կապվա՞ծ են ՀԱՊԿ-ում իր պարտավորությունների և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հետ։

- Կարելի է հիշել, օրինակ, թե ինչպես 2026 թվականի ապրիլի սկզբին «Ռոսսելխոզնադզորի» ղեկավար Սերգեյ Դանկվերտը նշեց «հիմքեր ենթադրելու», որ այդ երկրից Ռուսաստան մտնող բոլոր ապրանքները իրականում չեն արտադրվել Հայաստանում։ Եթե ռուսական կողմը սահմանափակի հայկական ապրանքների մատակարարումը իր շուկա, հավանաբար կբերվեն նմանատիպ փաստարկներ։

svpressa.ru.– Լավրովը հայտարարել է, որ Ռուսաստանը և Հայաստանը կքննարկեն հարաբերությունները մայիսի վերջին Ղազախստանում կայանալիք ԵԱՏՄ գագաթնաժողովում։ Ի՞նչ արձագանք է ակնկալվում Մոսկվան Երևանից։

— Հայաստանը հայտարարել է այդ գագաթնաժողովին փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի մասնակցության մասին։

Մոսկվան, հավանաբար, պաշտոնական Երևանից որևէ փոփոխություն չի սպասում իր արտաքին քաղաքականության մեջ։ Ավելին, պարզապես շատ վաղ է քննարկել երկու երկրների միջև հարաբերությունների որևէ գործնական կողմ մինչև 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները։

Միայն այս քարոզարշավի արդյունքներից կորոշվի, թե արդյո՞ք Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը կպահպանի իշխանությունը և որքան վստահորեն կվերահսկի իրավիճակը երկրի ներսում։ Ամենայն հավանականությամբ, կրկնելով ԵՄ-ին մերձենալու հետ կապված Երևանի համար ռիսկերի մասին թեզը ռուսական կողմը ցանկանում է ազդել Հայաստանի այն չկողմնորոշված ընտրողների վրա, ովքեր վախենում են Մոսկվայի հետ խզումից, և դա համարում են ավելի հեռավոր խնդիր։ Հենց այդ ընտրողներին էր Նիկոլ Փաշինյանը փորձում էր հանգստացնել, երբ մայիսին կրկնեց, որ «եթե մենք դուրս գանք ԵԱՏՄ-ից, դա կանենք պլանավորված ձևով, այլ ոչ թե հանկարծակի»։

Այնուամենայնիվ, արժե հաշվի առնել այն, որ Հայաստանի այն ընտրողները, ովքեր Մոսկվայի հետ խզման ռիսկը համարում են լուրջ մտահոգություն, արդեն մեծամասամբ, հավանաբար, հակված են աջակցել ընդդիմությանը։ Հետևաբար, ռուս պաշտոնյաների կողմից այս հարցի վերաբերյալ հիշեցումները, հավանաբար, բավականին սահմանափակ ազդեցություն կունենան Հայաստանում նախընտրական ուժերի հավասարակշռության վրա։

Այնուամենայնիվ, նույնիսկ կուսակցությունների աջակցության մակարդակի փոքր տատանումները, հատկապես ընտրարշավի վերջին փուլերում, կարող են ազդել նաև ապագա Հայաստանի խորհրդարանում ուժերի վերջնական հավասարակշռության վրա։

svpressa.ru.– Ի՞նչ են մտածում ԵԱՏՄ մյուս անդամները այս մասին։ Կամ նրանց համար միևնո՞ւյն է, թե ինչ կորոշի Մոսկվան։

— Երևանն այժմ սառը հարաբերություններ ունի Մինսկի հետ։ Կարելի է հիշել, օրինակ, թե ինչպես Նիկոլ Փաշինյանը 2024 թվականի հունիսին հայտարարեց, որ Հայաստանի ոչ մի պաշտոնական ներկայացուցիչ չի այցելի Բելառուս, քանի դեռ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն է ղեկավարում այդ երկիրը։ Ղրղզստանն ու Ղազախստանը, հավանաբար, հեռու են մնում Մոսկվայի և Երևանի միջև եղած տարաձայնություններից։ Մասնավորապես, Ղազախստանն ունի իր շահերը Հայաստան հացահատիկի մատակարարման հարցում, իսկ ապագայում, հնարավոր է, նաև «Թրամփի երթուղու» օգտագործման հարցում, որը պետք է անցնի այդ երկրով։ Սա, իհարկե, այն պայմանով, որ այդ երթուղին գործի և դառնա Միջին միջանցքի մաս։

svpressa.ru.– Կարո՞ղ է արդյոք Հայաստանը հեռացվել ԵԱՏՄ-ից։ Ի՞նչ այլ արմատական քայլեր կարող է ձեռնարկել Մոսկվան։

— Իրականում, ԵԱՏՄ պայմանագիրը նախատեսում է միայն այդ միությունից կամավոր դուրս գալու ընթացակարգ։ Եթե Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերությունները շարունակեն վատթարանալ, դա, հավանաբար, կհանգեցնի նրանց միջև նոր տնտեսական հակամարտությունների։ Ակնհայտ է, որ եթե ընդդիմադիր ուժերը մեծամասնություն կազմեն Հայաստանի խորհրդարանում և կարողանան ձևավորել կառավարություն, Մոսկվայի և Երևանի միջև «հալեցում» տեղի կունենա։ Եթե Նիկոլ Փաշինյանը պահպանի իշխանությունը, ապա շատ բան կախված կլինի կոնկրետ սցենարից։ Եթե նրա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը հաղթի համեմատաբար հանգիստ ֆոնի վրա, և նոր կառավարություն արագ ձևավորվի, հնարավոր է, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերություններում լինի «պրագմատիկորեն սառը դադար», որի արդյունքում վեճերը ժամանակավորապես կնվազեն, և երկու կողմերը կփորձեն լուծել մարտավարական տարաձայնությունները փակ դռների հետևում։