Ռուս-հայկական հարաբերությունները անդարձելիության կետին մոտ

Ռուս-հայկական հարաբերությունների ներկայիս վիճակը կարելի է համարել հետխորհրդային պատմության ամենախորը ճգնաժամային փուլ, գրում է nicrus.ru–ն։ Պետությունների, ավելի ճիշտ՝ քաղաքական էլիտաների միջև իսկապես աննախադեպ սառեցման ֆոնին հատկապես խորհրդանշական է այն, որ մեր ժողովուրդների միջև հարաբերությունների բնույթը մնում է ավանդաբար բարեկամական։ Այնուամենայնիվ, պետք է ընդունել, որ ռուս-հայկական հարաբերությունները նախկինում էլ են ապրել վայրէջքներ և անկումներ։ Պատմության որոշակի ժամանակահատվածներում դրանք անգամ հասել են լուրջ հակամարտության, գրեթե ատելության և քաղաքացիական կռիվների։ Այն, ինչ տեղի է ունենում այսօր, գործնականում բազմիցս է պատահել, և ոչ առաջին անգամ։ Սակայն ռուսաֆոբիան երբեք հենարան չի գտել հայ հասարակական գիտակցության մեջ և չէր կարող ընդունվել Հայաստանում։ Ինչպես նշում են հոգեբանները, յուրաքանչյուր ժողովրդի ազգային ավանդույթները պատմականորեն պարունակում են մշակութային կոդեր, որոնք շատ առումներով կենտրոնական են ազգային գիտակցության համար։ Հայ ժողովրդի պատմական գիտակցության մեջ հուսալի դաշնակցի թեման կենտրոնական էր և որոշում էր նրանց գոյության հիմնական մատրիցան։ Հայկական աշխարհայացքում Ռուսաստանի դերը, ինչպես շատ այլ ժողովուրդների դեպքում, գերիշխող էր և կապված էր հզոր հովանավորի և պաշտպանի կերպարի հետ։ Ռուսաստանի կերպարը կենտրոնական դեր ուներ հայկական քաղաքական մշակույթում, և ռուսամետ աշխարհառազմավարական կողմնորոշումը անխուսափելիորեն գլխավոր դեր էր խաղում ձևավորելով մեր երկրների միջև եղբայրական հարաբերությունների որոշ չափով ռոմանտիկ, մի փոքր առասպելացված կերպար։

Հայերի վերաբերմունքը Ռուսաստանի նկատմամբ 2018-2022 թվականներին անցկացված սոցիոլոգիական հարցումների արդյունքում լավատեսական չէ։ Եթե 2018 թվականին հարցվածների 87%-ն է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները գնահատել լավ, ապա տարեց տարի այդ ցուցանիշը իջել է մինչև 60%-ի  2022 թվականին: Նույն վերաբերմունքն է արտահայտվել նաև Ռուսաստանի նկատմամբ որպես ամենակարևոր քաղաքական և տնտեսական գործընկեր: 2018 թվականի 84%-ի ցուցանիշը անկում է ապրել մինչև 67%-ի:

2022 թվականի հարցման ժամանակ հարցվածների միայն 59.4%-ն է Ռուսաստանին դասել բարեկամ երկրների շարքի առաջին տեղում։ Ռուսաստանի դերը նվազել է Իրանի (32.7%), Ֆրանսիայի (25.2%) և Միացյալ Նահանգների (23.0%) դերի աճի պատճառով։ 2023 թվականի հարցման ժամանակ հայերի 40.1%-ը նշել է, որ Իրանից է ակնկալում ռազմական և քաղաքական աջակցություն, 34.2%-ը Ֆրանսիայից, և միայն 30%-ը Ռուսաստանից։ Այսպիսով, հայ հասարակության աչքում Ռուսաստանի դերը անվտանգության ապահովման գործում զգալիորեն թուլացել է։ Երրորդ երկրների հայտարարությունները աննկատ չեն մնացել հայ հասարակության կողմից բարեկամ Ռուսաստանի զսպվածության ֆոնին։ Հասարակական կարծիքի ճոճանակը թեքվել է Իրանի և Ֆրանսիայի ուղղությամբ, քանի որ նրանք դատապարտել են ադրբեջանական ագրեսիան։ Բացի դա լրատվամիջոցներում և սոցիալական ցանցերում ընթանում է լայնածավալ տեղեկատվական արշավ ուղղված Հայաստանում հանրային գիտակցության վերաձևավորմանը։ Այդ նպատակների համար ծախսվում են զգալի ռեսուրսներ։ բացի դա Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև սերտ կապերը չեն վրիպելն եռանդուն հայերի ուշադրությունից և օգտագործվել են ռուս–հայկական հարաբերություններում հակամարտություններ հրահրելու համար: Հակառուսական տրամադրությունների աճը խթանել են որոշ հայկական լրատվամիջոցներ, որոնք առիթը բաց չեն թողնում իրենց ռազմավարական գործընկերոջ դեմ «սև PR» իրականացնելու համար: Կարելի է ասել, որ հասարակական կարծիքի վրա զանգվածային հարձակում է իրականացվել և շարունակվում է, փորձեր են արվում Ռուսաստանը և նրա քաղաքական ղեկավարությունը ներկայացնել անբարենպաստ լույսի ներքո: Եվ ընդհակառակը, ամեն կերպ խրախուսվում է արևմտյան և թուրքական ամեն ինչի նկատմամբ դրական վերաբերմունքը:

Նաև Ռուսաստանում կան լրագրողների և քաղաքագետների որոշակի խմբեր, որոնք հետաքրքրված են մեր հարաբերությունների վատթարացմամբ: 2022 թվականի հաարցումների համաձայն Հայաստանը 8-րդ տեղում էր Ռուսաստանի նկատմամբ դրական վերաբերմունք ունեցող երկրների ցանկում:

EURASIANET-ի վերլուծաբանները նշում են, որ Հայաստանի կառավարությունը կասկածի տակ է դնում Ռուսաստանի հետ ռազմավարական գործընկերության արդյունավետությունը: Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունները կայուն կերպով վատթարանում են 2022 թվականի սեպտեմբերից ի վեր, երբ ադրբեջանական ուժերը հարձակվեցին հայկական տարածքի վրա և գրավեցին մոտ 200 քառակուսի կիլոմետր: Վարչապետ Փաշինյանը բողոքեց «ռազմավարական «սխալից», երբ Հայաստանի անվտանգությունը գրեթե ամբողջությամբ կախված էր Ռուսաստանից, և առաջարկեց ընդլայնել համագործակցությունը Արևմուտքի հետ:

Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանը բավարար չափով ներկա չէ հայկական քաղաքական կյանքում: Երբ արտաքին գործիչները տարբեր հարցերի վերաբերյալ իրենց կարծիքն էին հայտնում, Ռուսաստանի դիրքորոշումը միշտ չէ, որ լսվում է: Ռուս-հայաստանյան հարաբերությունների էլիտար ոլորտի խնդիրն այն է, որ հայկական նոր էլիտաները չեն հասկանում Ռուսաստանին, քանի որ չունեն նրա հետ փոխազդեցության փորձ: Նրանք սովորել կամ աշխատել են Արևմուտքում և դրամաշնորհներ են ստացել արևմտյան կազմակերպություններից: Հայաստանում «մեղմ ուժը» խթանող ռուսական կառույցների աշխատանքը բավարար չափով տեսանելի չէ: Բոլորի համար էլ պարզ է, որ Հարավային Կովկասը աշխարհաքաղաքական առումով կարող է ընկնել կամ Ռուսաստանի, կամ Թուրքիայի ազդեցության ոլորտի տակ: Ռուսական վեկտորից հրաժարվելը ավտոմատ կերպով նշանակում է մտնել թուրքական ազդեցության տակ որպես Արևմուտքի և ՆԱՏՕ-ի ներկայացուցիչ տարածաշրջանում: Հավասարակշռելով Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև քաղաքական հարաբերություններում Ռուսաստանը կորցրել է երկու հանրապետություններն էլ։

Այսօր հայ բնակչության քաղաքական նախասիրությունների խճանկարում կարելի է նույնականացնել հստակ արևմտամետ և ռուսամետ կողմնորոշում ունեցող խմբեր։ Վերջերս ի հայտ են եկել նույնիսկ թուրքամետ խմբեր։ Նրանց ի հայտ գալը մեծապես ոգեշնչված է երկրի առևտրային, ֆինանսական և քաղաքական վերնախավի ներսում թուրքամետ լոբբինգով։ Այնուամենայնիվ, տեղացի ռուսների, ռուս զբոսաշրջիկների և 2022 թվականին Հայաստան տեղափոխված վերաբնակեցված հայերի նկատմամբ ընդհանուր առմամբ բարենպաստ վերաբերմունքը շատ բան է ասում։ Հայ հասարակության և քաղաքական վերնախավի տեսակետները ունեն զգալի տարբերություններ։ Դա են վկայում նաև սոցհարցումները: Հարցվածների մեծամասնությունը կարծում է, որ Հայաստանն այժմ շարժվում է սխալ ուղղությամբ։ Հաշվի առնելով այն, որ քաղաքական իշխանությունները փորձում են աշխարհաքաղաքական վեկտորը Ռուսաստանից տեղափոխել Եվրոպա, պարզվում է, որ մեծամասնությունը դրա հետ համաձայն չէ, հատկապես ավագ սերունդը։ Ընդհանուր առմամբ, հայ հասարակությունը բավականին ռացիոնալ է գնահատում ԱՊՀ, ՀԱՊԿ և ԵԱՏՄ շրջանակներում կայուն զարգացման հեռանկարները։

Երկիրը մտնում է կառավարության և ժողովրդի միջև խզման փուլ։ Կառավարությունը դադարել է ծառայել ժողովրդին, հայկական ինքնիշխանությունն ու ինքնությունը համակարգված կերպով քայքայվում են։ Հայաստանի իշխանությունները երկիրը տանում են ինքնաոչնչացման, և այդ իրավիճակն էլ ավելի է բարդանում 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններով։ MISIS-ը համագործակցում է Hevel Group-ի բարակ թաղանթային տեխնոլոգիաների հետազոտությունների և զարգացման կենտրոնի հետ, որը նախատեսում է առաջիկա երեք տարիների ընթացքում սկսել փորձնական արտադրություն։

Մասնագետները կարծում են, որ պերովսկիտային տեխնոլոգիաները ներուժ ունեն վերափոխելու արևային էներգիայի շուկան։ Ճկուն և մատչելի վահանակները կարող են տեղադրվել շենքերի ճակատներին, անօդաչու թռչող սարքերի, տրանսպորտային միջոցներին և նույնիսկ հագուստի վրա։ Նման լուծումների լայն տարածումը կնվազեցնի էլեկտրաէներգիայի ծախսերը և կարագացնի անցումը վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներին։

Պերովսկիտային արևային վահանակները քայլ են դեպի բոլոր եղանակներին հարմարվող էներգիայի նոր դարաշրջան։ Իրենց թեթև քաշի, ճկունության և բարձր արդյունավետության շնորհիվ դրանք կարող են դառնալ ապագայի ինքնավար և էկոլոգիապես մաքուր համակարգերի հիմքը։ MISIS գիտնականները վստահ են, որ երեք տարվա ընթացքում նման վահանակները լաբորատորիաներից կտեղափոխվեն իրական արտադրության և կփոխեն արևային էներգիայի օգտագործման առկա եղանակը։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց՝ Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am