Լրագրողը բացատրել է, թե ինչպես է ուկրաինական պատերազմն ազդում Ռուսաստանի և Հայաստանի հարաբերությունների վրա
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Currenttime.tv-ն գրում է, որ «Կոմերսանտ» թերթի լրագրող Կիրիլ Կրիվոշեևը պատմել է, թե ինչ է կանգնած Հայաստանի կողմից համատեղ զորավարժություններ անցկացնելուց հրաժարվելու հետևում և ինչպես է ազդել Ուկրաինայի պատերազմը Հայաստանի հետ Ռուսաստանի հարաբերությունների վրա։
-Փորձենք վերծանել Փաշինյանի այն հայտարարությունները, որոնք փաստացի արտահայտվում են գործողություններով։ Ի՞նչ է նա փորձում ցույց տալ, երբ հրաժարվում է ՀԱՊԿ զորավարժություններ անցկացնել Հայաստանում:
-Ինձ թվում է, որ Նիկոլ Փաշինյանը հետևում է Ղրղզստանի նախորդ տարվա օրինակին, երբ ղրղզա-տաջիկական սահմանին հերթական սրացումից հետո Ղրղզստանը նույնպես հրաժարվեց ՀԱՊԿ զորավարժություններ անցկացնել իր տարածքում, քանի որ այդ դեպքում Տաջիկստանի ներկայացուցիչները ստիպված կլինեն այնտեղ լինել։ Բացի այդ, Ղրղզստանի նախագահը հրաժարվել էր Մոսկվա մեկնել Վլադիմիր Պուտինի ծննդյան օրը, քանի որ այնտեղ ներկա էր եղել նաև Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնը։ Սա, իմ կարծիքով, նման սուբլիմացիա է՝ արտահայտել ցուցադրական քայլեր ՀԱՊԿ-ի նկատմամբ։ Նիկոլ Փաշինյանը դեռ վախենում է Մոսկվայի մասին նման բաներ արտահայտել և դա անում է ավելի զգույշ: Բայց այն, որ ՀԱՊԿ-ն արդյունավետություն չի ցուցաբերում անհրաժեշտ հարցերի լուծման հարցում, իմ կարծիքով, ակնհայտ է բոլորի համար։ Եվ նույնիսկ նրա ամենաթույլ անդամները, ինչպիսին Հայաստանն է, որը թվում է, թե կազմակերպությունից ամենից կախվածն է, դա այլևս չի թաքցնում, քանի որ կազմակերպությունն իսկապես ոչ մի, նույնիսկ խորհրդանշական Երևանի ուզած ժեստը չի անում:
-Կբացատրե՞ք, թե ինչու է ՀԱՊԿ-ը, որի ամենամեծ երկիրը Ռուսաստանն է, այդպես արձագանքում։
– Որովհետեւ իրականում բոլոր երկրները, որոնք մտնում են ՀԱՊԿ, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին ընկալում են որպես սեփական անձ։ Կարծես սրանք Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի խոսքերն են՝ «Մեր մարդը»։ Եվ դա այն առումով, որ նա հետխորհրդային մարդ է, որ նա վաղուց բոլորին ճանաչում է, որ սովորել է ՄԳԻՄՕ-ում, բոլորը ճանաչել են նրա հորը և այլն։
Սկզբունքորեն բավականին դժվար է իրավական գնահատական տալ, թե ինչ է տեղի ունենում այնտեղ, քանի որ եթե խոսենք Ղարաբաղի մասին, ապա դա ընդհանրապես Ադրբեջանի միջազգայնորեն ճանաչված տարածք է, այդ թվում՝ ՀԱՊԿ անդամների կողմից։ Իսկ եթե ինչ-որ հարցեր լինեն Ղարաբաղում, ապա ՀԱՊԿ-ն այնտեղ չի միջամտի, ուղղակի լիազորված չէ։ Երևանն, ընդհանուր առմամբ, հասկանում է այդ տրամաբանությունը։ Հիմնականում Երևանի պնդումները վերաբերում են նրան, որ ՀԱՊԿ-ի կողմից որևէ գործողություններ չեն իրականացվում, երբ Հայաստանն է գնդակոծվում, օրինակ, ինչպես անցյալ տարվա սեպտեմբերին։ Բայց այստեղ, կրկին, կա Բաքվի և նրա դաշնակիցների իրավական փաստարկը, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանը սահմանազատված չէ։ Այսինքն խորհրդային ժամանակներից հետո ոչ ոք չի զբաղվել սահմանազատմամբ։ Իսկ եթե չգիտես, թե որտեղ է սահմանը՝ այստեղ, թե այս կետից մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա, ապա չես կարող ասել, թե ինչ է կատարվում, օրինակ օկուպացիա։ Ադրբեջանցի զինվորականները մտե՞լ են Հայաստանի տարածք. Հայաստանի տեսանկյունից մտել են, իսկ Ադրբեջանի տեսակետից նրանք չեն մտել։ Քանի դեռ սահմանը չի նշվել, նման մանիպուլյացիաները հավերժ են լինելու։
– Ինչպե՞ս է ուկրաինական պատերազմն ազդում այս իրավիճակի արձագանքի վրա։
-Իմ կարծիքով Նիկոլ Փաշինյանը իրավացի է։ Հիշեցնեմ, որ հենց առաջին օրը, երբ Պուտինը ճանաչեց այսպես կոչված «ԴԺՀ»-ի և «ԼԺՀ»-ի անկախությունը, Ադրբեջանը դաշինքի պայմանագիր կնքեց Ռուսաստանի հետ։ Այսինքն Ադրբեջանը երբեք չի դատապարտել Ռուսաստանին Ուկրաինայի դեմ իր գործողությունների համար։ Բայց ես պատրաստ եմ հավատալ, որ Ադրբեջանն արևմտյան գործընկերների հետ փակ բանակցություններում իսկապես օգտագործում է այս փաստարկը. «Տեսեք, մեր տարածքում, ինչպես նաև Ուկրաինայի տարածքում կան ռուս զինվորականներ, և նրանք այլ կերպ են վարվում, քան մենք ուզում ենք»:
- Ստացվում է, եթե հավատաք ձեր տրամաբանությանը, ապա Ադրբեջանը Ղարաբաղը համեմատում է Ղրիմի և Ուկրաինայի այլ տարածքների հետ։
-Չգիտեմ՝ ինչպես է դա լինում, բայց, իմ կարծիքով, արևմտյան դիվանագետների գլխում նման տրամաբանությունը միանգամայն հնարավոր է։ Մի կողմից համեմատել հնարավոր չէ, քանի որ Ադրբեջանն իսկապես կանաչ լույս վառեց այնտեղ ռուս խաղաղապահների տեղակայման համար, բայց հիմա ավելի ու ավելի ակտիվորեն ասում է, որ այդ առաքելությունը կավարտվի 2025 թվականին։ Եվ, իմ կարծիքով, այնքան սովորական է ադրբեջանական քաղաքականության համար, որ այդ մանդատի երկարաձգում չի լինի, և այդ մանդատի երկարաձգման ցանկացած փորձ կընկալվի որպես օկուպացիա, կամ կայսերական քաղաքականությունը շարունակելու ինչ որ մտադրություն։ Համենայն դեպս, դա այդպես է ընկալվում ադրբեջանական հասարակության մեջ։
-Իսկ Փաշինյանն իր հերթին ակնարկում է, որ Հայաստանը կարող է դիմել նաեւ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին 2025 թվականից հետո խաղաղապահ առաքելության հարցով։ Ի՞նչ եք կարծում, Փաշինյանի այս արտահայտություններն ուղղված են Մոսկվայի՞ն, թե՞ Բաքվին։
-Դրանք, ըստ էության, ուղղված են ամբողջ աշխարհին, քանի որ Հայաստանն ավելի ու ավելի է դիմում արևմտյան գործընկերներին և նմանապես Մոսկվային։ Բայց այնտեղ, կարծես, նա շատ շփոթեցնող բան է ասել, որ կա՛մ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը մանդատ կտա ռուս խաղաղապահներին, կա՛մ արդեն միջազգային խաղաղապահների կողմից նոր առաքելություն կլինի։ Բայց որպեսզի դա տեղի ունենա, դրա համար, իհարկե, պետք է լինի ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բոլոր անդամների ընդհանուր որոշում, որը շատ դժվար է պատկերացնել: Մենք բացարձակապես չգիտենք, թե ինչ կլինի 2025 թվականին միջազգային քաղաքականության մեջ, դա կախված է նրանից, թե ինչպես կավարտվեն ուկրաինական իրադարձությունները, բայց որ ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանը միասին ընդհանուր որոշում կայացնեն՝ շատ դժվար է պատկերացնել: Ավելին, բազմիցս ասվել է, որ, ըստ էության, ոչ ոք պատրաստ չէ իր ուժերը, իր զինվորականներին Ղարաբաղ ուղարկել, բացի Ռուսաստանից։ Սա ոչ թե այն պատճառով, որ Ռուսաստանն է այդպիսին, այլ այն պատճառով, որ ոչ ֆրանսիացիները, ոչ բրիտանացիներն իրականում չեն ցանկանում դա անել: Նրանց համար սա շատ հեռավոր հակամարտություն է, և նրանք պատրաստ չեն միջամտել դրան։ Բացի այդ, Ադրբեջանը բոլորի համար ավելի շահավետ առևտրային գործընկեր է։ Բոլորը մտահոգված են Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերություններով, քանի որ այդ երկրներն ընկալվում են որպես նրանք, ովքեր կօգնեն դիվերսիֆիկացնել ածխաջրածինների մատակարարումները Եվրոպա։ Եթե ինչ որ մեկը Եվրոպայում կփոխարինի ռուսական գազին, դա կլինի Ադրբեջանը: Ճիշտ է, սա նույնպես մանիպուլյացիա է, քանի որ Ադրբեջանն իր համար գնում է ռուսական գազը և իր գազը վաճառում Եվրոպային, չնայած դրանով իսկ ընդլայնում է Եվրոպայի անկախությունը ռուսական գազից։
- Ի՞նչ եք կարծում, այժմ Կրեմլն ինչպե՞ս է ընկալում այս ամենը։
– Իհարկե, Կրեմլը զայրացած է նման գործողություններից։ Արդեն Մարիա Զախարովան ասել է, որ Նիկոլ Փաշինյանի ելույթը ոչ ադեկվատ է, որ կան փոխադարձաբար բացառող դատողություններ։ Սա ճիշտ է, բայց Նիկոլ Փաշինյանն իսկապես չգիտի ինչ անել: Հայկական քաղաքականության մեջ հիմա շատ լուրջ վեճ կա, թե ի՞նչ անեել, ո՞ւմից սատարում խնդրենք, որպեսզի փրկենք ներկայիս վիճակը։ Բայց ես վախենում եմ, որ հիմա պարզապես չկա խաղացող, որը կօգնի Հայաստանին դա անել։ Այսպիսի բացարձակ զուգցվանգ։ Իսկ Ռուսաստանի կամ Արևմուտքի օգնության վրա հույս դնելն իրականում իռացիոնալ է։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
