Ե՞րբ կհայտարարվի Մոսկվա-Երևան գնացքի մեկնման մասին. «Փաստ»
ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
svpressa.ru–ն «Ե՞րբ կհայտարարվի Մոսկվա-Երևան գնացքի մեկնման մասին» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ադրբեջանը պատրաստ է թույլ տալ ռուսական ապրանքների անցումը Հայաստան, հայտարարել է ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը՝ ավելացնելով, որ ներկայում «Ռուսական երկաթուղիները» տարածաշրջանի իր գործընկերների հետ միասին քննարկում է բեռնափոխադրումների կազմակերպման հարցերը։ Այսպիսով, արդյո՞ք վերացվում է Հայաստանի շրջափակումը, շուտով հնարավոր կլինի՞ Մոսկվայից Երևան գնալ գնացքով, թե՞ դեռ վաղ է դրա մասին խոսելը։
«ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Ադրբեջանը մենաշնորհ ստացավ Անդրկովկասի և Ռուսաստանի միջև լիարժեք երկաթուղային հաղորդակցության հարցում, - ասել է պատմաբան, հրապարակախոս և «Իզբորսկ» ակումբի մշտական փորձագետ Ալեքսանդր Դմիտրիևսկին,– Աբխազիայով երկաթուղային երթևեկությունը լիովին դադարեցվել է 1992 թվականի ամռանը, և վերականգնման հեռանկարներ չկան։ Ադրբեջանով անցնող երթուղու թույլ այլընտրանքը Թաման թերակղզում գտնվող ռուսական «Կավկազ» նավահանգստի և վրացական Փոթի քաղաքի միջև լաստանավային ծառայությունն է, սակայն այն սպասարկող նավերի տարողունակությունը սահմանափակ է։ Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև բեռնափոխադրումների տարբերակ է Վրաստանի ռազմավիրական մայրուղին, և այստեղ ճանապարհային տրանսպորտը բավականին մրցունակ է երկաթուղու հետ։ Այդ երթուղու միակ թերությունը դրա մեծ կախվածությունն է ձնահոսքերից, այնուամենայնիվ, դա Հայաստանից Ռուսաստան միակ իրական կապն է։ Իրանի միջով տարանցումը երկար է, թանկ ու հասանելի է միայն ճանապարհով (Հայաստանը երկաթուղային կապ չունի Իրանի հետ)»։
svpressa.ru.– Ձեր կարծիքով, որքա՞ն շուտ կմեկնի Մոսկվա-Երևան առաջին գնացքը՝ Թբիլիսիով կամ Բաքվով ընտրությամբ։
– Որպեսզի դա տեղի ունենա, անհրաժեշտ է հետխորհրդային երկրներում միջպետական ուղևորափոխադրումների սակագների հաշվարկման ամբողջ համակարգի արմատական վերափոխում։ Սահմանի հակառակ կողմերում գտնվող երկու քաղաքների միջև 50 կմ–ոց ճանապարհորդության համար ուղևորը վճարում է նույնքան գումար, որքան երկրի ներսում 500 կմ–ոց ճանապարհորդության համար։ Դրա արդյունքում էլ ինքնաթիռով կամ ավտոբուսով երթևեկելը շատ ավելի շահավետ է։
«Ներկայումս Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև ապրանքների մատակարարման հիմնական երթուղին Վրաստանի միջով անցնող բեռնատարներն են, - նշել է քաղաքական վերլուծաբան Միխայիլ Նեյժմակովը,— բայց այդ երթուղու օգտագործման խնդրահարույց կողմերից են ճանապարհի պարբերաբար փակումները»։
svpressa.ru.– Ադրբեջանով անցնող երթուղին ավելի շահավետ է, քան Վրաստանով անցնողը։ Երկար տարիներ, հաշվի առնելով Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև հարաբերությունները, դա անկասկած այդպես էր։ Բայց այսօր մենք Բաքվի հետ գրեթե նույն խնդիրներն ունենք, ինչ Թբիլիսիի հետ...
– Եթե Ռուսաստանը, Ադրբեջանը և Հայաստանը կապող երկաթուղային երթուղին վերականգնվի, Մոսկվայի և Բաքվի միջև հարաբերությունների հնարավոր սառեցումը կարող է ռիսկեր առաջացնել դրա գործունեության համար, բայց, ամենայն հավանականությամբ, ոչ շատ երկար ժամանակով։ Միևնույն ժամանակ, Բաքվի և Երևանի միջև չլուծված տարաձայնությունները և Հայաստանում հնարավոր ներքաղաքական ճգնաժամերը կարող են դանդաղեցնել նման կապերը վերականգնելու գործնական միջոցառումների իրականացումը։
svpressa.ru.– Որքանո՞վ եք իրատեսական համարում Կովկասում խորհրդային ժամանակաշրջանում գոյություն ունեցող երկաթուղային ցանցի վերագործարկումը։
– Պետք է հաշվի առնել քաղաքական գործոնը՝ մոտեցող խորհրդարանական ընտրությունները Հայաստանում։ Մինչ Նիկոլ Փաշինյանը, հավանաբար, նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում կբարձրացնի երկրում տրանսպորտային ենթակառուցվածքների նախագծերի իրականացման թեման, այդ թեմայի շուրջ բանակցությունները, այդ թվում՝ պոտենցիալ ներդրողների հետ, կարող են դանդաղել։
svpressa.ru.–Ո՞վ կշահի դրանից, ո՞վ չի շահի։ Ո՞վ կդիմադրի և ինչպե՞ս։
– Ակնհայտ է, որ Հայաստանի տրանսպորտային հաղորդակցությունների դիվերսիֆիկացիան կազդի Վրաստանի տնտեսական շահերի վրա։ Սակայն քիչ հավանական է, որ Թբիլիսին որևէ ազդեցություն ունենա այդ գործընթացի վրա։ Փոխարենը, Ռուսաստանը, Ադրբեջանը և Հայաստանը կապող երթուղու վերականգնման ծրագրերի իրականացման հիմնական մարտահրավերը կլինի ժամանակը, այդ թվում՝ անհրաժեշտ ենթակառուցվածքները վերականգնելու համար ֆինանսավորում գտնելու անհրաժեշտությունը։
svpressa.ru.– Ադրբեջանական տելեգրամյան ալիքները գրում են, որ Հայաստանի շրջափակման խզումը կաշխատի Փաշինյանի օգտին։ Այսպիսով, մի՞թե դա մեզ համար շահավետ է։ Անհավանական է, որ Մոսկվան խրախուսի Փաշինյանին մնալ իշխանության գլուխ ևս մեկ ժամկետով...
– Նախընտրական շրջանում Նիկոլ Փաշինյանի համար իսկապես կարևոր է ցույց տալ Բաքվի հետ բանակցությունների այնպիսի գործնական արդյունքներ, որոնք այս կամ այն կերպ կազդեն հանրության առօրյա կյանքի վրա։ Այդ համատեքստում նա և նրա կողմնակիցները կարող են անդրադառնալ հաղորդակցությունների ապաշրջափակման թեմաներին։ Օրինակ՝ նրանք կարող են պնդել, որ Ադրբեջանի միջով բեռների տարանցման հնարավորությունը կարող է նշանակել որոշակի ապրանքների գների իջեցում։ Իսկ, ընդհանուր առմամբ, տարածաշրջանում տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակումը մի փոքր ավելի երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է հանգեցնել Հայաստանում այն լոբբիի (ներառյալ բիզնեսի ներկայացուցիչների) աստիճանական ամրապնդմանը, որը կենտրոնացած է Բաքվի և Անկարայի հետ հարաբերությունների զարգացման վրա։ Ռուսաստանի գործողությունները, հավանաբար, հիմնված կլինեն Հայաստանում տնտեսական ազդեցությունը պահպանելու վրա, այդ թվում՝ խոշոր ներդրումային նախագծերին մասնակցելու և, որտեղ հնարավոր է, մոսկովյան կողմնորոշում ունեցող տեղական բիզնեսի շահերը պաշտպանելու միջոցով։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
