Ճգնաժամը սարերի հետևում չէ. Ադրբեջանն ու Հայաստանը նոր պատերազմի շեմին են
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերություններում նոր ճգնաժամ է ի հայտ եկել: Նախագահ Իլհամ Ալիևը հարցազրույց է տվել, որտեղ մանրամասնել է բազմաթիվ բողոքներ իր հարևանի դեմ։ Փորձագետները կարծում են, որ Բաքուն այսպիսով հող է նախապատրաստում նոր սրացման համար։ «Iz.ru»-ն փորձել է հասկանալ իրավիճակը:
Ալիևը մանրամասնել է Հայաստանի դեմ բազմաթիվ պնդումներ։ Մասնավորապես, նա կրկնել է իր թեզը, որ Երևանը պետք է վերաշարադրի երկրի սահմանադրությունը, քանի որ այն անուղղակիորեն պարունակում է Ղարաբաղին վերամիավորվելու ցանկությանը։ Բացի այդ, նա Հայաստանի իշխանություններից պահանջել է համաձայնել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լուծարմանը։ Երրորդ կետն այն է, որ Հայաստանը պետք է հրաժարվի իր բանակի վերազինումից։ Ըստ Ալիևի Երևանն անգամ պետք է խզի կնքված պայմանագրերը և մատակարարներին վերադարձնի արդեն գնված զենքերը։ Ալիևը նաև հարևան պետությունից պահանջել է համաձայնել Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծմանը, որը կկապի Ադրբեջանը Նախիջևան անկլավի և Թուրքիայի հետ։ «Մենք ուզում ենք, որ նրանք մեզ չխանգարեն, որպեսզի աշխարհագրական խոչընդոտ չլինեն։ Ինչո՞ւ պետք է Ադրբեջանի անբաժանելի մաս հանդիսացող Նախիջևան տարբեր այլ ուղիներով մեկնենք։ Մեզ չպետք է նյարդայնացնեն, պետք է հասկանան, որ խոսքի իրավունքը մեզ է պատկանում»,- ասել է նա։ Ի վերջո, Ալիևն ասել է, որ մոտ 300 հազար ադրբեջանցի փախստական պետք է վերադառնա Հայաստանում իրենց տները։ «Նայեք 19-րդ դարի Ռուսական կայսրության քարտեզները, բոլոր տեղանուններն ադրբեջանական ծագում ունեն, կամ 20-րդ դարի սկզբի Ռուսական կայսրության քարտեզները: Այնտեղ չես տեսնի «Սևան» կոչվող լիճ, գրված է «Գոյչա»: Երբ ասում ենք, որ դրանք մեր պատմական հողերն են, մենք ճշմարտությունն ենք ասում»,- նշել է նա։
Իսկ ընդհանրապես, Ադրբեջանի ղեկավարն ուղղակիորեն է խոսել նոր պատերազմին իր պատրաստակամության մասին։ Նրա խոսքով հարևան երկրում գերիշխում է ֆաշիստական գաղափարախոսությունը, որը պետք է ոչնչացվի։ «Մեր նկատմամբ իրականացվող օկուպացիոն քաղաքականությունը միայն Հայաստանի արտադրանքը չէ: Դա նրա հետ համերաշխ օտար երկրների իսլամաֆոբ, ադրբեջանաֆոբ, ռասիստական, այլատյաց շրջանակների համատեղ արդյունքն է։ Պետք է ոչնչացնել ֆաշիզմը։ Դա կա՛մ Հայաստանի ղեկավարությունն է անելու, կա՛մ մենք»,- զգուշացրել է նա։
Միաժամանակ, Ալիևի խոսքով, հին աշխարհակարգը, որը մոլորակի վրա հաստատվել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, մարել է։ Դրան փոխարինելու է եկել նոր աշխարհակարգը, որի շրջանակներում առավելություն կունենա Բաքուն։ «Ադրբեջանն առաջատար տնտեսությունն է, ռազմական ուժը և պետությունը Հարավային Կովկասում։ Ժամանակակից աշխարհում ուժի գործոնն առաջին պլանում է, և ոչ ոք չպետք է մոռանա դրա մասին»,- ասել է նա։ Բացի այդ, Ադրբեջանի ղեկավարը նշել է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը պետք է հաշվի առնի աշխարհաքաղաքական իրողությունները։ Փաստն այն է, որ Երևանի հիմնական դաշնակիցներն այժմ կանգնած են լուրջ դժվարությունների առաջ: Այսպիսով, Կանադայում վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն հայտարարեց իր հրաժարականի մասին, Ֆրանսիայում կառավարության անկումը չի դադարում, Ամերիկայում ավարտվել է Սորոսի դարաշրջանը, իսկ Մերձավոր Արևելքում փլուզվել է Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմը։
Հայաստանում այս բոլոր երկար քննարկումները ցնցող արձագանքի պատճառ է դարձել։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասել է, որ Բաքուն տարածաշրջանում սրացում է հրահրում: «Ագրեսիվ հայտարարություններ են արվում այն հույսով, որ Երևանից կլինի արձագանք, որը Բաքվին թույլ կտա էլ ավելի ագրեսիվ հայտարարություններ անել դա զուգակցելով հայկական բանակի կողմից հրադադարի ռեժիմի խախտման մասին կեղծ տեղեկությունների տարածման հետ, որպեսզի ձևավորվի նոր սրացման հիմնավորումը»,- ընդգծել է նա, հավելելով, որ Հայաստանը չի գնա այդ ճանապարհով, այլ հավատարիմ կմնա խաղաղության օրակարգին։ Իր հերթին, Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանն էլ ասել է, որ ադրբեջանցի փախստականների մասին թեզը տարածքային պահանջ է Հայաստանի նկատմամբ և հավելել, մոտ 500 հազար հայ էլ փախել է Ադրբեջանից, սակայն Բաքուն չի շտապում ընդունել նրանց։
Հետաքրքիր է այն, որ կողմերն ակտիվացել են նաև արտաքին քաղաքական ուղու վրա։ Հունվարի 8-ին Իլհամ Ալիևը հեռախոսազրույց է ունեցել Թուրքիայի առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ, ով վստահեցրել է իր զրուցակցին, որ Անկարան «միշտ մոտ կլինի Ադրբեջանին»։ Հունվարի 9-ին ՀՀ կառավարությունը պաշտպանել է Եվրամիության հետ ինտեգրման մասին օրինագիծը։ Ռուսաստանում ընդգծել են կողմերից հավասար հեռավորություն պահպանելը։ Կրեմլի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը նշել է, որ Մոսկվան կշարունակի լավ հարաբերություններ զարգացնել ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ադրբեջանի հետ։
Հայ քաղաքագետ Տիգրան Քոչարյանը կարծում է, որ մոտ ապագայում Հարավային Կովկասում կարող է զինված հակամարտություն սկսվել։ «Ադրբեջանը կարող է հարվածել Սյունիքի մարզին, որով Բաքուն ցանկանում է կառուցել այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքը։ Սահմանի ողջ պարագծով կարող են լրացուցիչ հարվածներ հասցնել, քանի որ Ալիևը գրեթե ողջ Հայաստանն է անվանում «Արևմտյան Ադրբեջան»։ Կկարողանա՞ Հայաստանը համարժեք արձագանքել, դժվար է ասել։ Նիկոլ Փաշինյանը և իր թիմը փչացրել են հարաբերությունները հին դաշնակիցների հետ, բայց նորերի չեն գտել: Օրինակ Ֆրանսիան աջակցեց Երևանին ՀԱՊԿ-ի հետ վեճի մեջ, բայց անվտանգության երաշխիքներ չտվեց»,- նշել է նա։
ՄԳԻՄՕ-ի Հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի կովկասյան հատվածի գլխավոր գիտաշխատող Ալեքսանդր Կռիլովն էլ ասել է, որ Ադրբեջանի համար ձեռնտու չէ խաղաղության պայմանագիր կնքել, քանի որ Բաքուն կարող է ավելիին հասնել ուժի միջոցով։ «Խաղաղության համաձայնագիրը միայն կշտկի այն իրավիճակը, որը ստեղծվել է այսօր։ Բայց Հայաստանը շարունակում է թուլանալ, և Ադրբեջանում կարծում են, որ դինամիկան իրենց օգտին է։ Նման պայմաններում նոր սրացման սցենարն ավելի իրատեսական է թվում։ Միևնույն ժամանակ, խաղաղության բանակցությունները, ըստ ամենայնի, կշարունակվեն։ Ի վերջո, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում երկխոսությունը տևեց 30 տարի, բայց կողմերը ոչ մի բանի չհասան, և արդյունքում Ղարաբաղի հարցը լուծվեց ուժով»,- պնդել է նա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
