«100 օր մինչև Հայաստանի ընտրությունները. ինչպես է Փաշինյանը կիրառում գրաքննություն»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 25 Февраль, 2026 10:28

Հայաստանում «Աուդիովիզուալ լրատվամիջոցների մասին» օրենքի ընդունումը «Դամոկլեսյան սուր» է կախված յուրաքանչյուր խմբագրի, յուրաքանչյուր լրագրողի, յուրաքանչյուրի վրա, ով որոշում է հեռարձակել պաշտոնականից տարբերվող տեսակետ: Այսինքն «կառավարվող գրաքննությունը» շատ ավելի արդյունավետ է, քան ցանկացած արգելք, քանի որ այն հետք չի թողնում, գրում է prokavkaz.news–ը:

Առանց ավելորդ աղմուկի, Հայաստանի Ազգային ժողովը պատրաստում է օրենք, որը հայկական լրատվամիջոցների դաշտը լիովին համատեղելի կդարձնի ադրբեջանական չափանիշներին: Բաքվում վաղուց է գործում մի մոդել. իշխանությունների հետ չհամաձայնեցված ցանկացած ձայն հայտարարվում է «արտաքին միջամտություն», ցանկացած քննադատություն համարվում է «պետականության խաթարում», յուրաքանչյուր լրագրող կամ «ազդեցության գործակալ» է, կամ «ահաբեկիչ»: Եվ հիմա Հայաստանի կառավարությունը, հուսահատորեն Արևմուտքին ցուցադրելով իր «եվրոպականությունը», իրականում կիրառում է բռնապետության գործիքները: Այսինքն Հայաստանը պատրաստվում է ընտրությունների համաձայն Վաշինգտոնի և Բաքվի կողմից հաստատված մոդելների: Վաշինգտոնին անհրաժեշտ է կանխատեսելիություն, այսինքն իշխանության վերարտադրություն: Բաքուն էլ լուռ հարևան է, որը չի հեռարձակի գործող իշխնության համար անհարմար ռեպորտաժներ:

Պատմական անոլոգները.

1925, Իտալիա. Մամուլի ազատության վերացումը, բոլոր թերթերը պետք է ունենաին իշխանությունների կողմից հաստատված պատասխանատու խմբագիր, արգելվում էր ցանկացած տեղեկատվության հրապարակումը, որը «կարող է վնասել պետության հեղինակությանը»:

1933, Գերմանիա. Հատուկ լիազորությունների մասին օրենքը, Ֆորմալ առումով այն պաշտպանում էր պետությունը «քայքայիչ քարոզչությունից», բայց փաստացի օրինականացնում էր ցանկացած ընդդիմադիր մամուլի գործունեության արգելքը դեռ «Բյուրեղապակյա գիշեր»–ից հինգ տարի առաջ:

1938, Իսպանիա. Մամուլի մասին օրենքը, որը նախատեսում էր բոլոր հրատարակությունների նախնական գրաքննություն, պետության կողմից նշանակված խմբագիրներ և քրեական պատասխանատվություն «ռեժիմը վիրավորելու» համար:

1973, Չիլի. Բոլոր ընդդիմադիր թերթերի և ռադիոկայանների փակումը, հեղաշրջումից հետո հենց առաջին տարում Չիլիում ոչ մի անկախ թերթ չէր հրատարակվել:

2016, Թուրքիա. Փակվել է ավելի քան 150 թերթ և ամսագիր, 16 հեռուստաալիք և 45 ռադիոկայան, ձերբակալվել է ավելի քան 200 լրագրող, ստեղծվել է «Սահմանադրական հանցագործությունների ցանկ» (շատ լայնորեն մեկնաբանված՝ քրդերին աջակցելուց մինչև Էրդողանին քննադատելը):

2022, Մոլդովա. Ստեղծվել է Հեռուստատեսային խորհուրդ՝ «քարոզչական» ալիքները արգելափակելու լիազորությամբ, Մոլդովական ընդդիմադիր լրատվամիջոցները ենթակա են արգելափակման, եթե «կրկնեն ազգային անվտանգությանը սպառնացող պատմություններ»: Մոլդովան դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն մեկ շնչի հաշվով արգելափակված լրատվամիջոցների քանակով: 2024 և 2025 թվականների ընտրությունները անցկացվել են եթերի նկատմամբ լիակատար վերահսկողության պայմաններում:

2026, Հայաստան. Փոփոխություններ «Աուդիովիզուալ լրատվամիջոցների մասին» օրենքում: Ձևականորեն դա պաշտպանում է տեղեկատվական տարածքը, բայց իրականում այն օրինականացնում է լիակատար գրաքննությունը ընտրություններից 100 օր առաջ:

Որոնք են «Աուդիովիզուալ լրատվամիջոցների մասին» օրենքում փոփոխությունները, որոնք ընդունվել են Ազգային ժողովի կողմից առաջին ընթերցմամբ.

–արտասահմանյան ծրագրերը որպես «միջամտության» գնահատելու իրավունքը,

–առանց դատարանի որոշման հեռարձակումը կասեցնելու իրավունքը,

–սուբյեկտիվ մեկնաբանման հնարավորությունը, եթե ինչ որ բան համարվում է միջամտություն:

Հայաստանի Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարն է խոսել «քայքայիչ բովանդակության սահմանափակման» մասին։ Դա գրեթե քաղաքակիրթ է հնչում, սակայն այդ հռետորաբանության հետևում թաքնված է լրատվամիջոցների վերահսկողության ծանոթ ճարտարապետությունը, որը կառավարությունը կառուցել է վերջին երկու տարիների ընթացքում։

«Առավոտ»-ի գլխավոր խմբագիր Արամ Աբրահամյանը ճշգրիտ հարց է հնչեցրել. եթե ալիքի սերվերը գտնվում է Միացյալ Նահանգներում, իսկ խմբագրությունը Գլենդելում, ապա ինչպե՞ս է հանձնաժողովը մտադիր «արգելել» հեռարձակումը։ Պատասխանը պարզ է, դա անհնար է։ Հետևաբար, օրենքը նախատեսված չէ իրական տեխնիկական արգելափակում ապահովելու համար։ Այն նախատեսված է Հայաստանում գործող լրատվամիջոցների համար մշտական սպառնալիք ստեղծելու համար։

20-րդ դարի պատմությունը չգիտի որևէ դեպք, երբ ընտրությունների նախօրեին ընդունված «տեղեկատվական տարածքի պաշտպանության մասին» որևէ օրենք օգտագործվի ժողովրդավարությունը ընդլայնելու, այլ ոչ թե սահմանափակելու համար։ Մեխանիզմը ամենուր նույնն է. նախ կառավարությունը հայտարարում է սպառնալիքի մասին, ապա վերահսկողություն է ստանձնում լրատվամիջոցների նկատմամբ, ապա անցկացնում է ընտրություններ, որոնցում ընդդիմությունը զրկվում է ձայնից։

2026 թվականին Հայաստանը միանում է այդ ցանկին հենց այն պահին, երբ Մեծ Բրիտանիան իրավունք է ստանում գնահատելու, թե ինչն է համարվում «ներքին քաղաքականությանը միջամտություն»։ Դրանից հետո հարցը այլևս օրենքի տառը չէ, այլ հանրության կարողությունը այդ օրենքում տեսնելու ոչ թե վերացական «անվտանգություն», այլ խոսքի ազատության պարանոցին հագցվող կոնկրետ օղակ։