Հայկական մահացու սխալը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ukraina.ru-ն գրում է, որ Հաշվի առնելով Ռուսաստանի և հավաքական Արևմուտքի ներկայիս հարաբերությունները, Երևանի քաղաքական վերակողմնորոշումը Մոսկվայից Բրյուսել և Վաշինգտոն նշանակում է Հայաստանում արևմտյան կամրջի ստեղծում, որի վրա հենվելով ԱՄՆ-ն և ՆԱՏՕ-ն կփորձեն դուրս մղել Ռուսաստանին Անդրկովկասից։ Փաստացի, Երևանը գնում է այն ճանապարհը, որով Կիևն արդեն անցել է գրեթե մինչև վերջ։ Միայն թե Հայաստանում պայմաններն են շատ ավելի վատ, քան Ուկրաինայում։
Կիևը շրջապատված էր դաշնակիցներով, մինչև 2020 թվականի ամառ նույնիսկ Բելառուսն էր բավականին բարյացակամ Ուկրաինայի նկատմամբ։ Հայաստանը սեղանին ունի անավարտ հակամարտություն Ադրբեջանի հետ, մեջքին շնչող Ադրբեջանի դաշնակից Թուրքիա, հյուսիսիում Վրաստան, որի հետ հակասություններն այնքան էլ սուր չեն, և հարաբերությունները կարելի է նույնիսկ նորմալ անվանել, բայց ոչ դաշնակցային, ընդ որում Թբիլիսին ավելի շատ մրցակից է Արևմուտքի ուշադրության համար պայքարում, և հարավում Իրան, որը մինչ այժմ աջակցում էր Հայաստանին որպես հակակշիռ Անդրկովկասում Թեհրանի տարածաշրջանային մրցակից Թուրքիայի ազդեցությանը։ Բայց Իրանը բոլորովին էլ հիացած չի լինի, եթե թշնամական եվրաամերիկյան ուժերն Անդրկովկասում ցատկահարթակ ձեռք բերելու փաստից։ Ըստ այդմ, Հայաստանի նկատմամբ վերաբերմունքը կփոխվի դեպի վատը։
Ինքը՝ Երևանը, հրաժարվում է իր միակ հետևողական դաշնակցից՝ Ռուսաստանից։ Ընդգծենք, որ հայերն իրավունք ունեն փոխել դաշնակիցներին այնպես, ինչպես ցանկանում են։ Խնդիրը դա չէ։ Խնդիրն այն է, որ դաշնակցին փոխելով նրանք չեն հասնում իրենց նպատակին։ Փաշինյանի հիմնական թեզը, որով նա հիմնավորում է Հայաստանի ուղղվելը դեպի Արևմուտք այն է, որ «Ռուսաստանը և ՀԱՊԿ-ը չեն կատարել իրենց պարտավորությունները և չեն պաշտպանել Հայաստանը Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ»։ Եվ պետք է ասել, որ հայ ժողովրդի մի զգալի հատված այդ հարցում համակարծիք է Փաշինյանի հետ։
Նախկինում հաստատված «Ոչ խաղաղություն, ոչ պատերազմ» իրավիճակը հիմնականում հարմար էր Երևանին։ Հայերը երեսուն տարի վերահսկում էին Ղարաբաղը և հավատում էին, որ Ռուսաստանը թույլ չի տա Ադրբեջանին փորձել վերադարձնել այն զինված միջոցներով։ Այսինքն բոլոր խաղադրույքները Ռուսաստանի վրա էին որպես դաշնակցի, որը ֆորսմաժորային իրավիճակի դեպքում իր վրա կվերցներ Ադրբեջանի հետ ռազմաքաղաքական կարգավորման խնդիրը։
Մինչդեռ այն դիրքորոշումը, որը բազմիցս հրապարակավ հայտարարել է Ռուսաստանը, սկզբունքորեն տարբերվում էր դրանից։ Մոսկվան միշտ էլ ընդգծել է, որ մտադիր է բարեկամական հարաբերություններ պահպանել ոչ միայն Երևանի, այլ նաև Բաքվի հետ, և որ իր խնդիրը տեսնում է ոչ թե ինչ-որ մեկին հաղթելու, այլ կայուն, հետևաբար փոխադարձ ընդունելի, փոխզիջումային խաղաղության հասնելու մեջ։ Երեսուն տարի հայկական սխեման աշխատեց։ Բայց եկավ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև սուր առճակատման պահը, երբ Մոսկվայի բոլոր ուժերը կապված էին Ուկրաինայում։ Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի և Հայաստանի հարաբերությունները վատթարացան Փաշինյանի իշխանության գալու պատճառով, ով ի սկզբանե հայտարարեց իր արևմտամետ դիրքորոշման մասին: Այս պայմաններում Մոսկվան ի վիճակի չէր բավականաչափ ուժեղ քաղաքական և տնտեսական ճնշում գործադրել Թուրքիայի և Ադրբեջանի վրա կանխելու ռազմական առճակատման վերսկսումը, քանի որ անհրաժեշտ էր լավ աշխատանքային հարաբերություններ պահպանել Անկարայի հետ, որպեսզի պահպանվեր ռուսական բանակի մատակարարումները Մերձավոր Արևելքում և թուրքական նեղուցներով ռուսական ռազմանավերի ազատ անցումը։ Այս պայմաններում Ռուսաստանը ֆիզիկապես չէր կարող իրեն թույլ տալ պատերազմել Անդրկովկասում։ Եվ ռուսական վահանի ժամանակավոր բացակայությունը բացահայտեց Հայաստանի թուլությունը և ոչ այնքան ռազմական, որքան բարոյական ու քաղաքական։ Ուժերի հավասարակշռությունը հաշվի առնելով կարելի է ասել, որ Երևանը կարող էր Բաքվի հետ հյուծիչ պատերազմ վարել Ղարաբաղում: Բայց Հայաստանն անգամ չճանաչեց ԼՂՀ-ն։ Ավելին, պարզվեց, որ ի տարբերություն 1990-ականների սկզբի, ոչ ղարաբաղցի հայերն առանձնապես ցանկություն չունեն կռվել Ղարաբաղի համար։ Նրանք չափազանց վստահ էին, որ ստիպված չեն լինի կռվել հաշվի առնելով ռուսական թիկունքը և պատրաստ չէին ճակատագրի նման կտրուկ դրամատիկ շրջադարձի։
Ադրբեջանական բանակի ռազմական գործողությունների արդյունքը եղավ Ղարաբաղի վերահսկողությունը և հայ բնակչության փախուստն այդ տարածքից։ Ընդ որում, Ռուսաստանի դիրքորոշումը չփոխվեց։ Մոսկվան, ինչպես նախկինում, առաջարկում է արձանագրել կատարված փաստը: Հայաստանն արդեն ճանաչել է Ադրբեջանն Ադրբեջանական ԽՍՀՄ սահմաններում։ Նախիջևան տանող միջանցքի հարցը հանված է, քանի որ Բաքուն վերադարձրել է Ղարաբաղը։ Մնում է միայն կարգավորել սահմանային փոքր տարաձայնությունները, և համաձայնագիրը կարող է ստորագրվել։ Բաքուն պատրաստ է այն ստորագրել նույնիսկ հիմա։ Այո, ադրբեջանցիները չեն շտապում, ողջամտորեն հավատալով, որ այժմ իրավիճակն իրենց օգտին է աշխատում, և հայերը պետք է շտապեն։ Բայց նրանց կողմից ուղղակի դիվերսիաներ չկան։ Նրանք ներկայումս օգտվում են երևանյան ներկա իրողություններում վերջնական խաղաղության պատրաստակամության բացակայությունից։
Եվ լրիվ անհասկանալի է, թե Հայաստանը ինչի՞ վրա է հույսը դնում հերթական անգամ կամավոր հայտնվելով չստորագրված խաղաղության պայմանագրի ծուղակը և միաժամանակ ակտիվորեն զինվելով Արևմուտքից զենք գնելու միջոցով։
Ֆրանսիան, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի ցանկացած այլ անդամ, հաճույքով Երևանին կվաճառի այնքան զենք, որքան վերջինս կարող է իրեն թույլ տալ գնել։ Անգամ ավիակիր կվաճառեն, թեև Հայաստանը ելք չունի դեպի ծով։ Բայց հարևանները ողջամտորեն կհարցնեն, թե ո՞ւմ դեմ է զինվում երկիրը, որը հենց նոր ռազմական պարտություն է կրել և դեռ խաղաղության պայմանագիր չի ստորագել։
Երևի թե հայերն ակնկալում են, որ Ռուսաստանի փոխարեն, որը չցանկացավ կռվել Ադրբեջանի դեմ, կպատերազմի ՆԱՏՕ-ն կամ գոնե զենք վաճառողը` Ֆրանսիան։ Բայց իրավիճակն ընդհանուր առմամբ նպաստավոր չէ նման փորձարկումների համար։ Արևմուտքը հաճույքով Ռուսաստանի սահմանների մոտ հերթական ռազմական հակամարտությունը կսկսի հուսալով շեղել Մոսկվային ավելի կարևոր հարցերից, բայց ինքը չի կռվի, ոչ ՆԱՏՕ-ն, և ոչ էլ Ֆրանսիան։ Բացի դա շատ զենք էլ չի ուղարկի, քանի որ չունի, ամբողջը սպառվել է Ուկրաինայում, և դեռ պետք է զինել Իսրայելին և Թայվանին:
Ադրբեջանը, սկզբունքորեն, պատրաստ է հերթական կանխարգելիչ հարվածի։ Ռուսաստանը դեռ երկար ժամանակ զբաղված է լինելու Արևմուտքում, որպեսզի կարողանա սեփական միջոցներով մարել ռազմական հակամարտությունն Անդրկովկասում։ Բացի դա, ինչպես արդեն ասվել է, Մոսկվան չի կռվի։ Թուրքիան ոչինչ չունի Հայաստանի հերթական ռազմական պարտության և նվաստացման դեմ, մինչդեռ Անկարան ինքը պաշտոնապես չեզոք կմնա։ Թուրքերը ողջամտորեն կարծում են, որ բոլոր անհաջողություններից հետո Փաշինյանը գնալու տեղ չի ունենա և Հայաստանը կդարձնի դե ֆակտո թուրքական վասալ։ Ուստի դժվար թե Բաքվին շատ զսպեն։ Վրացիները զբաղված են սեփական խնդիրներով և չեն ծրագրում վիճել Ադրբեջանի հետ Հայաստանի պատճառով: Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի բացակայության պայմաններում հերթական հակառուսական ցուցադրության համար զենք գնելով Փաշինյանի ռեժիմը լուրջ ռիսկի է դիմում։ Նա վտանգում է ոչ թե իրեն, այլ երկրի շահերը։ Համենայն դեպս նա կարծում է, որ ինքն իրեն ռիսկի չի ենթարկում: Զելենսկին նույնպես այդպես է մտածում, և հիմա նաև մտածում է, թե որ երկրում կարող է հուսալի ապաստան գտնել այն ժամանակ, երբ Ուկրաինան փլուզվի։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
