Վենսը գնում է Հարավային Կովկաս. Որո՞նք են Ամերիկայի շահերը, և ի՞նչ նոր աշխարհաքաղաքական հետևանքներ է ձեռք բերում տարածաշրջանը

ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսը պատրաստվում է Հարավային Կովկաս՝ Հայաստան և Ադրբեջան պատմական այցի: Նա, ինչպես սպասվում է, կմեկնարկի «Թրամփի երթուղի» նախագիծը, որը, շնորհիվ ամերիկյան բիզնեսի մասնակցության, կվերականգնի հաղորդակցությունները տարիներ շարունակ թշնամանքի և պատերազմի մեջ խրված տարածաշրջանում: Բաքվի և Երևանի միջև հաշտեցումը ներկայումս Թրամփի վարչակազմի միակ անկասկած հաջողության պատմություններից մեկն է: Ի՞նչ սպասելիքներ կան փոխնախագահի Բաքու, Երևան և Թբիլիսի այցից (որը չի ներառվել այցի ծրագրի մեջ), գրում է novayagazeta.eu–ն:

Հունվարի 21-ին Դավոսում իր ելույթի ժամանակ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և «Խաղաղության խորհուրդը» կրկին ամբողջ աշխարհին ասացին, որ Պուտինը հիացած է և շփոթված, թե ինչպես է իրեն հաջողվել այդքան արագ և արդյունավետ կերպով հաշտեցնել Ադրբեջանին և Հայաստանին։ «... Պուտինը զանգահարեց ինձ։ Մենք խոսեցինք Հայաստանի և Ադրբեջանի մասին։ Նա ասաց. «Չեմ կարող հավատալ, որ դուք լուծեցիք [հակամարտությունը]»։ Ես տասը տարի աշխատել եմ սրա վրա, և դուք դա արեցիք բառացիորեն մեկ օրում»», - ասաց Թրամփը։ ԱՄՆ նախագահը նույն ելույթն ունեցավ Սպիտակ տանը Դավոս կատարած իր այցի նախօրեին կայացած ճեպազրույցի ժամանակ բացատրելով Ռուսաստանի նախագահի հետաքրքրությունը նրանով, որ «սա Պուտինի տարածքն էր», այսինքն Հայաստանն ու Ադրբեջանը գտնվում էին Մոսկվայի ազդեցության ոլորտում։ Ավելի վաղ Թրամփը պարծենում էր Հարավային Կովկասում իր խաղաղապահ նվաճումներով Իսրայելի վարչապետի հետ ընթրիքի ժամանակ։ Իսկ Դավոսի ֆորումից ընդամենը մի քանի օր անց, որտեղ Հայաստանն ու Ադրբեջանը ընդունեցին «Խաղաղության խորհրդի» հիմնադիր անդամ դառնալու հրավերը, Թրամփը իր սոցցանցերի էջում հայտարարեց, որ փոխնախագահ Վենսին ուղարկում է Հարավային Կովկասի երկրներ (որոնց անունները նա երբեմն դժվարանում է ճիշտ արտասանել)։ Պատմական այցը կկայանա փետրվարին և կնվիրվի երկու երկրների հետ ռազմավարական գործընկերության խորացմանը։ Ճշգրիտ ամսաթիվը դեռևս չի հայտարարվել։

«Մենք տեսնում ենք, թե որքան արագ և ագրեսիվ է ԱՄՆ-ն առաջ մղում իր գաղափարները: Եվ քանի որ մենք արդեն այս ճանապարհին ենք, ինչու՞ չօգտվել այս հնարավորությունից, - novayagazeta.eu–ի հետ զրույցում ասել է Բաքվում գտնվող Հարավային Կովկասի ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Ֆարհադ Մամեդովը,– Թրամփին կարելի է անվանել այնպիսի բնական երևույթ, որին մենք՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը, չենք կարող դիմադրել: Հետևաբար, կամ պետք է անձամբ զգալ ամբողջ նեգատիվը, կամ հայտնվել «թայֆունի աչքում», երբ ձեր շուրջը ամեն ինչ փլուզվում է, իսկ դուք ձեզ բավականին հանգիստ եք զգում մյուսների համեմատ»:

Մասնագետը ընդգծում է, որ, գոնե առայժմ, «Թրամփ» անունով թայֆունն իսկապես բավականին բարենպաստ է եղել նոր գործընկերների համար. «Կարևոր է, որ գործնականում Թրամփի ամբողջ թիմը ներգրավված է դրանում, պետքարտուղարը ընդունել է TRIPP համաձայնագիրը Հայաստանի հետ, և այժմ փոխնախագահը այցելում է Բաքու և Երևան: Սա ԱՄՆ-ի լրջության ցուցանիշ է այս հարցում»:

Մամեդովը հատկապես ընդգծել է Ադրբեջանի և Հայաստանի առաջնորդների ներդրումը, չէ՞ որ առանց Ալիևի և Փաշինյանի բարի կամքի, առանց նրանց հանդիպման Աբու Դաբիում 2025 թվականի հուլիսին, Թրամփի հետագա ջանքերից ոչ մեկը հաջող չէր լինի։ Ավելին, մեծ հույսեր կան, որ Միացյալ Նահանգները կձևավորի «որակապես նոր օրակարգ» ի պատասխան այդ երկրների սպասումների։ «Այս առումով Երևանը մեկ քայլ առաջ է Բաքվից, - նշում է Մամեդովը, - քանի որ Միացյալ Նահանգներն արդեն ստորագրել է ռազմավարական համագործակցության խարտիա Հայաստանի հետ, մինչդեռ Ադրբեջանի հետ նմանատիպ փաստաթուղթ դեռևս մշակվում է»։

Ֆարհադ Մամեդովը ոգևորությամբ է աջակցում ինչպես Ադրբեջանի մասնակցությանը «Խաղաղության Խորհուրդ»–ում, այնպես էլ հենց խաղաղապահ նախաձեռնությանը ընդգծելով, որ սկզբունքորեն Թրամփը «հնարավոր մասնակիցներին վերաբերվում է աստվածային բարեհաճությամբ. չէ՞ որ միլիարդ դոլարի վճարումը պարտադիր պայման չէ առաջին երեք տարիների ընթացքում լիիրավ անդամակցության համար։ «Ադրբեջանը չի վճարել և չի մտադիրվում դա անել մոտ ապագայում, եթե «Խաղաղության Խորհուրդ»–ի շրջանակներում չլինի որևէ նպատակային նախագիծ, որը կբավարարի հենց Ադրբեջանի շահերը»,– նշել է նա։

Քաղաքագետ և Երևանում գործող Անվտանգության քաղաքականության ուսումնասիրությունների կենտրոնի ղեկավար Արեգ Քոչինյանը ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ Երևանի և Բաքվի միջև գործընկերության հեռանկարները դիտարկում է ոչ պակաս պրագմատիկ, քան իր ադրբեջանցի գործընկերը. «Եկեք անկեղծ լինենք. Թրամփի կողմից հիմնադրված «Խաղաղության Խորհուրդը» կկարողանա՞ որևէ բան անել Իսրայելի և Պաղեստինի միջև հակամարտության հարցում, քիչ հավանական է։ Այդ դեպքում մենք վերադառնում ենք այն մտքին, որ մենք ունենք հաջողության պատմություն, և այն պետք է առաջ մղվի։ Եվ այս կազմակերպությունը կարող է մեր գործը ստանձնել պաղեստինա-իսրայելական հակամարտության չկարգավորվելուց հետո»,– ասել է նա։

Միևնույն ժամանակ, գաղտնիք չէ, որ Հայաստանում ոչ բոլորն են կողմ արտաքին քաղաքականության կտրուկ փոփոխությանը դեպի Արևմուտք կամ Ադրբեջանի հետ տնտեսական համագործակցություն սկսելուն։ Հասարակության համար դժվար է ընդունել այս օրակարգը՝ Ղարաբաղյան պատերազմում ջախջախիչ պարտությունից և տարածաշրջանից հայերի արտագաղթից ընդամենը մի քանի տարի անց։ Այս ամենը կարող է ճակատագրական լինել Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության համար. հունիսին Հայաստանը կարևոր խորհրդարանական ընտրությունների առջև է կանգնած։ Մասնավորապես, երևանցի քաղաքագետ Հովհաննես Նիկողոսյանը վստահ է, որ ԱՄՆ փոխնախագահի այցը կօգտագործվի ներկայիս Հայաստանի իշխանությունների կողմից «առաջիկա ընտրարշավի համատեքստում, որն արդեն արդյունավետորեն սկսվել է»։ Նա ընդգծում է, որ «որքան ավելի ինտենսիվորեն այս այցը գործիքավորվի երկրի ներսում, այնքան մեծ է ռիսկը, որ այն դրսից կընկալվի որպես աշխարհաքաղաքական շրջադարձի ազդանշան»։

Նիկողոսյանը, ի տարբերություն իր գործընկերների, ԱՄՆ-ի անմիջական ռազմավարական հետաքրքրություն է տեսնում Հարավային Կովկասում։ Այսպիսով, նա ԱՄՆ–ի TRIPP նախագիծը կապում է Իրանի հետ սահմանին ԱՄՆ տնտեսական ներկայության ապահովման հետ: «Այս նախագիծը միաժամանակ ամրապնդում է վերահսկողությունը հայ-ադրբեջանական փխրուն կարգավորման (ոչ թե խաղաղության) ճանապարհի շուրջ և համապատասխանում է Թուրքիայի շահերին, որը ԱՄՆ շահերի հիմնական խողովակն է։ Այս տեսանկյունից Վենսի այցը արդեն ձեռք բերված պայմանավորվածությունների հաստատումն է։ Այս դեպքում Հայաստանի համար տնտեսական օգուտները հնարավոր են, և դա վատ բան չէ, բայց դրանք երկրորդական են։ Վաշինգտոնի համար ընդհանուր ռազմավարական տրամաբանությունն այն է, որ ինքը խրվի Հայաստանի հարավային սահմանին», - ասել է Նիկողոսյանը,– Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հայտարարված դիվերսիֆիկացումը ռեակտիվ է, իրավիճակային և հիմնականում ուղղված է ջրի երեսին մնալուն և խեղդվելուց խուսափելուն Ռուսաստանի, հնարավոր է, ժամանակավոր տարածաշրջանից դուրս գալու պայմաններում»։

Վրաստանի Ատլանտյան խորհրդի վերլուծական կենտրոնի փոխնախագահ, Վրաստանի պաշտպանության նախկին փոխնախարար և ԱՄՆ-ում Վրաստանի նախկին դեսպան Բաթու Կուտելիան կարծում է, որ Թրամփի նախաձեռնությունը խոստանում է հսկայական աշխարհաքաղաքական հեռանկարներ ամբողջ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի համար։ «Մեր տարածաշրջանը գտնվում է Իրանի մոտ և ընկալվում էր որպես Ռուսաստանի ազդեցության ոլորտ, իսկ Ղարաբաղում հակամարտությունը լավ լծակ էր տարածաշրջանում ապակառուցողական մանիպուլյացիաների համար։ Այդպես էր մինչև ԱՄՆ-ի միջամտությունը։ Հիմա բացվում են նոր հնարավորություններ։ Հարավային Կովկասը կամուրջ է դեպի Մերձավոր Արևելք, Կենտրոնական Ասիա, Մեծ Կասպյան տարածաշրջան, իսկ Վրաստանի միջոցով՝ Սև ծովի վրայով, այն կապվում է Եվրոպայի հետ»,– ասել է նա։

Ավելի լայն տեսանկյունից, Հարավային Կովկասը իսկապես դարձել է Ռուսաստանի և Չինաստանի միջև հետաքրքիր եռանկյունի։ Ընթացքի մեջ է ապաինտեգրման գործընթացը. Ռուսաստանը, հավանաբար, քաղաքականապես կպարտվի Ուկրաինայի պատերազմի պատճառով։ Այդ կորուստը խորանում է Չինաստանում ստեղծված բարդ իրավիճակով։ Իրանում այաթոլլաների ռեժիմը ապալեգիտիմացվում է։ Եվ այս աշխարհաքաղաքական պայքարում Հարավային Կովկասն իրական հնարավորություն ունի գտնելու իր տեղը նոր աշխարհակարգում։

Ահա թե ինչու է ԱՄՆ փոխնախագահը գալիս տարածաշրջան. չէ՞ որ Ամերիկան ​​միավորներ է վաստակել խաղաղություն հաստատելու և իր աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումը փոխելու համար, և հենց այն վայրում, որը համարվում էր Ռուսաստանի և Իրանի խաղահրապարակ։

Եվ չնայած Վրաստանն այժմ լիովին դուրս է այս հավասարումից, բայց ու չէ, քանի որ գործընթացը դեռ… երկար կլինի։