Արևելագետ. Ռազմական հատուկ գործողության ընթացքը կազդի Լեռնային Ղարաբաղի ճակատագրի վրա
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Pravda.ru–ն գրում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հակամարտությունը կրկին սրվել է: Արդյո՞ք էսկալացիան կհանգեցնի ռազմական գործողությունների, ինչու՞ Երևանն ու Վաշինգտոնը համատեղ զորավարժություններ կազմակերպեցին Հայաստանում, Թուրքիան կգնա՞ ԱՄՆ-ի դեմ: Այդ ամենի մասին Pravda.Ru-ն զրուցել է Արևելագիտության ինստիտուտի արաբական և իսլամական հետազոտությունների կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող, պատմական գիտությունների դոկտոր Բորիս Դոլգովի հետ:
- Բորիս Վասիլևիչ, ի՞նչ է այժմ կատարվում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։
- Մենք նկատում ենք Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների վատթարացում։ Հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ գոյություն չուներ միայն այն ժամանակ, երբ երկու երկրներն էլ Խորհրդային Միության կազմում էին։ Բոլոր այն խնդիրները, որոնք այժմ ունի Ռուսաստանը` ԽՍՀՄ փլուզման արդյունք են։ Չեմ կարծում, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ռազմական գործողությունները կվերսկսվեն, քանի որ Ռուսաստանից բացի այստեղ արդեն կան այլ մասնակիցներ։ Մասնավորապես, Հայաստանը որոշել է զորավարժություններ անցկացնել ԱՄՆ-ի հետ իր տարածքում։ Պետությունները ցանկանում են մեծացնել իրենց ազդեցությունը Հարավային Կովկասում, դա նաև ճնշում է Ռուսաստանի վրա։ Թե որքանով դա արդյունավետ կլինի հայ-ադրբեջանական հակամարտության առնչությամբ, ցույց կտա ժամանակը։
Բաքուն հույսը դրել է Անկարայի վրա: Հիշեցնեմ, որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի կարգախոսն է «Երկու պետություն՝ մեկ ժողովուրդ»։ Սակայն Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է: ԱՄՆ-ը ՆԱՏՕ-ի առաջատար երկիրն է, իսկ թուրքական բանակը ՆԱՏՕ-ի ամենակարող երկրորդ բանակն է։ Այսպիսով, մենք տեսնում ենք ՆԱՏՕ-ի ակնհայտ մուտքը Հարավային Կովկաս, և դա բացասական պահ է Ռուսաստանի համար։ Այժմ ԱՄՆ-ի շահերից չի բխում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև զինված հակամարտության բռնկումը։ Եթե Թուրքիան նախկինում կանխատեսում էր նման հակամարտություն և դրանում աջակցում Ադրբեջանին, ապա այժմ Անկարան նույնպես չի նպաստի պատերազմի բռնկմանը։ Մենք Թուրքիայի հետ երկիմաստ հարաբերություններ ունենք: Նա զարգացնում է տնտեսական հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, և կան շփումներ ամենաբարձր մակարդակով։ Բայց Թուրքիան միշտ Էրդողանի օրոք առաջ է մղում միայն իր շահերը հաճախ անտեսելով այնպիսի գործընկերների շահերը, ինչպիսին է Ռուսաստանը։
–Սակայն Թուրքիան կարող է նաև անտեսել ԱՄՆ-ի շահերը։
–Չեմ կարծում, որ Թուրքիան անտեսի ԱՄՆ-ին և Ադրբեջանին մղի դեպի զինված հակամարտություն, դա չի բխում Անկարայի շահերից։ Եթե ռազմական հակամարտություն սկսվի, ապա, բնականաբար, դրան պետք է արձագանքի ԱՄՆ-ը, քանի որ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի համատեղ զորավարժություններ են տեղի ունենում։ Թուրքիայի ղեկավարությունն այնքան էլ անխոհեմ չէ: Հայաստանի շարժումը դեպի ԱՄՆ և նրանց համատեղ զորավարժությունները կարելի է դասակարգել որպես այն փաստ, որ ԱՄՆ-ն էր, որ կանխեց նոր հակամարտության բռնկումը։ Այսպիսով, ԱՄՆ-ը, Արևմուտքը և ՆԱՏՕ-ն գալիս են Հարավային Կովկաս։ Դա ամենակարևորն է:
– Երբ Պուտինին հարցրին, թե ինչ դիրքորոշում ունի Ռուսաստանը Լեռնային Ղարաբաղի հարցում, նա պատասխանեց, որ Ռուսաստանը ոչինչ չի կարող անել, քանի որ Հայաստանը ճանաչել է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, այսինքն ընդունել է, որ Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմում է: Ստացվում է, որ, երբ 2025 թվականի 2020 թվականի պայմանագիրը ավարտվի, խաղաղապահները դուրս կգան այնտեղից, և մենք կմնանք ոչնչո՞վ։
— Ռուսաստանը հայտնվել է երկիմաստ վիճակում, քանի որ փորձում է բարեկամական հարաբերություններ ունենալ և՛ Հայաստանի, և՛ Ադրբեջանի հետ։ Ի վերջո, երկու երկրներն էլ, նախկինում խորհրդային հանրապետություններ են եղել Խորհրդային Միության կազմում։ Սա Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության մի մասն է՝ ընկերանալ բոլորի հետ։ Բայց, ավաղ, իրականում այդպես չի ստացվում։ Դա այժմ հաստատվում է հակամարտությամբ։
Թուրքիան լիովին աջակցում է Ադրբեջանին, իսկ Ռուսաստանը 100 տոկոսով նույն կերպ չի աջակցում Հայաստանին։ Բնականաբար, Երևանը փորձում է գտնել մեկ այլ ուժեղ, մեծ երկիր, որը կպաշտպանի Հայաստանի շահերը։ Քաղաքականության մեջ, ինչպես կյանքում, ուժն է հարգվում և հաշվի է առնվում՝ ռազմական, տնտեսական, քաղաքական և դիվանագիտական ուժը: Ես շփվում եմ արաբական լրատվամիջոցների հետ, և այնտեղ քննարկումների ժամանակ միշտ հարց է ծագում Ուկրաինայում Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հակամարտության մասին։ Բոլոր արաբական երկրները սպասողական վերաբերմունք ունեն: Նրանք ակնկալում են, որ Ռուսաստանը ուժ կցուցաբերի և կասի իր ծանրակշիռ խոսքը, և Հատուկ ռազմական գործողությունում հզոր առաջընթաց կլինի։ Բայց դա դեռ չկա։ Երբ հակամարտությունները, այդ թվում ուկրաինականը, որոշ չափով սառում են, կամ չկան վառ հաջողություններ, դա էապես ազդում է վերաբերմունքի վրա։
— Այսինքն շատ հարցեր կախված կլինե՞ն Ուկրաինայում Հատուկ ռազմական գործողություններից, այդ թվում նա՞և իրավիճակը Հարավային Կովկասում։
- Բացարձակապես ճիշտ է:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
