Ղարաբաղը հանձնել. Հայաստանը փորձում է բարեկամանալ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ անգամ հրաժարվելով սահմանադրությունից, զինանշանից, օրհներգից ու պատմությունից
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iz.ru-ն գրում է, որ Հայաստանը տարին սկսել է նոր ջանքեր գործադրելով Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունները բարելավելու համար։ Հունվարի կեսերին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն առաջարկել էր վերաշարադրել երկրի սահմանադրությունը։ Նրա խոսքով, հանրապետությունը պետք է զարգանա իր միջազգայնորեն ճանաչված տարածքում, և դրա համար հիմնական օրենքը պետք է համապատասխանեցվի «աշխարհաքաղաքական և տարածաշրջանային իրողություններին»։ Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը հաստատել է, որ Ադրբեջանի ներկայացուցիչները պահանջում են փոփոխություններ կատարել Հայաստանի սահմանադրության մեջ։ Փաստն այն է, որ փաստաթղթի նախաբանը վերաբերում է Անկախության հռչակագրին, որտեղ խոսվում է Ղարաբաղի հետ Հայաստանի վերամիավորման և Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության մասին։ Միրզոյանն ընդգծել է, որ Երևանը ևս պահանջներ է ներկայացրել Ադրբեջանի օրենսդրության դեմ, սակայն Բաքվի կողմից որևէ արձագանք չկա:
Բացի այդ, Հայաստանում ակտիվորեն քննարկվում են պետական խորհրդանիշների փոփոխությունները։ Այսպես, Հայաստանի խորհրդարանի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանն ասել է, որ երկրի ներկայիս զինանշանի վրա առյուծը «ժպտացող դեմքի է նման», իսկ սուրը շղթայված է։ Դիտորդները կարծում են, որ իրականում իշխանությունները ցանկանում են զինանշանից հանել Արարատ լեռը, որն այժմ գտնվում է Թուրքիայում, և որի պատկերը զինանշանի վրա վաղուց է վրդովեցնում Անկարային։ Սիմոնյանը նաև հանդես է եկել պետական օրհներգի փոփոխության օգտին։
Ի վերջո, կրթության նախարարությունն առաջարկել է դպրոցական «Հայոց պատմություն» առարկան վերանվանել «Հայաստանի պատմություն»։ Հրատարակվել է նաև պատմության նոր դասագիրք, որտեղ, ըստ փորձագետների, ներկայիս Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայկական հուշարձանների մասին խոսք չկա, իսկ պատմական քարտեզներից մեկում Ղարաբաղը «կցված» է Ադրբեջանին։ Ցեղասպանության թանգարանի նախկին տնօրեն Հայկ Դեմոյանի խոսքով, Փաշինյանի թիմը ցանկանում է, որ երկրի բնակիչները Հայաստանն ընկալեն ներկայիս սահմաններում, այլ ոչ թե ավելի լայն սահմաններում։
Հայաստանն ու Ադրբեջանը շարունակում են համաձայնության գալ խաղաղության պայմանագրի շուրջ: Հունվարի սկզբին Երևանը հայտարարեց, որ վերջին շրջանում մի շարք դիրքերում հետընթաց է գրանցվել։ Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը պարզաբանել է, որ սահմանների սահմանազատման և տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման շուրջ երկխոսությունը կանգ է առել։ Միաժամանակ Նիկոլ Փաշինյանն ակնկալում է, որ Ադրբեջանում փետրվարի 7-ին նշանակված նախագահական ընտրություններից հետո բանակցային գործընթացը կակտիվանա։ Բացի այդ, հայկական կողմն առաջ է քաշել մի շարք նոր նախաձեռնություններ։ Այսպիսով, Փաշինյանն առաջարկել է Ադրբեջանին ստորագրել սպառազինությունների վերահսկման և չհարձակման պայմանագիր։ Բաքուն մերժել է այդ երկու գաղափարներն ասելով, որ Երևանը դրանով փորձում է շեղել ուշադրությունը:
Երևանը նաև առաջարկել է զորքերը հայելային դուրս բերել սահմանից նոր սրացման ռիսկերը նվազեցնելու համար, Բաքուն կրկին չի աջակցել այս նախաձեռնությանը։ Ի վերջո, հունվարի վերջին Հայաստանի ԱԱԾ-ն խոստացել է Բաքվին հանձնել ականապատ դաշտերի ութ քարտեզ։ Բաքուն այդ քայլին ևս թերահավատորեն է արձագանքել նշելով, որ Երևանը նախկինում էլ է փոխանցել նման քարտեզներ, սակայն դրանք անօգուտ են եղել։ Հատկանշական էր նաև հունվարի սկզբին Իլհամ Ալիևի տված հարցազրույցը հեռուստալրագրողներին։ Ադրբեջանի նախագահը հայտարարել էր, որ խորհրդային տարիներին հանրապետությունը Հայաստանին «հատկացրել» է հսկայական տարածքներ, այդ թվում Արևմտյան Զանգեզուրը (ՀՀ Սյունիքի մարզ)։ Բացի այդ, նա ընդգծել էր, որ ադրբեջանական զորքերը չեն լքի հայկական տարածքը, որը գրավել են 2021 թվականի մայիսին տեղի ունեցած մարտերի ժամանակ։ Նա նաև նշել էր, որ ադրբեջանական անկլավային գյուղերը պետք է անվերապահորեն անցնեն Բաքվի վերահսկողության տակ, իսկ հայկական անկլավի ճակատագիրը դեռ պետք է քննարկվի։
Նման պայմաններում Անդրկովկասում մեծանում է նոր սրացման վտանգը։ Հայտնի է, որ կողմերը շարունակում են զենք գնել։ Անցած նոյեմբերին Ադրբեջանն Իսրայելի հետ պայմանավորվել էր հակաօդային պաշտպանության համակարգերի մատակարարման շուրջ։ Իր հերթին, Հայաստանը Ֆրանսիայի հետ պայմանավորվել է զրահատեխնիկայի և հակաօդային պաշտպանության համակարգերի, Հնդկաստանի հետ հրթիռային համակարգերի և անօդաչու թռչող սարքերի դեմ պայքարի միջոցների մատակարարման մասին։
Հնդկաստանի հետ հրթիռային համակարգերի և անօդաչու թռչող սարքերի դեմ պայքարի միջոցների մատակարարման մասին։
Ընդ որում, Ադրբեջանը շատ ավելի է ծախսում պաշտպանության վրա։ Հանրապետության պետբյուջեի համաձայն՝ 2024 թվականին անվտանգության վրա կծախսվի 3,7 միլիարդ դոլար, Հայաստանում կհատկացվի 1,3 միլիարդ դոլար: Նաև Երևանը խոսում է սեփական զինված ուժերում լուրջ խնդիրների մասին։ Ըստ ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանի հայկական բանակն ունի ցածր կարգապահություն և ոչ պրոֆեսիոնալ հրամկազմ, քանի որ քաղաքական իշխանությունը թշնամաբար են տրամադրված գեներալների նկատմամբ։
Հայ քաղաքագետ Սերգեյ Մելքոնյանը նշել է, որ Ադրբեջանն ավելի ու ավելի շատ նոր պահանջներ է դնում։ Նրա խոսքով, Բաքուն Հայաստանից նախ պահանջել է հրաժարվել Ղարաբաղից, հետո ճանաչել երկրի տարածքային ամբողջականությունը, այժմ էլ օրակարգում է սահմանադրության փոփոխությունը, անկլավների հարցը, Զանգեզուրի միջանցքի հարցը։ «Հայկական կողմը գնում է միակողմանի զիջումների և դրա դիմաց ոչինչ չի ստանում։ Դա շատ վտանգավոր իրավիճակ է։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան հասկանում են, որ կարող են ճնշում գործադրել, որ ուժի օգնությամբ կարող են արդյունքի հասնել։ Նման պայմաններում մեծանում է նոր սրացման վտանգը։ Կարծում եմ, որ այս ամառ կամ աշնանը վիճակը կվատթարանա։ Այս ընթացքում ԵՄ-ում և ԱՄՆ-ում տեղի կունենան առանցքային ընտրարշավներ, և նրանք ժամանակ չեն ունենա Հարավային Կովկասի համար։ Ես կարծում եմ, որ այդ պահին էլ Հայաստանը կարող է ագրեսիայի ենթարկվել»,- պարզաբանել է նա։
Երևանի Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանն էլ կարծում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորումը մոտ ապագայում պետք չէ սպասել։ «Ադրբեջանը չի ցանկանում ֆիքսել ստատուս քվոն և բարելավել հարաբերությունները։ Բաքուն կարծում է, որ իրենք կարող են ավելիին հասնել և կարող են ստիպել Հայաստանին գնալ լրացուցիչ զիջումների։ Հիմնական պահանջները ռեալպոլիտիկ դաշտում են։ Ադրբեջանը ձգտում է իր վերահսկողության տակ առնել անկլավային գյուղերը, Զանգեզուրի միջանցքը և իր համար պահել Հայաստանի այն տարածքը, որն արդեն օկուպացրել է սահմանային հակամարտությունների ժամանակ։ Այս պայմաններում այնպիսի խորհրդանշական ժեստերը, ինչպիսիք են սահմանադրությունը կամ օրհներգը փոխելը, չեն օգնի»,- ասել է նա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
