«Հայաստանը հրաժարվում է պետականության հիմքերից. երկիրը փաստացի չեղյալ է հայտարարել Անկախության հռչակագիրը»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի Սահմանադրական դատարանը փաստացի չեղարկել է երկրի Անկախության հռչակագիրը, գրում է iz.ru-ն։ Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը 1990 թվականին է ընդունել Անկախության հռչակագիրը։ Փաստաթուղթն ի սկզբանե «ամեն լավի մասին» ընդհանուր հայտարարություն չի եղել, այն նշել է ապագա պետականության ուրվագծերը: Այսպիսով, արդեն նախաբանում ասվում է Ղարաբաղի հետ վերամիավորվելու ցանկության մասին։ Բացի այդ, 11-րդ պարբերությունը հռչակում է 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը հասնելու ցանկությունը: Երկրի Սահմանադրությունը հետագայում կազմվել է այդ Անկախության հռչակագրի հիման վրա։ Ադրբեջանը և Թուրքիան մշտապես քննադատել են հայկական երկու հիմնարար փաստաթղթերը։ Այսպիսով, նախագահ Իլհամ Ալիևը բազմիցս ընդգծել է, որ առանց օրենսդրության փոփոխության անհնար է բարելավել հարաբերությունները։ Հայաստանի իշխանություններն ընդհանուր առմամբ համաձայնել են այդ մտքի հետ, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն առաջարկել է փոխել Սահմանադրությունը, որպեսզի այն համապատասխանի փոփոխված աշխարհաքաղաքական իրողություններին։ Խնդիրը, սակայն, այն է, որ հիմնական օրենքի առաջին հոդվածները կարող են փոփոխվել միայն հանրաքվեի միջոցով, իսկ դա ժամանակատար ու ծախսատար է։ Բացի այդ, քվեարկության արդյունքն է դժվար կանխատեսել, սոցհարցումները ցույց են տալիս, որ Հայաստանի բնակիչներն իրականում չեն ցանկանում վերաշարադրել իրենց օրենսդրությունն ադրբեջանցիներին և թուրքերին հաճոյանալու համար:
Նման պայմաններում թվում էր, թե հարցն անորոշ ժամանակով կախված կմնա, քանի որ սահմանադրական հանրաքվե կարող է տեղի ունենալ միայն 2027 թվականին։ Սեպտեմբերին, սակայն, իրադարձությունները սկսեցին շատ ավելի արագ զարգանալ։ Հայաստանի իշխանություններն ադրբեջանական կողմի հետ համաձայնեցրին պետական սահմանի սահմանազատման կարգը, ապա դիմեցին Սահմանադրական դատարան ընդունված կարգավորումները գնահատելու համար։ Սահմանադրական դատարանն իր պատասխանը հրապարակեց սեպտեմբերի վերջին, և վերջնական որոշումը վերաբերում է ոչ միայն բուն սահմանազատման գործընթացին, այլ նաև ավելի ընդհանուր հարցերի։ Մասնավորապես դատավորների եզրակացության համաձայն Հռչակագրի այն դրույթները, որոնք հստակորեն նշված չեն Սահմանադրությամբ, իրավական ուժ չունեն։ Նման կերպ լեգիտիմ են համարվում երկու հիմնարար փաստաթղթերում նշված թեզերը, իսկ շատ ավելին իրավական դաշտից դուրս է մնում, այդ թվում Ղարաբաղի հետ վերամիավորվելու և 1915 թվականի ցեղասպանության ճանաչմանը հասնելու ցանկությունը, քանի որ դրանք ուղղակիորեն նշված չեն Սահմանադրության մեջ:
Երևանում Սահմանադրական դատարանի որոշումից հետո հայտարարել են, որ Ադրբեջանն այլևս հիմքեր չունի հայաստանյան օրենսդրության դեմ պահանջներ ներկայացնելու։ Իսկ հայկական ընդդիմությունը սուր քննադատության է ենթարկել այդ ամենը: Հայաքվեի քաղաքացիական ասոցիացիան տեղի ունեցածը հեղաշրջում է անվանել: Իրենց զարմանքը չեն թաքցրել նաև փաստաբանները: Այսպես, Սահմանադրության հեղինակներից Վարդան Պողոսյանն այդ վճիռն անվանել է գործող իշխանությունների արտառոց քաղաքական պատվեր։ Իր հերթին փաստաբան Գոհար Մելոյանը հայտարարել է, որ Սահմանադրական դատարանը գերազանցել է իր լիազորությունները։
Հետաքրքիր է այն, որ Ադրբեջանում հայկական դատարանի որոշումը գրեթե չեն մեկնաբանել։ Պաշտոնյաները լիովին անտեսել են այդ վճիռը, իսկ փորձագետները հիշեցրել են, որ Բաքուն պահանջել է վերաշարադրել օրենսդրությունը, այլ ոչ թե զբաղվել մեկնաբանություններով։ Անուղղակի արձագանք կարելի է համարել Իլհամ Ալիևի հայտարարությունը, որը նա արել է հոկտեմբերի 2-ին Բաքվում կայացած համաժողովում։ Նա ոչ միայն չի մեղմել իր դիրքորոշումը, այլ ընդհակառակը, նոր պահանջ է առաջ քաշել: Ըստ նրա, հայկական կողմը, ի թիվս այլ բաների, պետք է խստորեն դատապարտի գերեվարված և պատանդ վերցված ադրբեջանցիների նկատմամբ իրականացված վայրագությունները։
Իսկ ի՞նչ են ասում փորձագետները:
Հայ քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանը նշել է, որ պաշտոնական Երևանը փորձում է երկխոսություն հաստատել Ադրբեջանի հետ, սակայն այդ փորձերը դժվար թե հաջողությամբ պսակվեն։ «Իշխանությունները չեն կարող հրաժարվել Սահմանադրությունը փոխելու մտքից, քանի որ Ադրբեջանը համառորեն պահանջում է դա, բայց և չեն կարող փոխել Սահմանադրությունը, որովհետև այդ քայլն առաջացնում է քաղաքացիների ակտիվ դիմադրությունը։ Արդյունքում նրանք ընտրել են որոշակի միջին ուղի, որի շրջանակներում տեքստը մնում է նույնը, բայց փոխվում է մեկնաբանությունը։ Վստահ եմ, որ դա բոլորովին չի օգնի, քանի որ Բաքվի ախորժակը անընդհատ աճում է։ Ադրբեջանական կողմը ցանկանում է ստանալ այսպես կոչված միջանցք դեպի Նախիջևան, անկլավները, ցանկանում է հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների վերաբնակեցնել Հայաստանում։ Նման պայմաններում մեծանում է նոր հակամարտության հավանականությունը»,- պնդել է նա։
Քաղաքագետ Տիգրան Քոչարյանն էլ ասել է, որ Հայաստանի իշխանությունները ձգտում են բավարարել Ադրբեջանի պահանջները։ «Սահմանադրական դատարանի որոշումը շատ տարօրինակ է թվում, քանի որ դատավորներն իրականում դեմ են գնացել Սահմանադրությանը, որը ժողովուրդը կարող է փոխել միայն հանրաքվեով։ Ընդհանուր առմամբ, մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի իշխանությունները կատարում են Ալիևի պահանջներն ու վերջնագրերը։ Չեմ կարծում, որ դա ինչ-որ կերպ կմոտեցնի խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը։ Ադրբեջանական կողմը չի ցանկանում ստորագրել փաստաթուղթ կամ ստանձնել որևէ պարտավորություն։ Նրանք տեսնում են, որ Հայաստանի ղեկավարները շատ հնազանդ են, պատրաստ են մշտապես զոհաբերել երկրի շահերը, ուստի Բաքուն ավելի ու ավելի շատ նոր պահանջներ է առաջադրելու»,- կարծում է նա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
