«Հայկական անակընկալը» էրդողանի համար
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Regnum.ru-ն գրում է, որ դեռ վերջերս, հատկապես Պրահայում Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի անձնական հանդիպումից հետո, թվում էր, թե երկու երկրների ղեկավարների միջև երկխոսությունը սկսում է կայուն բնույթ ստանալ։ Ամեն ինչ գնում էր դեպի դա։ Թուրքական Ulusal հեռուստաալիքը հղում անելով Թուրքիայի ԱԳՆ-ի անանուն աղբյուրին գրել էր, որ «Անկարան պետք է դա անի տաք հետքերով»։
Այդ կապակցությամբ թուրք դիվանագետներին մոտ կանգնած աղբյուրները պնդում էին, որ Էրդողանը այդ հարցը քննարկել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ, և որ ռուսական կողմն աջակցում է Անկարա-Երևան երկկողմ ձևաչափին, որն այժմ իրականացվում է միայն երկու երկրների հատուկ ներկայացուցիչների մակարդակով։ «Մթնոլորտը դրական է, անիմաստ է Էրդողան-Փաշինյան հանդիպումն անցկացնել երրորդ երկրների տարածքում, - պնդել է թուրքական TRT հեռուստաընկերությունը,- այն կարող է անցկացվել Կարսում, Անկարայում կամ նույնիսկ Երևանում»։
Միաժամանակ հայկական կողմը հայտարարել էր, որ պատրաստ է Թուրքիայի հետ երկխոսության «առանց նախապայմանների», մինչդեռ Անկարան հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը կապում էր Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման և այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի բացման հետ։ Եվ այդ ուղղությամբ Մոսկվայում, Բրյուսելում, Թբիլիսիում և Վաշինգտոնում կայացած դիվանագիտական մարաթոնից հետո թունելի վերջում կարծես լույս հայտնվեց, երբ Ալիևը և Փաշինյանը գրեթե միաժամանակ հայտարարեցին «մինչև այս տարվա վերջ խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու հնարավորության մասին»։ Ավելին, Փաշինյանը Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում ասել է, որ «քաղաքական կենտրոնները պատրաստ չեն ճանաչելու ԼՂ անկախությունը, և մենք պետք է հաշտի նստենք դրա հետ»։
Նա նշել է, որ Ադրբեջանի հետ առաջարկվող խաղաղության պայմանագրում Լեռնային Ղարաբաղի հիշատակումն ընդհանրապես կարող է չլինել, որ այդ հակամարտության խնդիրը պետք է տարանջատվի Բաքվի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացից, որի տարածքային ամբողջականությունը ճանաչում է Երևանը։ Օրերս էլ Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն էլ ասել է, որ պատրաստ է Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանի հետ հանդիպման։
Եվ հանկարծակի խզում: Ալիևը, ելույթ ունենալով Շուշայում, հայտարարել է հետևյալը. «Հայաստանը պետք է իմանա, որ ներկա վիճակում մեզ զսպում է ոչ թե Հայաստանի ինչ որ հովանավորի հայտարարությունը, այլ մեր քաղաքականությունը։ Սա պետք է հասկանան, որպեսզի երկրորդ անգամ չդառնան նրանց զոհը, ովքեր նստած են արտասահմանում ու տարածաշրջանը ցանկանում են դարձնել խաղահրապարակ։ Եթե հարկ լինի, մենք ևս մեկ անգամ դա ցույց կտանք ու կհասնենք մեր ուզածին»։
Փաշինյանը սրան բացասաբար է արձագանքել Ալիևին մեղադրելով հոկտեմբերի 31-ին Սոչիում Պուտինի մասնակցությամբ ընդունված Եռակողմ հայտարարության խախտման մեջ, որը պարունակում է «ուժի կիրառումից և դրա կիրառման սպառնալիքից զերծ մնալու մասին» կետ։ Միևնույն ժամանակ, թվում է, թե Ալիևը Հայաստանի արտաքին հովանավորների տակ առաջին հերթին նկատի ունի Իրանը, որը զինված ուժեր է կենտրոնացրել Ադրբեջանի հետ սահմանին և այնտեղ զորավարժություններ է անցկացնում։ Բայց Էրդողանն է հստակություն մտցրել իրավիճակի գնահատման մեջ: Թյուրքական պետությունների կազմակերպության 9-րդ գագաթնաժողովին մասնակցելու համար Սամարղանդ մեկնելուց առաջ ճեպազրույցում, խոսելով Երևանի հետ հարաբերությունների կարգավորման հեռանկարների մասին, նա ասել է, որ «Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում հայկական համայնքները ճնշում են գործադրում, ինչն արտահայտվում է գործընթացի վրա, և ամեն ինչ կախված է Հայաստանի ղեկավարությունից»:
Այսինքն Թուրքիան, ի լրումն Հայաստանին ներկայացրած նախկին նախապայմանների, սկսել է ներմուծել նորերը՝ կապված արևմտահայ սփյուռքին «սանձելու» հետ։ Անկարան զգացել է, որ ԱՄՆ-ն այժմ մտադիր է «ուղիղ կամուրջ» կառուցել Թուրքիայից դեպի արևմտյան հայկական սփյուռք: Երևում է, նրանք Էրդողանին առաջարկում են բացել Ադրբեջանի կողմից պարտադրված պատառաքաղը և Հայաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունները և ԼՂ հիմնախնդիրը տանել զուգահեռ ուղղությամբ՝ դրանց մեջ ներառելով արևմտահայ սփյուռքի հետ կապված պատմություններ։ Անկարային հրավիրում են Անդրկովկասում խաղալ այլ սցենարով, փոխել իր վերաբերմունքը ԼՂ կարգավիճակի նկատմամբ, և ներկայացնել «նոր ստեղծագործական մոտեցում» Երևանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու համար։ Եվ ոչ միայն դա:
Վաշինգտոնը կարող է առաջարկել իրավիճակը դիտարկել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության հարցում Թուրքիայի կողմից մեղքն ընդունելու պրիզմայով, որպեսզի թուրք-հայկական հարաբերությունները տեղափոխվեն հատուկ ձևաչափ՝ առանց Բաքվի մասնակցության։ Միաժամանակ չի կարելի բացառել, որ Անկարան դուրս բերվի ղարաբաղյան խաղից և ինտեգրվի աշխարհաքաղաքական սխեմային՝ հաշվի առնելով քրդական գործոնը։
Այլ կերպ ասած ղարաբաղյան հիմնախնդիրը սկսում է նորովի միջազգայնանալ, ինչը Բաքվում առաջացնում է սրված քաղաքական նյարդայնություն։ Այս ճանապարհին առաջին քայլերն արդեն արվել են։ Հայաստանին հաջողվել է «փոխատեղության» հասնել, հակամարտության գոտում ԵՄ դիտորդներ են հայտնվել։ Ինչքան էլ, որ դա թերագնահատվի, բայց այդ գործողությունները սկսել են խոչընդոտել Ադրբեջանի կարողությունը հավասարակշռել զինված հակամարտության եզրին: Բաքուն չի կարողացել կանխել Երևանի նման քայլերը։
Ի՞նչ է լինելու հաջորդիվ: Կամ Էրդողանը կընդունի ամերիկացիների առաջարկած խաղի կանոնները և անկախ երկխոսության մեջ կմտնի Փաշինյանի հետ։ Կամ պետք է պատրաստ լինել «Հայկական հարցը» համաշխարհային քաղաքականություն ներմուծելու գործոնին, և այդ դեպքում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև նոր պատերազմի վտանգ կլինի։ Ալիևը Սամարղանդում հանդիպել է Էրդողանի հետ. Քննարկվել են նոր պայմաններում տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրները և Սոչիի Պուտին-Ալիև-Փաշինյան հանդիպման արդյունքները։ Հետագայում, հնարավոր է, լինի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի վերակենդանացում, և այդ ձևաչափով բանակցությունները վերսկսվեն։ Անդրկովկասում սկսվում է մի նոր, հավանաբար երկար ու դժվար փուլ։ Էրդողանին արդեն «ազդանշան» են ուղարկել:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
