«Եթե Հայաստանը որոշի փակել իր երկինքը, Ռուսաստանը մեծ ցավ կզգա. գոտկատեղից ցած հարված»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Հայաստանը կարող է փակել իր երկինքը Ռուսաստանի համար։ Այդ մասին հայտարարել է Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը Սանկտ Պետերբուրգի միջազգային տնտեսական ֆորումում։ Պատճառը միայն երկրների միջև հարաբերությունների վատթարացումը և Հայաստանի ՀԱՊԿ–ից փաստացի դուրս գալը չէ, փոխվարչապետի հիմնական փաստարկը Հայաստանի Եմ–ին անդամակցելու դիմումն է։ ԵՄ-ին միանալը ավտոմատ կերպով կնշանակի միանալ նրա պահանջներին և կանոններին։ Այսօր ԵՄ–ն Ռուսաստանի հետ օդային երթևեկություն չունի, ԵՄ երկրների երկինքը փակ է ռուսական ինքնաթիռների համար։ Օվերչուկի հայտարարությունը պատահական չէ։ Ռուսաստանը և Հայաստանը դիվանագիտական սկանդալի եզրին են։ Հակամարտության պատճառը հայկական ծագում ունեցող ռուս գործարար Սամվել Կարապետյանի ձերբակալությունն է, ով մեղադրվում է Հայաստանում պետական հեղաշրջում նախապատրաստելու մեջ։ Դա խիստ քննադատության է ենթարկվել Ռուսաստանի քաղաքական վերնախավի կողմից։
Այսպես թե այնպես, երկու նախկին խորհրդային հանրապետությունների միջև հարաբերությունները, որոնք միշտ հարգել են միմյանց, դժվար ժամանակներ են ապրում, և ժամանակն է մտածել այն մասին, թե ի՞նչ կլինի, եթե Հայաստանը փակի իր օդային տարածքը Ռուսաստանի համար։ Արդյո՞ք դա իսկապես կհանգեցնի հարյուրավոր չվերթների չեղարկման և ռուսական ինքնաթիռների թռիչքի ժամանակի ավելացման, որն արդեն իսկ ավելացել է ԵՄ երկրների կողմից երկինքը փակվելուց հետո։ Ինչպե՞ս է այդ խնդիրը երևում օդաչուի խցիկից, Svpressa.ru–ն հարց է ուղղել նախկին օդաչու, թռիչքային անվտանգության մասնագետ Ալեքսանդր Ռոմանովին։
- Հայաստանը փոքր երկիր է, այն կարելի է շրջանցել ձախից կամ աջից, լավագույն տարբերակը Վրաստանի միջով շրջանցելն է։ Հայաստանը լեռնային երկիր է, ինչը առանց այդ էլ հաճախ ստիպում է օդաչուներին շրջանցել Հայաստանը։
Svpressa.ru.– Զվարթնոց միջազգային օդանավակայանը, որը գտնվում է Երևանում, ոչ միայն Հայաստանի ամենամեծ օդանավակայանն է, այլ նաև միջազգային թռիչքների հիմնական հանգույց։ Այսօր Զվարթնոց ամենաշատ թռիչքներն են կատարվում Վնուկովոյից։ Ինչի՞ կարող է հանգեցնել դրա փակումը մեզ համար։
- Իրոք, թռիչքներ Երևանի Զվարթնոց Վնուկովոյից ամենաշատն են լինում՝ օրական միջինը 4 թռիչք։ Զվարթնոցից մեկ այլ հայտնի թռիչք էլ դեպի Փարիզ է։ Այլ հայտնի երթուղիներն են Բելգրադը, Բեյրութը, Քիշնևը։ Սակայն թռիչքների համար կան տարբեր երթուղիներ։ Օրինակ, Սերբիայի նախագահ Ալեքսանդր Վուչիչը թռավ Մոսկվա՝ Մեծ Հաղթանակի 80-ամյակը նշելու` Բաքվում կանգառով։ Այնտեղ ևս կա լավ ժամանակակից օդանավակայան։ Օրինակ, որպես ուղևոր, ես մի անգամ էլ թռել եմ Չեռնոգորիա ԱՄԷ-ի միջոցով։
Այնուամենայնիվ, քաղաքական և տնտեսական հետևանքների տեսանկյունից այդ խնդիրը շատ ավելի բարդ է, քան օդաչուի խցիկից բացվող տեսարանը։ Ի՞նչ կարող է նշանակել Հայաստանի հետ օդային երթևեկության դադարեցումը Ռուսաստանի համար։ Այդ հարցը ուղղվել է քաղաքագետ Անդրեյ Սուզդալցևին։
- Հայաստանի վրայով երկնքի փակումը կարող է զգայուն հարված լինել Ռուսաստանի համար։ Երևանը Ռուսաստանից Եվրոպա տանող ճանապարհին հանգույցներից մեկն է։ Եթե Երևանը մեզ համար օդը փակվի, մենք կունենանք տեղափոխումներ Ստամբուլով, Բաքվով և Բելգրադով, չնայած հիմա ավելի հաճախ օգտագործում ենք հենց Երևանը։ Օրինակ, մեր քաղաքացիները վերջերս Իրանից Ռուսաստան են տեղափոխվել Երևանի միջոցով։ Բայց գլխավորը Հայաստանից զուգահեռ ներմուծումն է։ Օրինակ, Հայաստանը դարձել է ռուսական պաշտպանական արդյունաբերության համար կիսահաղորդչային արտադրանքի չորրորդ խոշորագույն մատակարարը։ Հայաստանը մեզ համար դարձել է վերաարտահանման կենտրոններից մեկը, և դա շրջանցելով ամերիկյան և եվրոպական պատժամիջոցները։ Դա այնքան էր անհանգստացրել ԱՄՆ–ին, որ 2023 թվականի ապրիլին ԱՄՆ ֆինանսների փոխնախարար Ուոլի Ադեյեմոն նույնիսկ թռավ Հայաստան` հատուկ համոզելու նրա կառավարությանը կոշտ միջոցներ ձեռնարկել պատժամիջոցների տակ գտնվող ապրանքների Ռուսաստան մատակարարման դեմ։ Դրանից հետո Հայաստանի իշխանությունները խստացրին արտահանման կանոնակարգերը և ներդրվեց նոր վերահսկողություն Ռուսաստան ապրանքների առաքման նկատմամբ: Սակայն Հայաստանի միջոցով զուգահեռ ներմուծումը դեռևս շարունակվում է, և հայկական կողմը լավ գումար է վաստակում դրանից։
«Svpressa.ru».– Եթե Հայաստանի վրայով երկինքը փակվի, ի՞նչ կկորցնենք զուգահեռ ներմուծումից բացի: Կկորցնե՞նք հայկական կոնյակ, մրգեր։
- Պետք է խոսել ոչ միայն օդային երթևեկության, այլ նաև ամբողջ բեռնափոխադրման մասին: 2024 թվականի տվյալներով, Հայաստանից Ռուսաստան մրգերի արտահանումը կրկնապատկվել է: Խոսքը, օրինակ, մի քանի հազար տոննա կիվիի մասին է, որը վերաարտահանվում է: Բացի այդ, մենք գնում ենք տանձ, խնձոր, Հայաստանում աճեցված ծիրան, պահածոյացված բանջարեղեն և մրգեր: Բայց ամեն ինչ չի սահմանափակվում միայն մրգերով և հայկական կոնյակով: Հայաստանից Ռուսաստան են ներմուծվում պղնձի հանքաքար, ալյումինե փայլաթիթեղ, ծխախոտ: Բացի այդ, ոսկի, ադամանդներ, զարդեր: Իհարկե, մենք կարող ենք ապրել առանց այդ ամենի, բայց եթե այդ «հնարավորության պատուհանը» փակվի, դա ուղղակի հարված կլինի Ռուսաստանի համար։
«Svpressa.ru».– Հայաստանը նաև մեծ քանակությամբ ներմուծում է Ռուսաստանից: Արդյո՞ք նրա համար ձեռնտու է Ռուսաստանի հետ երկինքը փակելը։
- Որոշ աղբյուրների համաձայն, Ռուսաստանում ապրում են գրեթե նույնքան ՀՀ քաղաքացիներ և էթնիկ հայեր, որքան հենց բուն Հայաստանում: Ռուսաստանի հայկական սփյուռքը ամենամեծն է։ Ռուսաստանում էթնիկ հայերի մեծ մասը զբաղվում է բիզնեսով, հիմնականում առևտրով, շինարարությամբ և ծառայություններով: Եթե Երևանի իշխանությունները փակեն երկինքը Ռուսաստանի հետ, ապա այդ բիզնեսները ավտոմատ կերպով կարգելափակվեն: Դրանից հետո էթնիկ հայերի շրջանում կարող են լուրջ հարցեր առաջանալ ՀՀ վարչապետ Փաշինյանի համար, ինչը կարող է նրան իշխանություն արժենալ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
