Երևանյան փակուղին Զանգեզուրի միջանցքում. Ալիևը խորամանկեց Փաշինյանին, բայց ոչինչ չշահեց
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն իր առաջին աշխատանքային այցն է կատարել Թուրքիա «երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորման շուրջ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ բանակցություններ վարելու համար»։ Այցը նախաձեռնել և նախապատրաստել էր Անկարան, գրում է rambler.ru–ն։
Ըստ որոշ թուրքական աղբյուրների կողմերը պլանավորում էին վերականգնել դիվանագիտական հարաբերությունները «հետագայում անցնելով տարբեր երկկողմ համաձայնագրերի պատրաստմանը և ստորագրմանը»։ Մի ժամանակ Էրդողանը հայտարարել էր, որ «Փաշինյանի հետ իր անձնական հանդիպումներից մեկն անպայման կավարտվի երկու երկրների միջև դեսպանների փոխանակմամբ»։ Թուրքիան ակնհայտորեն նախապատրաստում էր ինչ-որ «ոչ ստանդարտ հայկական գործողություն», որը որոշակի մոտիվացված իմաստ էր հաղորդում Փաշինյանի այցին։ Սակայն, կարծես թե, այն խափանվել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կողմից Փաշինյանի ժամանումից առաջ Անկարա կատարած «անսպասելի» այցի միջոցով։ Դա խաթարել է արդյունքները, և չնայած շատ հայկական լրատվամիջոցներ այն անվանել են «պատմական», մինչդեռ թուրքական մամուլն Էրդողանի և Փաշինյանի բանակցությունները Ստամբուլում ներկայացնում է որպես սովորական դիվանագիտական տարեգրություն։ Փաստն այն է, որ Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո, որի արդյունքում Բաքուն վերականգնեց նախկինում կորցրած շրջանների նկատմամբ վերահսկողությունը, Երևանը կարծում է, որ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման օբյեկտիվ խոչընդոտները վերացել են, իսկ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիրն անկախ, առանձին հարց է, որը կարող է լուծվի երկկողմ երկխոսության միջոցով: Սակայն այդ, այսպես կոչված, հնարավորությունների պատուհանը, ինչպես նաև Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ենթադրյալ տարաձայնությունները մի շարք տարածաշրջանային հարցերի շուրջ, գոյություն ունեն միայն հայ քաղաքական գործիչների երևակայության մեջ:
Թուրքիան շարունակում է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը կապել Երևանի և Բաքվի միջև կարգավորման հետ, որտեղ դեռևս կան տարաձայնություններ, որոնք խոչընդոտում են գործընթացի ավարտին: Հնարավոր է, որ Ալիևը վախենում է, որ Անկարա-Երևան սխեմայի վրա հիմնված դրական երկխոսությունը կհանգեցնի ԱՄՆ-ում հայկական սփյուռքի ազդեցության մեծացմանը և 2009 թվականի աշնանային իրադարձությունների կրկնությանը, երբ Թուրքիան և Հայաստանը ստորագրեցին Ցյուրիխի արձանագրություններն Ադրբեջանի մեջքի ետևում հարաբերությունները կարգավորելու համար։
Պատահական չէ, որ Անկարան և Բաքուն իրավիճակը ներկայացնում են այնպես, որ Հայաստանն ավելի շատ հետաքրքրված է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորմամբ, մինչդեռ իրենք ակտիվորեն լոբբինգ են անում Զանգեզուրի միջանցքի նախագծի համար, որն անհնար է իրականացնել առանց Երևանի հետ հարաբերությունների կարգավորման։ Հասանելի տեղեկությունների համաձայն Թուրքիայում փակ քննարկում է ընթանում Հայաստանի հետ հարաբերությունների հեռանկարների վերաբերյալ։ Թուրք փորձագետները նշում են հետևյալ պատճառները, որոնք, նրանց կարծիքով, կարելի են վճռորոշ համարել։ Դրանցից մեկն այն է, որ Թուրքիան, վերականգնելով հարաբերությունները Հայաստանի հետ, ձգտում է ամրապնդել իր ազդեցությունն Անդրկովկասում, որը միայն Բաքվի վրա հույս դնելով համարվում է անբավարար։ Լսվում են Ցյուրիխի արձանագրությունները վերակենդանացնելու օգտին ձայներ։ Հակառակ դեպքում, ըստ թուրքական «Հյուրիեթ» հրատարակության, Անկարա-Երևան նոր բանակցությունների ժամանակ ամեն ինչ պետք է սկսել «զրոյից»։ Սակայն մինչ այժմ Ստամբուլում Էրդողան-Փաշինյան հանդիպումն ավելի շատ խորհրդանշական էր, քան գործնական։ Կողմերը նախկինում համաձայնության էին եկել, օրինակ, երրորդ երկրների քաղաքացիների համար սահմանը բացելու և սահմանի վրա կամրջի համատեղ վերակառուցման վերաբերյալ, սակայն գործը խոսքից այն կողմ չի անցել։
«3+3» ձևաչափը (վեցակողմանի հարթակ, որին մասնակցում են Ադրբեջանը, Հայաստանը և Վրաստանը, ինչպես նաև Ռուսաստանը, Իրանը և Թուրքիան) նույնպես կանգ է առել։ Ճիշտ է, Փաշինյանն առաջարկել է Էրդողանին աջակցել 2026 թվականին Երևանում եվրոպական քաղաքական հանրության գագաթնաժողով անցկացնելու գաղափարին, բայց ոչ ոք չգիտի, թե ինչ կստացվի դրանից։ Բացի այդ, Իրանի և Իսրայելի միջև պատերազմը տարածաշրջանում ստեղծում է նոր աշխարհաքաղաքական իրողություններ, որոնցում Հայաստանը հայտնվում է փակուղում։ Ներկա իրավիճակում Թուրքիան հայկական ուղղությունը դիտարկում է որպես տարածաշրջանային անվտանգության բարդ ճարտարապետության մի մաս, որը նույնպես արագ փոխվում է, և փաստ չէ, որ ներկայիս «սառեցված» կոնֆիգուրացիան իր տեղը կզիջի կառավարվող գործընկերությանը։ Տարածաշրջանը մեծ իրադարձությունների շեմին է։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
