Ինչու՞ է Բլինկենը զանգել Ալիևին
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Regnum.ru-ն գրում է, որ այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը զանգահարեց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին, ինտրիգային իրավիճակ ստեղծվեց: Դա կապված է այն բանի հետ, որ Բաքուն և Վաշինգտոնը պաշտոնական զեկույցներ են հրապարակել զրույցի մասին, սակայն տարբեր մեկնաբանություններով։
Բաքվի տարբերակը հետևյալն է. Բլինկենը նշել է Վաշինգտոնի աջակցությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը և դրական է գնահատել Վրաստանի մայրաքաղաքում երկու երկրների արտգործնախարարների հանդիպումն ու ուղիղ երկխոսությունը։ Իր հերթին, Ալիևը Թբիլիսիում Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների հանդիպումը գնահատել է որպես երկու երկրների միջև խաղաղության պայմանագրի շուրջ բանակցություններ սկսելու առաջին քայլը նշելով, որ Բաքուն արդեն ձևավորել է խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստման իր հանձնաժողովը և նման քայլ է ակնկալում Երեւանից։ Միևնույն ժամանակ նշվել է, որ Բլինկենը նշել է ԱՄՆ-ի պատրաստակամությունը տեխնիկական աջակցություն ցուցաբերել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տրանսպորտային կապերի և հաղորդակցության բացման համար և ընդգծել Ադրբեջանի և Եվրամիություն միջև վերջերս ստորագրված էներգետիկ ոլորտում փոխըմբռնման հուշագրի կարևորությունը։
Սակայն ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի մամլո հաղորդագրության մեջ շեշտադրումը փոքր-ինչ այլ է: Նշվում է, որ քննարկված հարցերի թվում է եղել նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ներկայացուցիչների մասնակցությունը հայ-ադրբեջանական խաղաղության բանակցություններին վերսկսելու թեման։ Նաև Պետդեպարտամենտի խոսնակ Նեդ Փրայսի հայտարարությունն է հրապարակել, որում նա ընդգծել է, որ Միացյալ Նահանգները 1994 թվականից լինելով Մինսկի խմբի համանախագահ, «պատրաստ է մասնակցել ինչպես երկկողմ, այնպես էլ համատեղ գործընթացներին համախոհ գործընկերների հետ, օգնել Հայաստանին և Ադրբեջանին հասնել շրջանակային խաղաղության»: Սակայն Բաքվում ասում են, որ այդ թեման Բլինկեն-Ալիև զրույցի մեջ չի եղել, և դա միայն որպես հետփաստագրում է ներառվել Պետդեպարտամենտի մամուլի հաղորդագրությունում։ «Եթե դա պարզապես տեխնիկական սխալ է,- գրել է Բաքվի փորձագետ Աքպեր Հասանովը,- ապա այն կարելի է և պետք է շտկել հրապարակելով հերքում կամ մամուլի հաղորդագրության նոր տարբերակ»։ Հակառակ դեպքում, ըստ նրա, «կասկածներ կան, որ դա միտումնավոր սադրանք է ամերիկյան կողմից»։
Մի խոսքով, կողմերից մեկն ակնհայտորեն բլեֆ է անում, իսկ իրավիճակից ելքը Ալիև-Բլինկեն զրույցի բովանդակությունը հանրայնացնելն է։ Բայց դա չի լինի, ինչի համար, ըստ ամենայնի, լուրջ պատճառներ կան։ Վաշինգտոնը հասկացնում է, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև նախապատրաստված խաղաղության պայմանագիրը (ըստ ամերիկյան տարբերակի շրջանակային համաձայնագիրը) հիմա առանց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կամ ԵՄ-ի մասնակցության, կարող է չճանաչվել ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի կողմից, քանի որ Մինսկի խումբը իրավաբանորեն լուծարված չէ: Հիշեցնենք, որ ավելի վաղ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ զրույցում ԱՄՆ-ի պետքարտուղարը հայտարարել էր Միացյալ Նահանգների պատրաստակամության մասին «որպես ԵԱՀԿ համանախագահող երկիր համախոհ գործընկերների հետ համագործակցել բոլոր հարցերի շուրջ»։ Ըստ ամենայնի, Բլինկենն այս կամ այն ձևով փորձել է Ալիևին հասցնել այդ միտքը։ Վաշինգտոնն ասում է. «Ղարաբաղի համար երկու պատերազմ է եղել, առաջին պատերազմը հաղթել են հայերը, երկրորդը ադրբեջանցիները։ Դա նշանակում է, որ այդ հարցը ռազմական լուծում չունի։ Եկեք պայմանավորվենք ԼՂ կարգավիճակի շուրջ եւ փոխզիջման ճանապարհով քաղաքական լուծում գտնենք»։
Բացի այդ, Բլինկենը հատուկ ուշադրություն է դարձրել Հայաստանի վարչապետի և Թուրքիայի նախագահի միջև տեղի ունեցած հեռախոսազրույցին, ինչպես նաև «պատրաստակամություն է հայտնել նպաստելու երկու երկրների հարաբերությունների կարգավորմանը»։ Բայց ինչպե՞ս: Ի վերջո, նշվել է Բաքվի և Երևանի միջև միջնորդության հարցում Բրյուսելի շահագրգռվածությունը, այսինքն խոսքը Մոսկվային զուգահեռ միջնորդական գործընթաց ստեղծելու մասին է։ Հետևաբար, պետք է համաձայնվել որոշ հայ փորձագետների կարծիքի հետ, ովքեր տարածաշրջանում ամերիկյան դիվանագիտության «արթնացումը» տեսնում են որպես նրա ցանկություն «կանխելու շարունակվող աշխարհաքաղաքական այն վերափոխումը, ինչը հնարավոր է դարձել նոյեմբերի 9-ի Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան խաղաղության համաձայնագրի կնքմամբ, 2020 թվականն ամբողջությամբ իրագործված է հատկապես տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման և Բաքվի և Մոսկվայի թուրքական ուղղությամբ բեկման առումով»։ Իրադարձությունների նման ընթացքը կանխելը հնարավոր է միայն այն դեպքում, եթե խաղը սկսվի Հայաստանից և Թուրքիայից։ Միևնույն ժամանակ, ինչպես զգուշացնում է թուրք փորձագետ Օնուր Սինան Գյուզալթանը, ԱՄՆ-ում հայկական սփյուռքի քարտեզը կարող է ներառվել Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչների միջև շարունակվող լռելյայն երկխոսության և երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորման շուրջ:
Սա արտաքին եզրագծի մասին է։ Ներքին առումով Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հիմնախնդրի արդիականացում կլինի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի վերակենդանացման միջոցով, նույնիսկ որոշակի կրճատված տեսքով՝ առանց Մոսկվայի: Առաջիկա ինտրիգի հիմնական իմաստը Ռուսաստանին Ղարաբաղի հարցից կտրելն է, դրա լուծումը քաղաքական և դիվանագիտական այլ հարթություն տեղափոխելը և Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ռուսական ուղվածությունը փոխելը։ Երկրորդ փուլում մեկ եզր են դուրս բերվելվու Բաքուն, Անկարան և Երևանը։ Բայց առայժմ Վաշինգտոնի համար կարևոր է ոչնչացնել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև արդեն իսկ որոշված մեկնարկային դիրքերը։
Մի խոսքով, Բլինկենի կոչն Ադրբեջանի նախագահին պետք է ընկալ ավելի շուտ ոչ թե զոնդավորում, այլ որպես բարդ աշխարհաքաղաքական շախմատային խաղի սկիզբ։ Բոլոր կետերի հարցով ազդանշաններն արդեն ուղարկված են։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
