Հարավային Կովկասին վախեցրել են նոր պատերազմով
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ng.ru-ը գրում է, որ Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո Հայաստանն անընդհատ խոսում է այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցք դեպի Նախիջևան ռազմական ճանապարհով ճեղքելու Ադրբեջանի ծրագրերի մասին։ Ուստի, երբ Politico-ն տեղեկացրեց, որ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի ղեկավար Էնթոնի Բլինկենը ակնկալում է շուտով տեսնել ադրբեջանական ներխուժումը, դա սենսացիա չդարձավ, հայերը դրան սպասում են երեք տարի: Ընդ որում, Վաշինգտոնը միայն երկրորդ փորձով հերքեց հրապարակումը, սակայն լուրից հետհամ մնաց։ Հոկտեմբերի 15-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պետական դրոշը բարձրացրել է Խանքենդիում (Լեռնային Ղարաբաղի նախկին մայրաքաղաք Ստեփանակերտում) և այլ քաղաքներում, այդ թվում Սարսանգի ջրամբարի տարածքում։
Անցյալ շաբաթ Politico-ն գրել էր, որ Բլինկենը զգուշացրել է կոնգրեսականների մի փոքր խմբի մոտակա շաբաթների ընթացքում Հայաստանի վրա հարձակվելու Բաքվի ծրագրերի մասին: Հրատարակությունը նաև հիշեցրել էր, որ վերջերս Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը կոչ է արել Երևանին բացել ճանապարհը դեպի էքսկլավ, իսկ եթե նա հրաժարվի, ապա սպառնացել է հարցը լուծել «ուժով»։ Բացի այդ, հայտնել էր, որ Վաշինգտոնը չի նախատեսում ընդլայնել Ադրբեջանին ռազմական աջակցությունը, որը տրամադրվում է 2002 թվականից։ Միաժամանակ, ըստ Politico-ի, Բլինկենը շարունակում է հավատալ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով լուծելու փորձերի հաջողությանը։
Հայկական լրատվամիջոցները առնվազն երկու անգամ փորձել են ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի հետ ճշտել հրապարակման իսկությունը։ Առաջին անգամ գերատեսչությունը պատասխանել է, որ Վաշինգտոնն ամենաբարձր մակարդակով համագործակցում է հակամարտության բոլոր կողմերի հետ ձգտելով «արժանապատիվ և տևական խաղաղության»։ Միաժամանակ նրանք ընդգծել են, որ ուժի կիրառումն անընդունելի է։ Երկրորդ անգամ Պետդեպարտամենտն ավելի հստակ պատասխան է տվել. «Միացյալ Նահանգները վճռականորեն աջակցում է Հայաստանի ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը։ Մենք ընդգծել ենք, որ այդ ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության ցանկացած խախտում կհանգեցնի լուրջ հետևանքների։ Այս հոդվածում (Politico-ում) տեղեկատվությունը ճիշտ չէ և ոչ մի կերպ չի արտացոլում այն, ինչ պետքարտուղար Բլինկենն ասել է օրենսդիրներին»:
Այնուամենայնիվ, հոկտեմբերի 9-ին ԵՄ-ում Հայաստանի դեսպան Տիգրան Բալայանը Brussels Signal-ին տված հարցազրույցում ասել էր, որ Երևանն Ադրբեջանից հարձակում է ակնկալում «մի քանի շաբաթվա ընթացքում»։ Նրա կարծիքով երկիրը գտնվում է «ներխուժման անմիջական սպառնալիքի տակ»։
Հայ քաղաքական վերլուծաբան Արշալույս Մղդեսյանը նույնպես վստահ է, որ երկու երկրների միջև ռազմական բախման հեռանկարը լրագրողների հորինվածք չէ, այլ իրական սպառնալիք։ «Լեռնային Ղարաբաղից հայերի արտագաղթը չի նշանակում, որ Բաքվի և Երևանի միջև հակամարտությունն ավարտված է։ Կան նաև այլ խնդրահարույց հարցեր, հատկապես կապի ապաշրջափակման հետ կապված։ Միաժամանակ Ադրբեջանը գործում է Թուրքիայի հետ տանդեմում։ Մասնավորապես, նրանք հերթով բարձրացնում են Զանգեզուրի միջանցքի թեման»,- նշել է փորձագետը։ Նրա կարծիքով բանակցային գործընթացի այս փուլում Ալիևը կարող էր որոշել, որ արդեն ստացել է այն ամենը, ինչ իրեն անհրաժեշտ էր Եվրամիությունից և ԱՄՆ-ից։ Մասնավորապես, հայերի վերաբնակեցումը բուռն քննադատություն չի առաջացրել Արևմուտքում և չի հանգեցրել Ադրբեջանի դեմ պատժամիջոցների։ «Այդ առումով Ալիևը կարող է փորձել բանակցությունները տեղափոխել Ռուսաստան, որը, ինչպես և ինքը, շահագրգռված է Զանգեզուրի միջանցքի բացմամբ, այսինքն հատուկ կարգավիճակ ունեցող ճանապարհով, որի անվտանգությունը կապահովեն, օրինակ, ռուս զինվորականները: Եթե բանակցությունները հաջող չանցնեն, ապա կարելի է ակնկալել հակամարտության սրում»,- եզրափակել է Մղդեսյանը։
Իր հերթին, ադրբեջանցի քաղաքագետ Իլգար Վելիզադեն հայկական մտահոգությունները համարում է ղարաբաղյան հակամարտության իրենց թյուրիմացության արտացոլումը։ «Երբ Ադրբեջանն ազատագրեց Ղարաբաղը, նա գործեց իր տարածքում։ Ոչ ոք չի պատրաստվում հարձակվել ուրիշի հողի վրա. Այդ մասին օրերս հայտարարել է նաև Ադրբեջանի նախագահի հատուկ հանձնարարությունների գծով ներկայացուցիչ Էլչին Ամիրբեկովը։ Միաժամանակ, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը նշել է, որ եթե Զանգեզուրի միջանցքը չլինի, ճանապարհը կկառուցվի Իրանով, այսինքն ոչ Անկարան, ոչ Բաքուն ռազմական գործողություններ չեն ծրագրում Հայաստանում»,- վստահեցրել է Վելիզադեն։ Politico-ի հրապարակումը նա կապել է արևմտյան երկրների հետ սիրախաղ անելու Երևանի փորձերի հետ։ «Եթե Սյունիքի մարզում սկսվեն ռազմական գործողություններ, դա կհանգեցնի բախման Ադրբեջանի և ՀԱՊԿ-ի, Ռուսաստանի և Իրանի միջև, որի սահմանի երկայնքով պետք է անցնի Զանգեզուրի միջանցքը: Բաքվին նման ռիսկեր պետք չեն,- պարզաբանել է Վելիզադեն,- մյուս կողմից, Երևանը ոչ թե փորձում է լուծել իր հարևանի հետ առկա խնդիրները, այլ փորձում է օգտագործել հակամարտությունն ԱՄՆ-ի և Եվրամիության հետ բանակցություններում։ Նա, կարծես, թե հասկացնում է, որ Ռուսաստանը թույլ է և ոչ մի կերպ չի կարող օգնել իրեն, ուստի եկել է ժամանակը Հարավային Կովկասում մեծացնելու արևմտյան ազդեցությունը»։
Մինչդեռ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, ելույթ ունենալով Բիշքեկում ԱՊՀ գագաթնաժողովում, ասել է, որ Մոսկվան պատրաստ է նպաստել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրմանը։ Մասնավորապես, Կրեմլը կարող է հարթակ տրամադրել բանակցությունների համար։
Իր հերթին ՄԳԻՄՕ-ի աշխատակից Ալեքսանդր Կռիլովը զգուշացրել է, որ կողմերի հաշտեցումը միակ հնարավոր սցենարը չէ։ «Տարածաշրջանում իրավիճակը ծայրահեղ անկայուն է։ 44-օրյա պատերազմից անցել է երեք տարի, իսկ հաղորդակցության ուղիները դեռ չեն ապաշրջափակվել։ Եթե ամեն ինչ ընթանար 2020 թվականի եռակողմ հրադադարի համաձայնագրին համապատասխան, ապա ամեն ինչ արդեն համաձայնեցված կլիներ,- կարծում է Կռիլովը, – բայց Արևմուտքն անում է ամեն ինչ, որպեսզի Ռուսաստանը չգործի որպես տարածաշրջանի անվտանգության երաշխավոր: Ուստի խնդիրները մնում են չլուծված։ Միևնույն ժամանակ, ինքը՝ Արևմուտքը, նույնպես ոչինչ չի ապահովում։ Տարածաշրջանը կարող է դառնալ մեծ Մերձավոր Արևելքի մի մասը, որը վտանգի տակ կդնի նրա գոյությունը»:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
