Հարավային Կովկասը աշխարհաքաղաքական մեծ խաղի կենտրոնում է
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ng.ru-ն գրում է, որ ավարտվեց 2023 թվականը, որը հիմնարար փոփոխություններ բերեց աշխարհակարգում։ Միջազգային հարաբերությունների հետխորհրդային համակարգը մոտ է իր կործանմանը։ Եվ ինչպես միշտ, Հարավային Կովկասի կողմից ներկայացված Փոքր շախմատի տախտակը բազմաթիվ իրադարձությունների կենտրոնում է։
Ադրբեջան
Ադրբեջանը հաղթեց, դա միանշանակ է, և չպետք է լինի «որովհետև» կամ «եթե միայն»: Միայն ընդունելով այդ փաստը կարելի է հասկանալ, որ Բաքուն ոգեշնչված հաղթանակից, դրսևորում է հաղթողի համախտանիշ։ Այդ միտքը լավ է ձևակերպել հայտնի հայ քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանը, ում կարծիքով Հայաստանի պարտությունն էլ հենց այդ գործոնի արդյունքն էր։ Շնորհիվ այն մտքի, որ Երևանը «հաղթեց» և «կհաղթի ամենուր և միշտ», Ադրբեջանը կարողացավ, ռուս դիվանագետ Ալեքսանդր Գորչակովի խոսքերով, «կենտրոնանալ» և կուտակել անհրաժեշտ ռազմական ներուժ, ինչը և ստիպեց քաջաբար կռվող հայ զինվորին ընդունել պարտությունը: Երևանը պարզապես վայելում էր անցյալի ձեռքբերումները, բայց հաղթանակը թուլացրել էր երկիրը և Բաքվին դրդել զարգանալ։ Հիմա էլ արդեն տեսնում ենք նախագահ Իլհամ Ալիևի և տեղական այլ քաղաքական գործիչների պաշտոնական հայտարարություններն այն մասին, որ «խնդիրը լուծված է» և «հաղթել է պատմական արդարությունը»։ Սա այն նույն ճանապարհն է, որով անցել է Հայաստանը վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում, և դա ոչ մի լավ բանի չի հանգեցրել։ Իհարկե, Երևանի համար որևէ արդարություն չի հաստատվել, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի հարցն ավելի արդիական է, քան երբևէ։ Բաքուն պետք է դա հասկանա և փորձի դուրս գալ այդ չարաբաստիկ շրջանակից։ Եվ հատկապես հիմա, երբ արևմտյան շատ խաղացողներ ակտիվորեն քննադատում են նրան և ակնհայտորեն համակրում Հայաստանին, չնայած այն գիտակցմանը, որ Եվրոպային անհրաժեշտ են Ադրբեջանի էներգետիկ ռեսուրսները։ Կարևոր է, որ երկիրը դադարեցնի իր հարևանի նկատմամբ հաղթանակը «բացարձակ» դարձնելու փորձերը և Հայաստանին «անկյուն քշելը», քանի որ նվաստացածն ու վիրավորվածը կարող է միայն հատուցման հույսեր փայփայել։ Սա դաս է, որը համաշխարհային հանրությունը պետք է լավ սովորած լիներ։ Եվ, իհարկե, չի կարելի անտեսել այն փաստը, որ հենց Ադրբեջանի ներսում էլ ամեն ինչ չէ, որ հարթ է։ Սոցիալ-տնտեսական խնդիրները, որոնք այս տարիների ընթացքում լռության են մատնվել կորցրած տարածքները վերադարձնելու անհրաժեշտության պատրվակով, անշուշտ «հարություն կառնեն», և այդ ժամանակ դժվար կլինի միայն հայրենասիրության հարցով ազգային համաձայնության հասնել։
Հայաստան
Հայաստանը մտածմունքների մեջ է։ Ակնհայտ է, որ ճնշող մեծամասնությունը մտածում է, թե արդյո՞ք ճիշտ ընտրություն էր Ռուսաստանին որպես ռազմավարական գործընկեր ընտրելը, և արժե՞ արդյոք Վրաստանի նման հեռանալ նրա թևի տակից։ Երևանի համար, ինչպես ցանկացած հետխորհրդային պետության, դժվար է ընդունել այն փաստը, որ պետության սխալների ու խնդիրների մեղավորը ոչ թե երրորդ կողմն է, այլ ինքը։ Պարտությունը երկար տարիների կոռուպցիայի, անգործության և Ռուսաստանի ստանձնած պարտավորությունների վերաբերյալ պատրանքների ձևավորման արդյունք էր։ Հայաստանը, ինչպես Վրաստանը 2008 թվականին, զգաց, որ թշնամու դեմ ինչ-որ մեկն իր համար չի կռվի, ինչը, ըստ էության, երբեք էլ չի եղել ո՛չ Վրաստանի և Արևմուտքի, ո՛չ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև քաղաքական գործարքի մեջ։ Դա այն է, ինչում իրենց հաղթանակից արբած հայերը համոզել էին իրենց՝ չհարցնելով այդ մասին Մոսկվայի ռազմավարական գործընկերներին։ Հիմա շատերն են Արևմուտքում հրճվում ու բացահայտ հայտարարում, որ Հայաստանը երես է թեքում Ռուսաստանից։ Դա ապշեցուցիչ, բայց, ամենայն հավանականությամբ, կողմնակալ հայտարարություն է, քանի որ աշխարհաքաղաքական պատճառներով այդ երկիրը պարզապես չի կարող իրեն թույլ տալ դա: Ռուսաստանից հեռանալը նշանակում է նրան գոնե մասամբ փոխարինել որևէ մեկով, բայց դրա համար իրական հավակնորդներ դեռ չկան։ Երևանը կկարողանա իրեն թույլ տալ դա, եթե Վրաստանը վերջնականապես ճեղքի «պատուհանը դեպի Եվրոպա» և, կամ համաձայնություն ձեռք բերվի Անկարայի և Բաքվի հետ խիստ պայմաններով: Եվ քանի որ ոչ մեկը, ոչ մյուսը դեռ տեսադաշտում չեն ուրվագծվել, Հայաստանը կարող է միայն փորձել դիվերսիֆիկացնել իր արտաքին քաղաքականությունը։ Այստեղ հարկ է նշել նաև, որ Մոսկվան իր հերթին առանձնապես չի փորձում նվազեցնել հակասությունների աստիճանը։ Ակնհայտ է, որ Հայաստանն անցնում է բարդ էմոցիոնալ և այլ ճգնաժամի միջով, որը լավ կլիներ հարթել ինչ-որ օգնությամբ, մի տեսակ «Պուտին-Լավրով պլան» Երևանին ապացուցելու համար, որ Մոսկվան իր ռազմավարական գործընկերոջ հետ է այս դժվարին ժամանակաշրջանում։ Բայց փոխարենը մենք տեսնում ենք փոխադարձ մեղադրանքներ և հայտարարություններ Մոսկվայից առ այն, որ պետք է ավելի լավ «կարդալ» պայմանագրերը և «հասկանալ», որ պարտավորությունները երկկողմանի են։ Դժվար թե նման ակտիվ և հաճախ ագրեսիվ «բարոյական ուսուցումը» բարելավի Երևանի հետ հարաբերությունները, Ռուսաստանը պետք է իրեն գերտերության պես պահի ոչ միայն մարտի դաշտում:
Վրաստան
Խոսելով Հարավային Կովկասի մասին Ռուսաստանում շատերը հաճախ հրաժարվում են Վրաստանից այն համարելով կորած, ինչը, իհարկե, մեծ սխալ է։ Երկիրն անցել է բազմաթիվ գործընթացների և, որ ամենագլխավորն է, ինքնության ճգնաժամի միջով։ Ամենայն հավանականությամբ, այն ավարտվել է, և եզրակացությունն առավել քան հետաքրքիր է: Երկիրը մտադիր է դառնալ ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի մաս, բայց դա չի նշանակում հրաժարվել իր պատմական ժառանգությունից և վրացիներին բնորոշ հատկանիշներից։ Դա խիստ հակադրվում է Միխայիլ Սահակաշվիլիի ծրագրածին, և ինչի մասին այսպես կոչված արևմտամետ քաղաքական և այլ վերնախավերը դեռ երազում են: Նրանք փորձել են «նոր վրացական» ստեղծել ոչնչացնելով ամեն հինը։ Սակայն ներկայիս իշխանությունն ու երկրի բնակչության մեծ մասը դրա անհրաժեշտությունը չեն տեսնում։ Դա հենց այն է, ինչը կարող է ցատկահարթակ դառնալ Մոսկվայի և Թբիլիսիի հետագա հարաբերությունների համար, բայց պետք է օգտագործել հնարավորությունը և չսպասել քաղաքական անորոշ հրաշքի՝ շրջադարձի դեպի հյուսիս, ինչը, ըստ էության, փորձում է անել Ռուսաստանը։ Վրաստանին սպասվում են շատ կարևոր խորհրդարանական ընտրություններ 2024 թվականի հոկտեմբերին, և որոշ արևմտյան ռազմավարական գործընկերներ հույս ունեն փոխել իշխանությունը և հետ բերել գաղափարապես մոտիվացված այն ֆանատիկոսներին, որոնք երկիրը կներքաշեն բացահայտ հակառուսական արշավի մեջ: Այնուամենայնիվ, դա շատ քիչ հավանական է: Իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցությունը գտել է այն միջին ճանապարհը, որն ապահովել է պետության համեմատական բարգավաճումը վերջին 10 տարիների ընթացքում։ Ուստի, «Վրացական երազանք» դեռևս որևէ բարդություն չի կանխատեսում իր հաջորդ պատգամավորական ժամկետն ապահովելու հարցում։ Եվ ցանկալի է, որ Մոսկվան էլ հասկանա դա և ամեն ինչ անի, որպեսզի խնդիրներ չստեղծի այն վերնախավի համար, որը չի ձգտում «մեռնել Արևմուտքի իդեալների համար» կռվելով Մոսկվայի հետ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
