Որքա՞ն կմնա Գյումրիում տեղակայված ռուսական ռազմակայանը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
1992 թվականից ի վեր Ռուսաստանը Հայաստանին օգնում է պաշտպանել իր պետական սահմանները Թուրքիայի և Իրանի հետ, քանի որ հանրապետությունը չունի բավականաչափ սեփական սահմանապահ զորքեր. ռուսական սահմանապահ ջոկատներ են տեղակայված Գյումրիում, Արմավիրում, Արտաշատում, Մեղրիում և Երևանի Զվարթոնց օդանավակայանում, գրում է svpressa.ru-ն։
Մինչ այս տարի Հայաստանը բացարձակապես դժգոհություններ չուներ «Զվարթնոց» օդանավակայանում ռուս սահմանապահների աշխատանքից։ Սակայն վերջերս, հատկապես փետրվարի 23-ից հետո, երբ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց ՀԱՊԿ-ին հանրապետության անդամակցության «սառեցման» մասին, սկսեցին հնչել ամպագոռգոռ ու սպեկուլյատիվ հայտարարություններ ռուս սահմանապահների հասցեին։
Մասնավորապես, Հայաստանի խորհրդարանի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը փետրվարի վերջին պահանջել է դադարեցնել ռուս սահմանապահների աշխատանքը օդանավակայանում պատճառաբանելով, որ նրանք իբր «չեն պաշտպանել, այլ արել են ամեն ինչ, որպեսզի սահմաններն ավելի խոցելի լինեն, նրանք ուղեկցել են հայ ժողովրդին Լեռնային Ղարաբաղից...»։
Այսինքն քաղաքական գործիչը, ըստ էության, որեւէ կոնկրետ պնդում չի հայտնել, այլ սահմանափակվել է ստանդարտ հակառուսական հռետորաբանությամբ։
Իսկ մարտի 6-ին Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը ճեպազրույցի ժամանակ ասել է, որ Հայաստանն այդ հարցում հստակ դիրքորոշում ունի։
«Մենք այդ դիրքորոշման մասին ծանուցել ենք Ռուսաստանի Դաշնությանը և պաշտոնական նամակ ուղարկել։ Հայաստանի դիրքորոշումն այն է, որ հայկական սահմանապահ զորքերը պետք է ծառայեն «Զվարթոնց» օդանավակայանում»,- ասել է նա։
Ավելի ուշ, սակայն, Գրիգորյանը պարզաբանել է, որ հայ-ադրբեջանական սահմանից, մասնավորապես Ներքին Հանդ գյուղի մերձակա տարածքից ռուսական զորախմբի դուրսբերման մասին խոսք լինել չի կարող։
Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով վերջին միտումները, այդ թվում ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու սպառնալիքները, Փաշինյանի թիմը դժվար թե դրանով կանգ առնի։
Հարց է առաջանում, թե ինչքա՞ն շուտով Հայաստանը կսկսի զարգացնել իրադարձությունները։ Մասնավորապես, արդյո՞ք ռուսական ռազմաբազան Գյումրիից հեռացնելու առայժմ դեկլարատիվ պահանջներից անցում կկատարվի այդ ուղղությամբ գործնական գործողությունների։ Եվ ամենակարևորը, թե ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ այդ «ֆարսաժը»։
Կարող ենք հիշել, որ Ուկրաինայի վերափոխումը «հակառուսաստանի» նույնպես սկսվեց հիմնականում Սևաստոպոլում մեր ռազմակայանի նկատմամբ Կիևի հավակնությունների պատճառով։ Պարզապես նման պատմական ու ռազմավարական կարևորագույն կամուրջներից մեկի հանձնումը մահվան պես մի բան էր Ռուսաստանի համար։ Բայց Գյումրիի մեր ռազմաբազան նույնպիս ունի ռազմավարական նշանակություն, և մենք չենք կարող այն դուրս բերել Հայաստանից հենց այնպես՝ «վնասից հեռու» մտայնությամբ։
«Նախ պատասխանենք այն հարցին, թե ո՞վ է Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը, ով հայտարարեց, որ պաշտոնական ծանուցում է ուղարկել Ռուսաստանին «Զվարթոնց» օդանավակայանից մեր սահմանապահների դուրսբերման մասին»,- ասել է Կենտրոնական Ասիայի, Մերձավոր Արևելքի հարցերով փորձագետ, քաղաքական գործիչ Սեմյոն Բաղդասարովը svpressa.ru-ին տված հարցազրույցում,- նա, ի դեպ, Ամերիկայի ձայնի հայկական բաժնի նախկին աշխատակիցն է, նա ԱՄՆ միջազգային կազմակերպություններից մեկի նախկին աշխատակից է, և նրանց հետ սերտորեն կապված անձ։
Այդ մարդը, ինչպես Փաշինյանի ողջ թիմը, ներկայացնում է Արևմուտքի շահերը և իր ցանկացած գործողությունով առաջ է մղում նրանց շահերը։ Հայաստանի հետ կապված իրադարձությունների նման շրջադարձ վաղուց էր կանխատեսվում։
Ես անձամբ խոսել եմ այդ հնարավորության մասին դեռևս Փաշինյանի և նրա ընկերների իշխանության գալուց առաջ։ Իսկ հիմա այն մասին, թե կոնկրետ ինչպես կարող է զարգանալ իրավիճակը Գյումրիի մեր ռազմաբազայի շուրջ։ Կարծում եմ, որ սկզբից Հայաստանը Ռուսաստանից պահանջելու է հեռացնել մեր բոլոր սահմանապահներին ոչ միայն Թուրքիայի, այլ նաև Իրանի սահմանից։ Զուգահեռաբար պաշտոնական պահանջ կպատրաստվի մեր 102-րդ ռազմաբազան Գյումրիից և Էրեբունու ավիացիոն խմբի դուրսբերման վերաբերյալ։
Իմ անձնական կարծիքով, այսօրվա Երևանից համեմատաբար քիչ ժամանակ կպահանջվի այդ ամենն իրականացնելու համար. վեց ամսից մինչև մեկ տարի, քանի որ Արևմուտքն ակտիվ ճնշում է գործադրում Հայաստանի վրա: Բացի այդ, ինչպես սովորաբար ասում են դիվանագետները, փետրվարին Մյունխենի անվտանգության համաժողովի շրջանակում Նիկոլ Փաշինյանն արդեն հանդիպել է Թուրքիայում Մեծ Բրիտանիայի նախկին դեսպան, Ռեջեփ Էրդողանի անձնական ընկեր Ռիչարդ Մորի հետ, որը ներկայումս բրիտանական MI6 հետախուզության տնօրենն է։ Այնպես որ, տրամաբանական է ենթադրել, որ Արևմուտքը թույլ է տալիս Թուրքիային մուտք գործել Հայաստան։
Դա մոտ ապագայի հարց է։ Իսկ Հայաստանում ֆրանսիացիների ակտիվությունը ցույց է տալիս, որ արևմտյան կոալիցիայում որոշ հարցերում կան փոքր տարաձայնություններ։
Եթե Հայաստանին մեկ տարի է պետք պատրաստվելու Ռուսաստանին իր տարածքից տոտալ վտարելուն, ապա տեղին է ենթադրել, որ հենց այս տարվա ընթացքում «ուկրաինական նախագիծը» վերջնականապես անկենսունակ կդառնա, և դա կփոխարինվի «Հայաստան նախագիծով»:
Ավելին, այդ նախագծում Արևմուտքն արդեն կկարողանա գործել ՆԱՏՕ-ի զորքերի հետ, նկատի ունենալով , որ մեր թուրք «բարեկամ Ռեջեփը» դաշինքի մաս կազմող երկրի նախագահն է։ — Հյուսիսատլանտյան դաշինքի զորքերը Հայաստանի տարածքում կարող են ֆիքսվել մեկ տարուց էլ շուտ. ֆրանսիական կամ այլ երկրի ռազմաբազայի տեսքով:
Օրինակ, մեկ այլ Գրիգորյան, ոչ թե Արմենը, այլ Հայաստանի փոխվարչապետ Մհերը, արդեն հանդիպել է Իրանի իշխանությունների հետ փորձելով «առաջ մղել» «տնտեսական համագործակցության» սխեման, որով Հայաստանը Իրանին որպես լոգիստիկ թիկունք օգտագործելով փող կաշխատի, բայց ուղղվելով դեպի արևմուտք։ Իրանցիները, ի դեպ, հասկացրեցին, որ սկզբունքորեն դեմ չեն նման համագործակցությանը, բայց Հայաստանից ռուսական ռազմական կառույցների ամբողջական դուրսբերման դեպքում պատրաստ են Սյունիքում սեփական ռազմաբազան կազմակերպել, որովհետև մեծ է հավանականությունը, որ Ադրբեջանը ուժով այս տարվա ամառ-աշնանը դեռ կարող է ճեղքել Զանգեզուրի միջանցքը, որն Արևմուտքում իրավամբ կոչվում է «ՆԱՏՕ-ի միջանցք»։
Այնուամենայնիվ, արժե նշել, որ Արևմուտքն արագորեն պատրաստում է «Հայաստանի նախագիծը» «ուկրաինական նախագծի» փոխարեն։
-Ինչո՞ւ։
-Որովհետև Ռուսաստանի վրա արևմտյան հաջորդ «հարձակումը» իրականացվելու է ոչ միայն Հայաստանի, այլ ընդհանրապես ողջ Հարավային Կովկասի միջոցով։ Դատեք ինքներդ։ Մենք չափազանց բարդ հարաբերություններ ունենք Վրաստանի հետ։ Ադրբեջանը գնալով ավելի ու ավելի է վերածվում Թուրքիայի դաշնակցի՝ ռազմական ոլորտում ՆԱՏՕ-ի չափանիշներին անցնելով, ՆԱՏՕ-ի խորհրդականների առկայությամբ և այլն։ Այդ ֆոնին ես անձամբ խորհուրդ կտայի չսխալվել և պատրաստվել նրան, որ շատ շուտով ոչ միայն Հայաստանը, այլ ողջ Հարավային Կովկասը թշնամաբար կվերաբերվի մեզ։
- Այդ ամենը նկատի ունենալով, արդյո՞ք հնարավոր է հուսալ, որ Իրանը, որի հետ կարծես թե լավ հարաբերություններ ունենք, ինչ-որ ձևով մեզ կօգնի լիցքաթափել իրավիճակը տարածաշրջանում:
-Ես Ռուսաստանում ոչ մեկին խորհուրդ չեմ տա լիովին հանգիստ լինել Իրանի հարցով:
Իհարկե, մենք պետք է Կովկասում քաղաքականություն կառուցենք հիմնված իրանցիների հետ համատեղ գործողությունների վրա։ Բայց պարզապես պետք է հիշել, որ, օրինակ, Իրանի հյուսիսային շրջանները նույնքան խնդրահարույց ու պայթյունավտանգ են, որքան մեր հարավկովկասյան տարածքները։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
