Վաշինգտոնը համոզում է Բաքվին, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը անհրաժեշտ է
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ng.ru-ն գրում է, որ ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի Կովկասի հարցերով ավագ խորհրդական Ֆիլիպ Ռիքերը տարածաշրջանային այցը սկսել էր Հայաստանից։ Այդ հանրապետությունում նրան անվանում են նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի, որը համակարգում էր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ բանակցային գործընթացը, համանախագահ։
Երևանում նա հանդիպել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանի հետ։ Հայաստանի ղեկավարության հետ ամերիկացի դիվանագետի հանդիպումների ընթացքում քննարկվել են ղարաբաղյան հիմնախնդրին վերաբերող մի շարք հարցեր։
Հյուրընկալող կողմն ամեն կերպ ընդգծել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի և նրա ներուժի կարևորությունը ղարաբաղյան հակամարտության երկարաժամկետ և ամբողջական կարգավորման համատեքստում։ Հյուրի ուշադրությունը կենտրոնացած է եղել հայ ռազմագերիների շուտափույթ վերադարձի անհրաժեշտության, ինչպես նաև Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում հայկական մշակութային և կրոնական ժառանգության պահպանման վրա։
Բանակցությունների ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը շեշտը դրել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հովանու ներքո Ադրբեջանի հետ երկխոսության վերականգնման կարևորության վրա։ Զրուցակիցներն անդրադարձել են նաև հումանիտար ոլորտի, տարածաշրջանային կայունության և, իհարկե, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների ընդհանուր կարգավորման մի շարք հարցերի։
Վերլուծաբան Աշոտ Գազազյանը Ng.ru-ին ասել է, որ Ֆիլիպ Ռիքերի այցը տարածաշրջան պետք է պատասխանի այն հարցին, թե արդյո՞ք ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը կաշխատի ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման ուղղությամբ։
«Ադրբեջանի իշխանությունները նախագահ Իլհամ Ալիևի գլխավորությամբ, բազմիցս հայտարարել են, որ Բաքուն ղարաբաղյան խնդիրը լուծել է ռազմական ճանապարհով, և այն այլևս գոյություն չունի։ Նրանք փաստացի վերացրել են «Լեռնային Ղարաբաղ» աշխարհագրական անվանումը և այժմ չճանաչված հանրապետությունը անվանում են «Ղարաբաղի տնտեսական շրջան»։ Բաքուն վստահ է, որ 44-օրյա պատերազմից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անհրաժեշտությունը վերացել է, և այն պետք է ինքնալուծարվի»,- ասել է Աշոտ Գազազյանը։
Մինչդեռ, ըստ նրա, ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան (ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ) կարծում են, որ ղարաբաղյան խնդիրը դեռ լուծված չէ, և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հարթակի շուրջ բանակցությունները պետք է շարունակվեն։
Ըստ վերլուծաբանի՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երրորդ համանախագահի՝ Ռուսաստանի, դիրքորոշումն այս հարցում որոշակիորեն լղոզված է, բայց այդ դեպքում հարց է առաջանում. ի՞նչ են անում ռուս խաղաղապահները Լեռնային Ղարաբաղում, եթե խնդիրը կարգավորվել է:
«Ինչ էլ որ լինի, դեռ վաղ է թաղել ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը։ Կարծում եմ՝ Ֆիլիպ Ռիքերի շփումները թե՛ Երևանում, թե՛ Բաքվում դա հստակ ցույց կտան»,- ընդգծել է Գազազյանը։
Նա կարծում է, որ այսօր օրակարգում է Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության անվտանգության հարցը, որը, ամենապահպանողական հաշվարկներով, կազմում է մոտ 100 հազար մարդ, թեև Բաքուն պնդում է, որ 25 հազարից ավելի հայ էլ չի մնացել։
«Նրանց անվտանգությունը Ադրբեջանի կազմում ապահովված չի լինի, որովհետև հիմա էլ ադրբեջանական կողմն իր զինված ուժերի կողմից գրավված տարածքներում ամեն կերպ ջնջում է տարածաշրջանում հայերի հազարամյա ներկայության հետքերը։ Եվ դա հակասում է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությանը։ Ռազմագերիների վերադարձի հարցն էլ է բաց մնում, չնայած վերջերս Բաքուն հինգ հայ զինծառայողի է հանձնել Երևանին, մի քանի տասնյակ մարդ դեռ շարունակում են մնալ գերության մեջ»,- ասել է Աշոտ Գազազյանը։
Նրա բաքվեցի գործընկեր Շահին Ռզաևը ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ հայկական կողմը Ֆիլիպ Ռիքերին անվանում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ, իսկ ադրբեջանական կողմը համառորեն խուսափում է արտահայտել նման դիրքորոշում և Ռիքերին անվանում է միայն «Պետքարտուղար Բլինքենի ավագ խորհրդական Կովկասում բանակցությունների հարցով»։
Դրա հիմնական պատճառը, ըստ Ռզաևի, այն է, որ Ռիքերը գործ կունենա ոչ միայն հայ-ադրբեջանական ուղղության, այլ նաև հայ-թուրքական, ինչպես նաև վրացական ուղղությամբ հակամարտությունների հետ։
«Մյուս պատճառն այն է, որ Բաքուն գերադասում է մոռանալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդության մասին, քանի որ կարծում է, որ այդ խմբի գրեթե 30-ամյա գործունեությունն ուղղված է եղել հակամարտության տարածաշրջանում ստատուս քվոյի պահպանմանը։ Բայց միևնույն ժամանակ Ադրբեջանը չի շտապում պաշտոնապես հայտարարել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբից իր հրաժարվելու մասին և ողջունում է Եվրամիության և ԱՄՆ-ի խաղաղարար նախաձեռնությունները»,- Ng.ru-ին ասել է Շահին Ռզաևը։
Նրա խոսքով, դա պայմանավորված է նրանով, որ պաշտոնական Բաքուն չի ցանկանում տեսնել Ռուսաստանին որպես Հայաստանի հետ ապագա խաղաղության պայմանագրի պայմանները թելադրող միակ կողմը։ Ուստի Բաքուն ողջունում է Ռիքերի այցը տարածաշրջան և այլընտրանքային առաջարկներ է ակնկալում ԱՄՆ-ից։
«Իհարկե, Ռուսաստանը դեռևս կմնա խաղաղության բանակցությունների հիմնական խաղացողը, բայց առնվազն ոչ մենաշնորհային կարգավիճակում», - եզրափակել է Ռզաևը։
Ի տարբերություն Երևանի և Բաքվի, Ֆիլիպ Ռիքերի այցի թբիլիսյան հատվածը այդքան էլ բարդ չէ։ Չնայած վերջին հակասություններին, Վաշինգտոնը շարունակում է մնալ Թբիլիսիի գլխավոր դաշնակիցն ու հովանավորը միջազգային ասպարեզում, հատկապես Վրաստանի վերահսկողությունից ազատված ինքնավարությունների՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հետ հակամարտություններում, որոնց աջակցում է Ռուսաստանը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
