Հայկական պարադոքս. Տնտեսությունը զարգանում է, իսկ արդյունաբերությունը՝ ոչ
ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
Պարադոքսալ է, բայց այսօր Հայաստանի տնտեսությունը զարգանում է, իսկ արդյունաբերությունը՝ ոչ, թեև տնտեսության լոկոմոտիվը պետք է լինի հենց արդյունաբերությունը։ Իսկ մեզ մոտ դրանք առևտուրն են և սպասարկման ոլորտը։ Այս մասին NEWS.am-ի թղթակցի հետ զրույցում ասաց Հայաստանի Հայրենական ապրանքարտադրողների միության նախագահ Վազգեն Սաֆարյանը։
Նշենք, որ 2023 թվականի հունվար-սեպտեմբերին տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 9,7%-ով։ Ակտիվությունն աճել է հիմնականում առևտրաշրջանառության (աճը՝ ավելի քան 23%), շինարարության (աճը` 17%), ծառայությունների մատուցման (աճը` ավելի քան 13%) հաշվին: Այս ֆոնին արդյունաբերության ընդամենը 0,6% աճն աննշան է թվում:
Փորձագետը հիշեցրեց Հայաստանի իշխանությունների խոստումները՝ պղնձամոլիբդենային կոմբինատ կառուցելու վերաբերյալ, թեև այս ուղղությամբ լուրջ քայլեր չեն ձեռնարկվել։
«Սա թույլ կտա մեզ հասնել մաքուր պղնձի արտադրության այն մակարդակին, որը կարող է օգտագործվել էլեկտրատեխնիկայի, մեքենաշինության և այլ ոլորտների զարգացման համար։ Այս խնդիրը պետք է կարգավորի պետությունը։ Պատշաճ ուշադրությամբ մենք կարող ենք ստեղծել արդյունաբերական ձեռնարկություններ, որոնք չկան հարևան երկրներում»,- նշեց նա։
Սաֆարյանը անբավարար է համարել ոլորտի նկատմամբ կառավարության ուշադրությունը՝ բերելով զարգացած երկրների օրինակը, որտեղ արդյունաբերությանն աջակցելու հատուկ ծրագրեր են մշակվում նույնիսկ ճգնաժամային ժամանակաշրջաններում։
«2011 թվականին Հայաստանի կառավարությունը որոշել է ընդունել արդյունաբերության զարգացման հայեցակարգ։ Սա հույսի տեղիք տվեց, որ ոլորտը կսկսի աշխուժանալ։ Միաժամանակ որոշվել է 3 տոկոսով սուբսիդավորել վարկերը այն արդյունաբերության մեջ, որի արտադրանքը ուղղված է արտահանմանը։ Սա բերեց նրան, որ ոլորտում աստիճանաբար աճ սկսեց նկատվել»,- ընդգծեց ՀԿ նախագահը։
Նա հիշեց, որ Խորհրդային Հայաստանը հզոր արդյունաբերություն ուներ։ Դրա մասնաբաժինը հանրապետության ՀՆԱ-ում կազմում էր 67,5%, որից 26,4%-ը՝ մեքենաշինության ոլորտում, 7,9%-ը՝ քիմիական արդյունաբերության, 19%-ը՝ սննդի արդյունաբերության, 23%-ը՝ թեթև արդյունաբերության ոլորտում։
«Իսկ այսօր արդյունաբերության տեսակարար կշիռը Հայաստանի ՀՆԱ-ում կազմում է 21-21%, իսկ գյուղատնտեսությունը՝ ավելի քան 31,2%, թեև Խորհրդային Հայաստանում այդ ցուցանիշը 13% էր։
Կարևոր է հասկանալ, որ զարգացած են համարվում այն երկրները, որտեղ արդյունաբերության մեջ մեքենաշինության մասնաբաժինը կազմում է առնվազն 40%: Նման ցուցանիշներ ունի Չինաստանը, Ռուսաստանում՝ 25-30%, ԱՄՆ-ում՝ 60%, Գերմանիայում՝ 55%։ Բայց մեզ մոտ այս արդյունաբերությունը, որը շատ զարգացած էր, աստիճանաբար անկում ապրեց։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո խաթարվեցին նաև տնտեսական կապերը՝ հաշվի առնելով, որ Խորհրդային Հայաստանի արդյունաբերությունը ինտեգրված էր Միության այլ երկրների արդյունաբերությանը»,- պարզաբանեց Սաֆարյանը։
Նա կարծում է, որ անկախություն ձեռք բերելուց հետո Հայաստանում սխալ քաղաքականություն է վարվել. «Խոսքը, մասնավորապես, մասնավորեցման մասին է այն սկզբունքով, որն իրականացվել է»,- ասաց ՀԿ նախագահը։
Նա նաեւ սխալ է անվանել արդյունաբերության նախարարության լուծարումը. Սաֆարյանը կարծում է, որ հայկական արդյունաբերության կործանման մեղավորը նաև շուկայական տնտեսությունն է։ Այս ամենը հանգեցրեց նրան, որ ձեռնարկությունների մեքենաները սկսեցին պարզապես վաճառվել մետաղի ջարդոնի համար:
«Խորհրդային Հայաստանում մի քանի հազար գործարան կար, այդ թվում՝ մոտ 800 ռազմավարական ձեռնարկություն։ Այն ժամանակ մենք տարեկան արտադրում էինք ավելի քան 9,9 հազար հաստոց, իսկ ոչ մի հատ։ Նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում էլ ունեինք գիտահետազոտական ինստիտուտ, բայց այս ոլորտն այսօր չկա»,- հավելեց փորձագետը։
Նա հիշեց «Նաիրիտ» ձեռնարկությունը, որտեղ աշխատում էր ավելի քան 8 հազար մարդ։ Այս գործարանը տարեկան արտադրում էր մինչև 75 հազար տոննա քլորոպրենային կաուչուկ, որն արտադրում են աշխարհում ընդամենը մի քանի գործարան։
Արամ Դանիելյան
