«Նիկոլ Փաշինյանի «իրական Հայաստան» նախագծի ակունքները»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 14 Январь, 2026 10:48

Դեռ 2025 թվականի նախօրեին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը իր համաքաղաքացիներին ուղղված Ամանորյա ուղերձում հռչակել էր երկրի համար «իրական Հայաստան»–ի նոր գաղափարախոսություն՝ Հայկական ԽՍՀ սահմաններում։ Դրա էությունն այն է, որ ժողովուրդը հոգնել է հավերժական պայքարից, և, հետևաբար, պետությունը պետք է կենտրոնանա նախնադարյան բնազդների՝ անվտանգության, սննդի և վերարտադրության բավարարման վրա, իսկ պատմական հիշողության, հոգևոր արժեքների և ազգային ավանդույթների նման բոլոր տեսակի «անհեթեթությունները» պարզապես պետք է մոռացվեն, գրում է mk.ru–ն։ ՀՀ վարչապետի պաշտոնական կայքում տեղադրված հայեցակարգը բաղկացած է 14 կետերից։ Այն պարունակում է մի շարք վիճահարույց պնդումներ: Օրինակ 1-ին կետում ասվում է, որ «հայրենիքը պետությունն է, եթե սիրում ես հայրենիքը, ամրապնդիր պետությունը», բայց, օրինակ, Երրորդ Ռեյխի ժամանակ գերմանացի հակաֆաշիստների համար հայրենիքը բոլորովին էլ պետության հոմանիշը չէր։ Կան նաև մի շարք ակնհայտ անհեթեթություններ, օրինակ «ժողովուրդը համայնք է... որը կիսում է ընդհանուր քաղաքացիություն», բայց, օրինակ, հրեաները, ովքեր իրենց համարում են մեկ ժողովուրդ, բայց ապրում են տարբեր երկրներում և ունեն տարբեր քաղաքացիություններ, դժվար թե համաձայնվեն դրա հետ։ Կան նաև որոշ անհասկանալի անհեթեթություններ և շքեղ կարգախոսներ, ինչպիսիք են «մարդը բարձրագույն արժեք է», «հարստացե՛ք և հարստացրե՛ք» և այլն։ Ընդհանուր առմամբ, տեքստը բավականին անորոշ է։ Այս ամբողջ դեմագոգիայից միակ բանը, որ պարզ է դառնում, այն է, որ հայեցակարգի հեղինակները կարծում են, որ անհրաժեշտ է հնարավորինս շուտ ընդունել Հայաստանի նոր Սահմանադրություն (ինչը, ինչպես արդեն գիտենք, կնշանակեր Ղարաբաղից վերջնական հրաժարում)։

«Նախագիծը, որը Փաշինյանը անվանում է «իրական Հայաստան», իրականում նրան չի պատկանում, - ասել է Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Սեմյոն Բաղդասարովը mk.ru–ի հետ զրույցում,– ես խորությամբ ուսումնասիրել եմ այդ հարցը։ 1980-ականներին մենք տեղեկություններ ունեինք, որ թուրքերը մշակում են նմանատիպ նախագիծ, բայց նրանք այն ժամանակ չէին կարող իրականացնել դա, քանի որ գոյություն ուներ Խորհրդային Միությունը։ Այն ժամանակ նրանք փորձում էին անաղմուկ աշխատել սփյուռքում և առաջ մղել իրենց գաղափարները սպասելով ավելի լավ ժամանակների: Այդ ծրագրի առաջին կետը հռչակում է «իրական Հայաստանի» գոյությունը, որը պետք է լիովին մոռացության տա «պատմական Հայաստանի» գոյությունը: Այդ ծրագրի երկրորդ կետը ցեղասպանության մասին մոռանալն է։ Մենք պետք է հավատանք, որ Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանություն չի եղել։ Ավելին, ցեղասպանություն ասելով մենք նկատի ունենք ոչ միայն հայերի, այլ նաև հույների, ասորիների, ռուս մոլոկանների և եզդիների զանգվածային սպանությունները, որոնք տեղի են ունեցել 1915-1923 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում: Մեզանից պահանջում են մոռանալ այդ ամենը և ձևացնել, թե ոչինչ տեղի չի ունեցել: Իսկ եթե ինչ-որ բան էլ տեղի է ունեցել, ապա ո՞վ է մեղավոր: Այո՛, իհարկե Ռուսաստանը: Ասում են, եթե Ռուսական կայսրությունը չլիներ, հայ և թուրք ժողովուրդները կապրեին կատարյալ ներդաշնակության մեջ: Փաշինյանի խոսքով հայ և թուրք ժողովուրդների մերձեցման հիմնական խոչընդոտներից մեկը նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցին է։ Որովհետև, հայերի կողմից իրենց պետականության կորստից հետո, Հայ Առաքելական Եկեղեցին է միշտ խաղացել ժողովրդի հոգևոր միջուկի դերը և եղել ինքնության պահպանման հիմնական գործոնը: Հետևաբար, այն պետք է ոչնչացվի և մասնատվի, ինչն էլ Փաշինյանն այժմ անում է»։

mk.ru.– Փաշինյանը վերջերս հայտարարել է, որ Հայաստանի հարաբերությունները Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ խաթարվել են ՊԱԿ-ի գործակալների կողմից։

- Փաշինյանի ձեռքին է Հայաստանի ԱԱԾ–ն, որը ժառանգել է Հայկական ԽՍՀ ՊԱԿ-ի արխիվները: Նա կարող է հանձնարարել գտնել և հրապարակել դա կապացուցող փաստաթղթեր: Ինչո՞ւ նա դեռ դա չի արել: Որովհետև նման փաստաթղթեր գոյություն չունեն և չեն կարող գոյություն ունենալ: Սակայն, մի քանի տարի առաջ Հայաստանում հրապարակումներ կային, որոնք պնդում էին, որ Փաշինյանն է հավաքագրվել բրիտանական և թուրքական հետախուզության կողմից: Փաշինյանը չի մեկնաբանել դա, պարզապես լռել է:

mk.ru.– Փաշինյանի հայեցակարգը ներառում է նոր Սահմանադրություն ընդունելու անհրաժեշտության մասին կետ: Արդյո՞ք դա նրա ճանապարհն է վերջ դնելու ղարաբաղյան հարցին:

- Նախևառաջ, ես կցանկանայի հիշեցնել, թե ինչ է Ղարաբաղը: Դա փոքր տարածք է, որտեղ ապրել է մոտ 100,000 մարդ: Սակայն Փաշինյանի օրոք նրանք հանկարծակի հեռացան։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև Փաշինյանի իշխանության գալու նպատակներից մեկը Լեռնային Ղարաբաղը հանձնելն էր։ Եթե Լեռնային Ղարաբաղը անկախ լիներ, «Թրամփի ճանապարհ» չէր լինի։ Իշխանության գալով Փաշինյանը սկսեց երկու տարվա ընթացքում իրականացնել հայկական բանակի այսպես կոչված «բարեփոխում»։ Այդ «բարեփոխման» նպատակն էր ազատվել ԽՍՀՄ-ում և Ռուսաստանում կրթություն ստացած գեներալներից և ավագ սպաներից։ Եվ նա հաջողությամբ դա արեց։ Նրանք փոխարինվեցին անբավարար պատրաստված անձնակազմով։ Այսպիսով, Փաշինյանը միտումնավոր թուլացրեց հայկական բանակը՝ այն Ղարաբաղում պարտությանը նախապատրաստելու համար։

mk.ru.– Դուք ասում եք, որ նա խաղում էր զիջողական խաղ, և որ Հայաստանի պարտությունը Ղարաբաղում նախապես պլանավորվա՞ծ էր։

- Նրա բոլոր գործողություններն են դա վկայում։ Իհարկե, ես կարծում եմ, որ վաղ թե ուշ այդ հակամարտությունը պետք է լուծվեր, երկու հարևան պետություններ չեն կարող մնալ միմյանց հետ հավերժական պատերազմի վիճակում։ Կարելի էր զիջել Ղարաբաղի շուրջ գտնվող հինգ շրջանները, տեղակայել խաղաղապահ ուժեր և շատ ավելին անել։ Որոշակի փոխզիջում, անշուշտ, հնարավոր էր, բայց կապիտուլյացիա՝ ոչ։ Սրանք երկու տարբեր բաներ են։