Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև ռազմական գործողությունների վերսկսման վտանգ կա
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Eadaily.com-ը գրում է, որ Ադրբեջանը այս փուլում շահագրգռված չէ Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագրի կնքմամբ։ Այս մասին EADaily-ին ասել է ադրբեջանագետ Տաթևիկ Հայրապետյանը՝ կիսվելով այս տարի Երևանի և Բաքվի միջև համաձայնագրի կնքման հնարավորության վերաբերյալ իր կանխատեսմամբ։ Ըստ Հայրապետյանի, Բաքուն տեսնում է, որ խաղաղության պայմանագրի կնքման հետաձգումը, երբ իրավիճակը «տեղում» անընդհատ փոխվում է, թույլ է տալիս իր պայմանները դնել Երևանի առաջ։ Համաձայնագիրը, շարունակել է փորձագետը, կդառնա «Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի և Արցախի դեմ իրականացված ռազմական ագրեսիայի արդյունքների ամրագրում»։
«Այս դեպքում խաղաղության մասին խոսելն ավելորդ է։ Մարդկության պատմության մեջ չի եղել դեպք, որ ագրեսորը գոհ լինի իր ռազմական գործողությունների արդյունքներից, քանի որ նրա համար խնդիրների լուծման լավագույն տարբերակը պատերազմն է»,- ասել է Հայրապետյանը՝ հավելելով, որ այս իրավիճակում հայկական կողմը իր գործողություններում առաջնորդվում է հենց այս փաստարկով: Փորձագետը նշել է, որ Երևանը չի կարողանում հասնել նույնիսկ նվազագույն պայմաններին կապված տարածքային ամբողջականության և սահմանների անձեռնմխելիության հետ, ինչի մասին են վկայում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հայտարարությունները՝ ով Հայաստանը հայտարարել է «Արևմտյան Ադրբեջան»։
«Նրանք ոչ միայն հայտարարություններ են անում, այլ նաև պատրաստվում են հնարավոր նոր ռազմական գործողությունների, և գործնականում չկան Բաքվի կողմից խաղաղության անցում նշող միտումներ։ Ադրբեջանը շատ լավ օգտագործում է, այսպես կոչված, խաղաղության գործընթացն իր օգտին տանելու գործը ձգտելով օրինականացնել իր ագրեսիվ գործողությունների արդյունքները»,- շեշտել է Հայրապետյանը:
Խոսելով այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» օգտագործման Բաքվի պահանջների մասին՝ փորձագետը մատնանշել է խնդրի բարդությունը տարածաշրջանի և աշխարհաքաղաքական զարգացումների տեսանկյունից։ Նա նշել է, որ Ադրբեջանը այդ խնդիրը ռազմական ճանապարհով լուծելու իր ցանկությամբ հանդերձ, նման արկածախնդրության չի գնում՝ բացառապես Իրանի հնարավոր արձագանքից առաջացած մտավախությունից ելնելով, Իրանը նախկինում բազմիցս է զգուշացումներ արել Բաքվին։ «Թեհրանն անգամ առաջարկել է իր տարածքով այլընտրանքային միջանցք ստեղծել։ Ավելին, այդ ճանապարհը կգործի միջազգային չափանիշներին և բեռների ստուգումներին համապատասխան։ Ադրբեջանը ռիսկ չի անում որևէ պայման առաջադրել Իրանին այս միջանցքով անխոչընդոտ տեղաշարժ ապահովելու համար, ինչը չի կարելի ասել Երևանի դեպքում։ Կարծում եմ, որ Բաքուն կփորձի առավելագույնս օգտագործել այսպես կոչված խաղաղության պայմանագրի այդ կետը։ Պարզապես հարցը շատ բազմաշերտ է և դա վերաբերում է ոչ միայն Հայաստանի իշխանություններին, որոնք պատրաստ են գնալ ցանկացած զիջման։ Համենայնդեպս, մինչ այժմ հայկական կողմից չեն եղել այնպիսի պայմաններ, որոնց Ադրբեջանը կհամաձայներ։ Նույնիսկ Լեռնային Ղարաբաղի դեպքում, չնայած մեր երկրի պաշտոնյաների բնակիչների անվտանգությունը ապահովելու բազմաթիվ հավաստիացումներին, դա հնարավոր չէր անել։ Դրան մեծապես նպաստեց տարածաշրջանի կարգավիճակի մակարդակի իջեցումը, որից օգտվեց Ադրբեջանը»,- նշել է փորձագետը։
Նա նաև չի բացառել, որ Բաքուն կարող է վերսկսել ռազմական գործողությունները Հայաստանի դեմ։ «Բանակցային գործընթացն ինքնին վկայում է նման վտանգի առկայության մասին։ Եթե նկատի ունենանք, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի շատ կենսական տարածքներ ճանաչել է որպես Ադրբեջանի տարածք, ապա պետք է սպասել, որ Բաքուն կգնա մինչև վերջ, որպեսզի հասնի իր նպատակին, և այդ հնարավորությունը նրա համար բացել է հենց ՀՀ կառավարության ղեկավարն ինքը՝ միաժամանակ փոխարենը բացարձակապես ոչինչ չստանալով Հայաստանի համար։ Իրականում ռազմական գործողությունների վերսկսման ռիսկը շատ մեծ է։ Իրադարձությունների նման զարգացումը կանխելու համար անհրաժեշտ է շատ խելացի դիվանագիտական աշխատանք տանել, որպեսզի կանխվի ղարաբաղյան սցենարը, որը տեղի ունեցավ, ի թիվս այլ բաների, ինչ որ միջազգային կոնսենսուսի շնորհիվ։ Եվ սա խոսում է այն մասին, որ հայկական կողմը դիվանագիտական աշխատանք չի տանում նման կոնսենսուսը բացառելու համար»,- եզրափակել է Հայրապետյանը։
Իր հերթին, քաղաքագետ, «Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի հիմնադիր Հրանտ Մելիք-Շահնազարյանը նշել է, որ 2023 թվականը նշանավորվել է «Ադրբեջանի հերթական լայնածավալ ռազմական ագրեսիայով, որի արդյունքում Արցախն ամբողջությամբ հայաթափվել է, և անվտանգության բոլոր միջազգային երաշխիքները վերացել են»։ «Այս իրողությունները ստիպում են մեզ բոլորովին նոր լույսի ներքո ընկալել այն ամենը, ինչ կատարվում է Արցախի հիմնախնդրի և հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների շուրջ։ Ակնհայտ է, որ հակամարտության վերջին տարիների փուլը, որն այդքան մեծ հաջողություն բերեց Ադրբեջանին, դրդեց Ալիևի վարչակազմին և նրա հովանավորներին Հայաստանի առաջ դնել հեռուն գնացող պահանջներ նույնիսկ հավակնելով նվաճել Հայաստանի որոշ տարածքներ կամ, առնվազն շարունակական և անվերահսկելի հաղորդակցություն ստեղծել Նախիջևանի և Թուրքիայի հետ։ Բաքվի այս ախորժակները խնդիր են դարձել անգամ Փաշինյանի իշխանության համար։ Վերջինս, գիտակցելով Հայաստանի ողբերգության լիարժեք մասշտաբը սկսեց հայտարարել, որ խաղաղության համաձայնագիրը չի նշանակում, որ խաղաղությունը երաշխավորված կլինի դրա ստորագրվելուց անմիջապես հետո: Մի կողմից, Փաշինյանը բանակցություններ է վարում խաղաղության համաձայնագրի դրույթների իրականացման երաշխիքների մասին՝ շեշտելով, որ նրանք կարող են ապահովվել միայն միջազգային հանրության, հատկապես Արևմուտքի ջանքերով, մյուս կողմից համաձայն է Էրդողանի կողմից մշակված հայ-ադրբեջանական երկկողմ ուղիղ բանակցություններին: Ակնհայտ է, որ բանակցային գործընթացի զարգացումը հայկական կողմի վերահսկողությունից դուրս է։ Այդ հարցում պաշտոնական Երևանը գործում է կա՛մ որպես միայն պատասխանող կողմ, կա՛մ էլ առաջնորդվում է ուրիշների առաջարկներով», - նշել է քաղաքագետը:
Նա հավելել է, որ երկու երկրների ներկայացուցիչներն այժմ խոսում են միայն սահմանազատման և սահմանագծման աշխատանքների, տրանսպորտային միջանցքների, փախստականների իրավունքների, անկլավների և նմանատիպ այլ հարցերի մասին: Ըստ այդմ, բանակցային գործընթացում Հայաստանի դիրքորոշումները և մոտեցումները այլևս չեն հետաքրքրում տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական շահերը հետապնդողներին: «Նրանց համար մեծ հաշվով էական չէ, թե քանի հազար քառակուսի կիլոմետր է լինելու Հայաստանի տարածքը, իսկ քանիսը Ադրբեջանի։ Գերտերություններին այս փուլում միայն հետաքրքրում են Հարավային Կովկասի հաղորդակցության հնարավորությունները և տրանսպորտային ուղիները, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, կգործարկվեն մոտ ապագայում։ Սակայն նույնիսկ այս հարցում նրանք գրեթե ուշադրություն չեն դարձնում Երևանի դիրքորոշման վրա քաջ գիտակցելով, որ նրանցից յուրաքանչյուրը հեշտությամբ կարող է իր կամքը պարտադրել Հայաստանին։ Եվ եթե այդ հարցում նույնպես փոխհամաձայնություն լինի, այսինքն գերտերությունները կարողանան միմյանց հետ համագործակցության որոշակի եզրեր գտնել, ապա նրանց համար ամեն ինչ շատ ավելի պարզ ու արդյունավետ կլինի»,- ասել է Գրանտ Մելիք-Շահնազարյանը մատնանշելով Երևանի «Աշխարհի խաչմերուկ» առաջարկած նախագծի կարճատև կյանքը:
Քաղաքագետը կարծում է, որ բոլորը արագ հասկացան, որ Փաշինյանի այդ «գաղափարը» ևս պոպուլիզմի հարթությունից էր:
«Պատճառները պարզ են: Նախ այն պատճառով, որ այսպես կոչված «Աշխարհի խաչմերուկը» չի արտացոլում տարածաշրջանում տեղի ունեցող իրական քաղաքական իրադարձությունների տրամաբանությունը։ Երկրորդ, այսօր Հայաստանը հնարավորություն չունի թելադրել խաղաղության օրակարգը: Այնուամենայնիվ այն, որ Արցախի հարցը դուրս է եկել հայ-ադրբեջանական բանակցությունների օրակարգից դեռ չի նշանակում, որ արցախյան հիմնախնդիրը որպես այդպիսին դադարել է գոյություն ունենալ։ Ճիշտ հակառակը։ Այժմ այն դարձել է ավելի միջազգային և ստացել համապարփակ իմաստ։ Անցյալ տարվա ընթացքում Արցախի հարցը եղել է Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի, Իրանի եւ Թուրքիայի ղեկավարների շուրթերին: Ավելին, նրանցից շատերը, հատկապես Մոսկվան, Բրյուսելը եւ Վաշինգտոնը պնդում են, որ հայերը պետք է վերադառնան Արցախ: Այս հարցում նրանց դիրքորոշումը պարզ է: Վեճերը վերաբերում են միայն հայերի վերադարձի մեխանիզմներին, Արցախին և նրա ապագին», - եզրափակել է փորձագետը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
