Թուրքիան սկսել է գազի վերաարտահանումը Եվրոպա. Ադրբեջանը հետ է մնում մատակարարումների աճով
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Եվրոպայում ադրբեջանական գազի բաժանորդների թիվն աճում է, սակայն Թուրքիայի կողմից վառելիքի վերավաճառքը տարածաշրջանի երկրներին բազմապատիկ ավելի արագ է աճում, գրում է eadaily.com-ը։
Ադրբեջանական Socar-ը հայտարարել է Սլովակիա գազի մատակարարումների մեկնարկի մասին։ «Գազի մատակարարումն իրականացվում է Socar-ի և SPP-ի միջև համագործակցության շրջանակներում՝ կարճաժամկետ պիլոտային պայմանագրով։ Ընկերությունները նպատակաուղղված են ավելի երկարաժամկետ էներգետիկ համագործակցության զարգացմանը», - հայտնել է ադրբեջանական պետական ընկերությունը։ Նրանք նաև նշել են, որ իրենց հաճախորդների թիվն աճել է մինչև 12 երկրի։ Եվ դրանցից տասը գտնվում են Եվրոպայում՝ Իտալիայում, Հունաստանում, Բուլղարիայում, Ռումինիայում, Հունգարիայում, Սերբիայում, Սլովենիայում, Խորվաթիայում և Հյուսիսային Մակեդոնիայում:
2022 թվականին Ուկրաինայում պատերազմի մեկնարկից հետո Եվրամիությունը սկսեց փնտրել «Գազպրոմին» այլընտրանք: Ադրբեջանի հետ Բրյուսելը հուշագիր ստորագրեց, որը նախատեսում էր մատակարարումների կրկնապատկում մինչև 20 միլիարդ խորանարդ մետր մինչև 2027 թվականը: Այդ ժամանակվանից վեց երկրներ դարձել են Socar-ի նոր հաճախորդները, և դա չնայած այն հանգամանքին, որ մատակարարումներն էապես չեն աճել։ Ըստ ENTSOG-ի 2023 թվականի 11 ամիսների ընթացքում Հարավային գազային միջանցքով Ադրբեջանից Եվրոպա արտահանումն աճել է մոտ 275 միլիոն խորանարդ մետրով հասնելով մինչև 11,2 միլիարդ խորանարդ մետր: Իսկ 2024 թվականի հունվար-նոյեմբերին ևս 125 մլն խմ-ով, հասնելով մինչև 11,3 մլրդ խմ-ի։ Այսինքն երկու տարվա ընթացքում աճը կազմել է 4 %-ից պակաս կամ 400 մլն խմ։
Այդ ֆոնին Թուրքիայից գազի վերաարտահանումը շատ ավելի արագ տեմպերով է աճում։ Ըստ ENTSOG-ի Բուլղարիայի տարածքով Եվրոպա վառելիքի մատակարարումները գրեթե եռապատկվել են ընդամենը մեկ տարվա ընթացքում, 11 ամսում 570 միլիոն խորանարդ մետրից հասնելով 1,67 միլիարդ խորանարդ մետրի:
Թուրքական EPDK կարգավորիչի տվյալները ցույց են տալիս, որ խոսքը Թուրքիայից արտահանման, այլ ոչ թե գազի տարանցման մասին է։ Բացի այդ, Socar-ի թուրքական ստորաբաժանումը 2024 թվականի 9 ամսում երկիր է ներմուծել ընդամենը 166 մլն խմ, իսկ հիմնական ներկրողը եղել է թուրքական պետական Botas ընկերությունը, որը հիմնական, եթե ոչ միակ, բայց գլխավոր գազը երկրից վերաարտահանողն է։ EPDK-ն նշում է, որ այդ գազի հիմնական ծավալները գնում են Բուլղարիա, ինչպես նաև Հունգարիա։ Ակնհայտ է, որ թուրքական Botas-ը գազի խառնուրդ է վերավաճառում Եվրոպային, քանի որ Ադրբեջանը 9 ամսվա ընթացքում 560 մլն խմ-ով ավելացրել է Թուրքիա մատակարարումները։
Հոկտեմբերի վերջին Ռումինիայի էներգետիկայի նախարար Սեբաստիան-Յոան Բուրդուժան ասել էր, որ երկիրն այժմ չի ստանում ռուսական գազի ոչ մի մոլեկուլ և այն փոխարինվել է ադրբեջանական գազով։ 2022 թվականի դեկտեմբերին Socar-ը Romgaz-ի հետ պայմանագիր է կնքել 2023-2024 թվականներին մինչև 1 մլրդ խմ մատակարարման համար, իսկ այս տարվա գարնանը կողմերը հայտարարել են պայմանագիրը երկարաձգելու ցանկության մասին։ Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանի մատակարարումները Եվրոպա չեն աճել «ռումինական ծավալներով», ինչը կարող է վկայել Հարավ-Արևելյան Եվրոպայում կասպյան վառելիքի մատակարարումների պարզ վերաբաշխման մասին, որից Թուրքիան է ստացել կարկանդակի մի մասը:
Այս իրավիճակում Գազպրոմը շահել է այն փաստից, որ ռուսական գազն է այժմ վերավաճառվում Թուրքիայի կողմից։ Եթե 2023 թվականի 11 ամիսներին «Թուրքական հոսք»-ի եվրոպական գծով մատակարարվել է 12 միլիարդ խորանարդ մետրից մի փոքր ավելի, ապա հունվար-նոյեմբերին այն կազմել է 15 միլիարդ խորանարդ մետր։ Տարբերությունը գերազանցում է Ադրբեջանի և Թուրքիայի Եվրոպա մատակարարումների աճը միասին վերցրած։
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարել է, որ ԵՄ մատակարարումների կրկնապատկումը նպատակ է, ոչ թե պարտավորություն, քանի որ եվրոպացի գործընկերները պետք է ներդրումներ կատարեն «Հարավային գազային միջանցքի» ընդլայնման համար։ Բուն Ադրբեջանում արտադրական հզորությունները նույնպես սահմանափակ են։ Մի կողմից, անցյալ տարի ֆրանսիական TotalEnergies-ը գործարկեց Աբշերոն հանքավայրը՝ տարեկան մինչև 1,5 միլիարդ խորանարդ մետր նախնական հզորությամբ։ Սակայն ամբողջ գազը գնում է ներքին շուկա, և նախագծի միայն երկրորդ փուլը թույլ կտա մի քանի տարում արդյունահանումը հասցնել 5 միլիարդ խորանարդ մետրի։ Երկիրը նախատեսում է նաև 1 միլիարդ խորանարդ մետրով ավելացնել հին «Ումիդ» հանքավայրի արդյունահանումը, սակայն դա տեղի կունենա 2026-2027 թվականներից ոչ շուտ։ Այս իրավիճակում Թուրքիան ավելի շահեկան վիճակում է հայտնվել, որի երկարաժամկետ պայմանագրերը, սփոթ գնումները և ներքին արտադրության աճը թույլ են տալիս տարբեր աղբյուրներից ավելի շատ գազ ներկրել, քան պահանջարկն է, և բարենպաստ գնային պայմաններով զգալի ծավալներով այն վերավաճառել Եվրոպա:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
