Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … գրյույտ
ՖՈՏՈ
Գարեջրի յուրաքանչյուր սիրահար գիտի, թե ինչից է եփվում այդ հնագույն ըմպելիքը: Ջուրը, գայլուկը և գարու ածիկը այն ստանդարտ բաղադրիչներն են, որոնք հաստատվել են գերմանական օրենքներով դեռևս 16-17-րդ դարերում: Սակայն քչերը կարող են պատասխանել այն հարցին, թե ի՞նչ էին եփում մինչ այդ օրենքների ու չափանիշների ընդունումը։ Նշենք, որ այն հեռավոր ժամանակներում մարդիկ եփում էին գրյույտ:
Գրյույտը, խիստ ասած, նույն գարեջուրն է (նրա բաղադրատոմսը բավականին նման է գարեջրին), սակայն առանց գայլուկի։ Եվ հենց այստեղ է ամենահետաքրքիրը, քանի որ գայլուկի փոխարեն միջնադարյան եվրոպացիներն օգտագործում էին ամեն տեսակի խոտաբույսեր, հատապտուղներ և բնության այլ նվերները։ Հին վանական գրքերի հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ գրյույտի որոշ բաղադրատոմսեր ներառել են մի քանի տասնյակ բաղադրիչների օգտագործում: Հարկ է նշել, որ եվրոպացիները տարբերել են գրյույտն ու գարեջուրը։ Շատ շրջաններում գրյույտը կոչվում էր էլ, և հետագայում գարեջրի որոշ տեսակներ սկսեցին էլ կոչվել միայն այն ժամանակ, երբ գրյույտը մոռացության մատնվեց:
Իսկ ինչի՞ց էր պատրաստված այդ ալկոհոլային ըմպելիքը: Այո՛, այն ամենից, ինչ կարելի էր գտնել Եվրոպայի այս կամ այն անկյունում. ճահճի մրտենուց, բորբոսից, որդանակից, անիսոնից, մշկընկույզից և շատ ավելի այլ բաներից: Ընդհանրապես առկա էր հսկայական բազմազանություն։ Պետք է ասել, որ բաղադրիչների նման բազմազանությունը երբեմն այդ խմիչքը դարձնում էր շատ յուրահատուկ։ Բանն այն է, որ որոշ բաղադրիչներ այն օժտել են տոնիկ, աֆրոդիզիակ և թմրադեղային հատկություններով։
Բացի այդ, ընդհանուր առմամբ ընդունված էր, որ այն թնդությամբ նկատելիորեն ուժեղ էր գարեջուրից և, ի տարբերություն ավանդական գարեջրի, բավականին քաղցր համ ուներ։ Այդ ըմպելիքի ազդեցության տակ գտնվող մարդիկ հաճախ անպարկեշտ գործողություններ են կատարել, ընկել հալյուցինացիաների մեջ և, ընդհանրապես, զվարճացել իրենց ուզածի չափ:
Իմանալով այդ ըմպելիքի նման որակների մասին շատերի մոտ տրամաբանական հարց կառաջանա. «ինչպե՞ս պատահեց, որ դառը և, ճիշտն ասած, ձանձրալի գարեջուրը փոխարինեց գրյույտին»։ Պատմաբաններն այս հարցում ընդհանուր կարծիք չունեն։ Գրյույտը սկսել է անհետանալ ամենուր 16-րդ դարում, չնայած Եվրոպայի որոշ շրջաններում այն գոյատևել է մինչև 18-րդ դարի կեսերը: Վարկածներից մեկն ասում է, որ բողոքական ռեֆորմացիայի պատճառով է այն ենթարկվել զանգվածային հալածանքների, քանի որ այդ ըմպելիքը մարդկանց ստիպել է բավականին անկարգապահ լինել։
Ընտրելով գարեջրի և գրյույտի միջև ընտրել են չարյաց փոքրագույնը, և գերմանացի միապետները, ովքեր պաշտպանում էին բողոքականությունը, սկսել են ընդունել գարեջրի մասին հայտնի օրենքները։ Այնուամենայնիվ, արդարության համար հարկ է նշել, որ առաջին նման օրենքն ընդունվել է Ռեֆորմացիայի մեկնարկից մեկ տարի առաջ:
Մեկ այլ վարկածի համաձայն գայլուկ պարունակող գարեջուրն ավելի երկար էր պահվում, և այդ պատճառով էլ փոխարինել է իր նախորդին՝ զուտ տնտեսական պատճառներով։ Թեև, ամենայն հավանականությամբ, երկու գործոններն էլ դեմ են խաղացել՝ և՛ կրոնականը, և՛ տնտեսականը: Այսօր այդ հնագույն սպիրտային ըմպելիքը շատ փոքր քանակությամբ արտադրվում է Եվրոպայի և Ամերիկայի որոշ փոքր գարեջրի գործարանների կողմից:
Կ․ Խաչիկյան
