Հայաստանը կբախվի տեղահանված անձանց ալիքի. Կանխատեսվում է Իրանից փախստականների հոսք
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Իրանի շուրջ ռազմական դիմակայությունը շարունակում է սրվել: ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից ենթակառուցվածքների վրա հարձակումները, փոխադարձ սպառնալիքները և տարածաշրջանում իրավիճակի կտրուկ վատթարացումը ստեղծում են չափազանց անորոշ իրավիճակ, որի հետևանքները կարող են լայնածավալ լինել ոչ միայն Մերձավոր Արևելքի, այլ նաև Հարավային Կովկասի և հետխորհրդային տարածքի երկրների համար, գրում է pronedra.ru–ն:
Մասնագետները զգուշացնում են, որ եթե հակամարտությունը շարունակվի զարգանալ, չի կարելի բացառել մարդասիրական ճգնաժամը և փախստականների հոսքերը դեպի հարևան պետություններ, առաջին հերթին Հայաստան, քանի որ Հայաստանը Հարավային Կովկասի միակ երկիրն է, որն ունի բաց ցամաքային սահման Իրանի հետ: Վատթարացող միջազգային իրավիճակի ֆոնին ավելի ու ավելի է հնչում այն միտքը, որ Ռուսաստանը և նախկին Խորհրդային Միությունը կարող են կորցնել Իրանը ոչ միայն որպես քաղաքական և տնտեսական գործընկեր, այլ նաև որպես կենսական մշակութային և զբոսաշրջային վայր: Երկար տարիներ այն մնացել է տարածաշրջանի այն քիչ պետություններից մեկը, որտեղ Ռուսաստանի հետ պատմական կապերը ակտիվորեն պահպանվել են զուգորդված ռուսական մշակույթի և ճանապարհորդությունների նկատմամբ մշտական հետաքրքրության հետ: Երկրի բնակիչների մեծ մասը ունի ազգային հպարտության ուժեղ զգացում և ինքնիշխանությունը պահպանելու ցանկություն: Պատմական հիշողությունը այստեղ կարևոր դեր է խաղում: Իրանը բազմաթիվ ներխուժումներ, հեղափոխություններ, պատժամիջոցներ և ութամյա պատերազմ է ապրել Իրաքի հետ: Այս իրադարձությունները խորը հետք են թողել գրեթե յուրաքանչյուր ընտանիքի վրա։
Հայկական սփյուռքը նույնպես կարևոր դեր է խաղում Իրանի մշակութային կյանքում: Սպահանում է գտնվում պատմական Նոր Ջուղա թաղամասը, որը հիմնադրվել է 17-րդ դարում Շահ Աբբաս I-ի օրոք: Այնտեղ է գտնվում հայտնի Վանք տաճարը, որը երկրի ամենամեծ քրիստոնեական եկեղեցիներից մեկն է, որի պատերը զարդարված են որմնանկարներով և նկարներով, որոնք համատեղում են եվրոպական և արևելյան գեղարվեստական ավանդույթները: Իրանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող մի քանի հայկական վանական համալիրներ ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Հայաստանի և Իրանի աշխարհագրական մոտիկությունը նպաստում է երկու երկրների միջև հատուկ հարաբերությունների ձևավորմանը: Հարավային սահմանը անցնում է Արաքս գետի երկայնքով և մնում է տարածաշրջանի ամենակարևոր տրանսպորտային զարկերակներից մեկը: Ագարակ-Նորդուզ սահմանային անցակետը կապում է Հայաստանը Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի հետ: Ճանապարհային տրանսպորտի, առևտրի և զբոսաշրջության ուղիներն անցնում են այդ միջանցքով։
Այնուամենայնիվ, ներկայիս ճգնաժամը ռիսկեր է ներկայացնում ամբողջ տարածաշրջանի կայունության համար: Եթե ռազմական հակամարտությունը սրվի, փորձագետները չեն բացառում փախստականների հոսքը: Իրանի բնակչությունը գերազանցում է 88 միլիոնը, և նույնիսկ սահմանափակ միգրացիան կարող է զգալի ազդեցություն ունենալ հարևան երկրների վրա։ Իսկ Հայաստանն արդեն իսկ բախվել է զգալի միգրացիոն հոսքերի: Լեռնային Ղարաբաղում հակամարտությունից հետո տասնյակ հազարավոր հայեր լքել են տարածաշրջանը և տեղափոխվել Հայաստան: Ավելին, ուկրաիանական պատերազմի սկզբից՝ 2022 թվականից, տասնյակ հազարավոր Ռուսաստանի քաղաքացիներ են տեղափոխվել երկիր, որոնցից շատերը աշխատում են տեղեկատվական և բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտներում: Դա հանգեցրել է բնակարանների և վարձակալության գների զգալի աճի։
Հայ տնտեսագետների կարծիքով, միայն 2022-2023 թվականներին Երևանում բնակարանների վարձակալության գները որոշ թաղամասերում աճել են երկու-երեք անգամ: Այս ֆոնին փախստականների նոր ալիքը լուրջ մարտահրավեր կհանդիսանա երկրի սոցիալական ենթակառուցվածքների համար։
Այնուամենայնիվ, հայերի և իրանցիների միջև մշակութային և պատմական կապերը մնում են ամուր: Հայաստանն ունի բավականին մեծ իրանական համայնք, որը հիմնականում կազմված է ուսանողներից, ձեռնարկատերերից և միգրանտ աշխատողներից: Շատ ընտանիքներ սերտ կապեր են պահպանում սահմանի երկու կողմերում գտնվող ազգականների հետ։ Այս ոչ պաշտոնական փոխօգնության ցանցը կարող է էական դեր խաղալ, եթե իրավիճակը վատթարանա։ Փոքր համայնքներում ավանդույթ է դարձել օգնել համաքաղաքացիներին բնակարանով և աշխատանքով, նույնիսկ եթե սեփական պայմանները չափազանց համեստ են։
Աշխարհաքաղաքական ցնցումների պայմաններում հատկապես ակնհայտ է Իրանի կարևոր դերը Եվրասիայի մշակութային և պատմական քարտեզում։ Այն աշխարհի ամենահին քաղաքակրթություններից մեկն է, Պարսկական կայսրության ժառանգորդը և հարուստ ճարտարապետական և գրական ժառանգություն ունեցող երկիր է։
