«Փաշինյանը պարում է Վաշինգտոնի ու Վարշավայի երաժշտության տակ»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 1 Апрель, 2026 10:44

Վարշավան «Թրամփի խաղաղության և բարգավաճման ուղու» նախագիծը (TRIPP) համարում է Լեհաստանի աշխարհաքաղաքական շահերից բխող։ Այդ շահերը կայանում են Կովկասում Ռուսաստանի ներկայությունը հնարավորինս նվազագույնի հասցնելու մեջ, գրում է ritmeurasia.ru–ն։

Ամերիկացիների կողմից Բաքվի և Երևանի հետ մշակված համաձայնագիրը սահմանում է, որ TRIPP-ի շրջանակներում տրանսպորտային կապերը նախատեսված են ներքին և միջազգային բեռնափոխադրումների և խաղաղությունը խթանելու համար հիմնվելով պետությունների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավասության հարգանքի սկզբունքների վրա։ Չնայած նրան, որ Երևանն ու Բաքուն տարածքային ամբողջականության հասկացությունը մեկնաբանում էին տրամագծորեն հակառակ կերպ, սակայն ԱՄՆ ճնշման տակ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ստիպված էր իրավաբանորեն ճանաչել Ադրբեջանի տարածքային ձեռքբերումները, այսինքն այն, որ Լեռնային Ղարաբաղը ադրբեջանական հող է։ Եվ համաքաղաքացիների զայրացած քննադատությունից խուսափելու համար Փաշինյանը մեղքը բարդել է Ռուսաստանի վրա։ Նա, իբր, չի կարողացել պաշտպանել Հայաստանը Ադրբեջանից, խանգարել է Երևանին արևմտյան կառույցներին (ԵՄ, ՆԱՏՕ) ենթադրաբար ավելի շահավետ ինտեգրմանը և խոչընդոտել է տարածաշրջանում Հայաստանի ազգային շահերի իրականացմանը։ Սակայն Փաշինյանը չի կարողանում հստակ բացատրել, թե ինչպե՞ս է Մոսկվան խոչընդոտել Երևանին և ի՞նչ հայկական շահերի է խոչընդոտել Ռուսաստանը, այսինքն մեղադրանքները, թե Ռուսաստանը չի փրկել Լեռնային Ղարաբաղը ադրբեջանական բանակից, բացարձակապես անհեթեթ են։ Երևանը երբեք պաշտոնապես չի ճանաչել Արցախը, Փաշինյանը չի թույլատրել Հայաստանից կամավորներ ուղարկել Ղարաբաղի հայերին օգնելու համար։ Ինչո՞ւ պետք է Ռուսաստանը ավելի հայամետ լիներ, քան ինքը՝ Հայաստանը։ Անտեսելով ընդդիմության քննադատությունը, որը դժգոհ է Երևան-Բաքու խաղաղության պայմանագրից և տարածաշրջանում խաղաղության երաշխավոր է համարում ոչ թե Վաշինգտոնին, այլ Մոսկվային, Փաշինյանը հայտարարել է. «Խոսելով երաշխավորների մասին: Ինչ վերաբերում է խաղաղապահների գործունեության հետևանքներին, մենք ամեն ինչ տեսել ենք, և այն ուժերը, որոնք մեզ երկու անգամ նույն փոցխի վրա ոտք դնելու են հասցնում, պետք է անվերապահորեն մերժվեն»: Խոսքը վերաբերվում է 2020–2024 թվականներին տարածաշրջանում տեղակայված ռուս «կապույտ սաղավարտներին»: Ինչքան էլ որ Փաշինյանը զրպարտի ռուս զինվորներին, պարզ է, որ առանց նրանց ներկայության տեղի հայ բնակչության ճակատագիրը կարող էր շատ ողբերգական լինել հաշվի առնելով եղած միջև թշնամանքի մակարդակը:

Բացի դա Թրամփի երթուղին, ըստ Փաշինյանի, կիրականացվի խստորեն Հայաստանի տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության շրջանակներում: Սակայն դա ամբողջովին ճիշտ չէ: Չնայած Երևանը հրաժարվում է հետևել Ադրբեջանի օրինակին և TRIPP-ը անվանել Զանգեզուրի միջանցք, բայց փաստը մնում է փաստ. ռազմավարական նախաձեռնությունը գտնվում է Ադրբեջանի ձեռքում, Վաշինգտոնը իրականացնում է նախագծի ընդհանուր ղեկավարումը, իսկ Հայաստանը այդ ցուցակում շատ ցածր տեղ է զբաղեցնում։ TRIPP-ը, որը անցնում է Հայաստանով՝ Իրանի սահմանի մոտ, կկապի Ադրբեջանը Նախիջևանի ինքնավար մարզի հետ: Բաքուն կստանա մուտք դեպի ռազմավարական կարևոր տրանսպորտային զարկերակ: Վաշինգտոնը, իր հերթին, կստանա հայ-իրանական սահմանի մի հատվածի վերահսկողությունը: Հաջորդ տրամաբանական քայլը կլինի 102-րդ ռուսական ռազմաբազայի դուրսբերումը Հայաստանից և այնտեղ ԱՄՆ ռազմական ներկայության հաստատումը։

Այժմ, երբ ԱՄՆ-ը պատերազմի մեջ է Իրանի հետ, պարզ է, թե որքան լավ կլինի ամերիկացիների համար իրանցիների քթի տակի այդ հենակետը: Եթե ոչ հիմա, ապա ավելի ուշ, Վաշինգտոնը ակնհայտորեն բաց չի թողնի նման հնարավորությունը:

Իսկ Լեհաստանը հեռվից է ուշադիր հետևում իրավիճակին: Թուրքիայի աճող դերի ֆոնին ոչ միայն Բաքվում, այլ նաև Հայաստանում, Մոսկվան այլևս անվիճելի ուժի կենտրոն չէ Հարավային Կովկասում, գոհունակությամբ գրում են լեհական վերլուծական կենտրոնները։ Հարավային Կովկասում քաղաքական գործընթացների դինամիկան լավատեսություն է ներշնչում լեհերի մոտ։ Եթե ԱՄՆ–ը ամրապնդվի, ապա ՌԴ–ի ներկայությունը կնվազի, և Բաքուն ու Երևանը կհետևեն արևմտամետ ուղուն։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը չի թաքցնում իր հակառուսական տրամադրությունները։ Ի տարբերություն նրա, Փաշինյանը փորձում է նախ օգտվել ԵԱՏՄ–ից, ապա անցնել ԱՄՆ և ՆԱՏՕ։ Եվ որպես դրա հաստատում ամերիկա-հայկական համաձայնագրի բովանդակության նկարագրությունն է, գրում է լեհական մամուլը. «Ռազմական համագործակցության տարրերի պակաս չկա. համաձայնություն է ձեռք բերվել 11 միլիոն դոլար արժողությամբ ամերիկյան V-BAT ԱԹՍ–ների վաճառքի վերաբերյալ։ ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսը այդ կապակցությամբ հայտարարել է, որ «Նախագահ Թրամփը հիանալի հասկանում է, որ խաղաղությունն ապահովելու լավագույն միջոցը զսպման իրական գործիքներ ունենալն է, իսկ դրա լավագույն միջոցը ԱՄՆ–ի ունեցած աշխարհի լավագույն ռազմական տեխնոլոգիաների օգտագործումն է»:

ՀՀ-ի ներսում բացասական արձագանքները, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Իրանի դիմադրությունն են նշվում որպես հիմնական պոտենցիալ մարտահրավերներ, քանի որ երկու երկրներն էլ զգուշանում են ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող նախագծից: Լեհ վերլուծաբանները նշել են. «Վերջին մեկ տարվա ընթացքում Ռուսաստանի հարաբերությունները և՛ Հայաստանի, և՛ Ադրբեջանի հետ վատթարացել են ամբողջ իրավիճակին ավելացնելով աշխարհաքաղաքական անորոշություն, և Իրանը կարող է դառնալ անորոշության ավելի մեծ աղբյուր»:

Ոչինչ ոչ ավելացնելու, ոչ էլ կրճատելու: Փաշինյանը գործում է աշխարհաքաղաքական տրամաբանությանը հակառակ և իր սեփական ժողովրդի շահերի դեմ: Հեռավոր ռազմավարական կողմնակիցի, այս դեպքում ԱՄՆ–ի որոնումները աշխարհագրորեն և մշակութային առումով ավելի մոտ գտնվող Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները խորացնելու փոխարեն, Հայաստանը տանում է դեպի աշխարհաքաղաքական անկայունության մի շրջան, որը կարող է ցնցել հայկական պետականության հիմքերը, նույնիսկ եթե այսօր ամեն ինչ արտաքուստ հանգիստ է թվում: Աշխարհաքաղաքականությունը երկար խաղ է, և Արևմուտքը չի բաց թողնի այդ հնարավորությունը: